Περιγραφή

Η Vanderbilt ADHD Diagnostic Parent Rating Scale (VADPRS) είναι ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο εργαλείο αξιολόγησης που συμπληρώνεται από γονείς ή φροντιστές και χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση συμπτωμάτων που σχετίζονται με τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας (ADHD) στην παιδική ηλικία.

Η κλίμακα σχεδιάστηκε ώστε να παρέχει με συστηματικό τρόπο πληροφορίες σχετικά με τη συμπεριφορά και τη λειτουργικότητα του παιδιού στην καθημερινή ζωή. Εκτός από τα βασικά συμπτώματα απροσεξίας και υπερκινητικότητας/παρορμητικότητας, περιλαμβάνει αξιολόγηση συμπτωμάτων που σχετίζονται με εναντιωματική ή διαταρακτική συμπεριφορά και με άγχος ή κατάθλιψη, καθώς και στοιχεία για τη λειτουργικότητα του παιδιού.

Η VADPRS αποτελεί μέρος των Vanderbilt Assessment Scales, οι οποίες χρησιμοποιούνται από επαγγελματίες υγείας ως βοήθημα κατά την αξιολόγηση παιδιών με πιθανή ADHD. Η NICHQ αναφέρει ότι οι Vanderbilt Scales έχουν σχεδιαστεί για χρήση κυρίως σε παιδιά σχολικής ηλικίας, ενώ νεότερες κανονιστικές μελέτες έχουν εξετάσει τη γονεϊκή κλίμακα σε παιδιά ηλικίας περίπου 5 έως 12 ετών.

Στόχος

Βασικός στόχος της VADPRS είναι η συστηματική καταγραφή της συχνότητας και της έντασης συμπεριφορών που μπορεί να σχετίζονται με ADHD.

Η κλίμακα επιτρέπει την αξιολόγηση δύο βασικών ομάδων συμπτωμάτων: της απροσεξίας και της υπερκινητικότητας/παρορμητικότητας. Παράλληλα, διερευνά συμπτώματα που μπορεί να συνυπάρχουν, όπως εναντιωματικές συμπεριφορές, προβλήματα διαγωγής και ενδείξεις άγχους ή κατάθλιψης.

Ένας ακόμη σημαντικός στόχος είναι η αξιολόγηση της λειτουργικότητας του παιδιού σε τομείς όπως η σχολική επίδοση και οι διαπροσωπικές σχέσεις. Η συνεκτίμηση συμπτωμάτων και λειτουργικής επίπτωσης παρέχει πληρέστερη εικόνα της καθημερινής προσαρμογής του παιδιού.

Δομή της Κλίμακας

Η VADPRS περιλαμβάνει επιμέρους ομάδες ερωτημάτων που εξετάζουν διαφορετικές διαστάσεις της συμπεριφοράς.

Οι βασικές διαστάσεις περιλαμβάνουν την απροσεξία, την υπερκινητικότητα/παρορμητικότητα, τις εναντιωματικές και διαταρακτικές συμπεριφορές και τα συμπτώματα άγχους/κατάθλιψης.

Μελέτη σε κοινοτικό δείγμα υποστήριξε μια παραγοντική δομή που περιλάμβανε απροσεξία, υπερκινητικότητα, προβλήματα διαγωγής/εναντιωματικής συμπεριφοράς και άγχος/κατάθλιψη.

Η κλίμακα περιλαμβάνει επίσης ερωτήματα λειτουργικής απόδοσης, ώστε η αξιολόγηση να μην περιορίζεται μόνο στην παρουσία συμπτωμάτων αλλά να εξετάζει και τον τρόπο με τον οποίο αυτά επηρεάζουν την καθημερινή ζωή του παιδιού.

Βαθμονόμηση

Τα συμπτώματα αξιολογούνται μέσω διαβαθμισμένων απαντήσεων που αποτυπώνουν τη συχνότητα με την οποία εμφανίζεται κάθε συμπεριφορά.

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται σύμφωνα με τις επίσημες οδηγίες της έκδοσης που χρησιμοποιείται. Για την ερμηνεία λαμβάνεται υπόψη τόσο ο αριθμός των συμπτωμάτων που υπερβαίνουν συγκεκριμένο όριο όσο και η παρουσία δυσκολιών στη λειτουργικότητα.

Η αξιολόγηση των επιμέρους διαστάσεων πραγματοποιείται χωριστά και δεν είναι σκόπιμο να περιορίζεται σε έναν απλό συνολικό αριθμητικό δείκτη.

Τα αποτελέσματα πρέπει πάντοτε να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με πληροφορίες από άλλες πηγές. Η γονεϊκή αξιολόγηση από μόνη της δεν επαρκεί για τη διάγνωση ADHD. Η διαγνωστική διαδικασία απαιτεί συνολική κλινική εκτίμηση και συνήθως πληροφορίες από περισσότερα από ένα περιβάλλοντα, όπως το σπίτι και το σχολείο.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Η VADPRS έχει παρουσιάσει ικανοποιητικά ψυχομετρικά χαρακτηριστικά σε διαφορετικά δείγματα.

Σε κοινοτικό δείγμα, οι δείκτες εσωτερικής συνοχής των βασικών υποκλιμάκων ήταν υψηλοί, με συντελεστές α περίπου 0,91–0,94, ενώ η αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων ξεπέρασε το 0,80 για τις συνολικές βαθμολογίες των υποκλιμάκων.

Η ίδια μελέτη βρήκε ευαισθησία περίπου 0,80 και ειδικότητα περίπου 0,75 για τον εντοπισμό περιπτώσεων ADHD όταν η γονεϊκή βαθμολογία συνδυάστηκε με αξιολόγηση από εκπαιδευτικούς και διαγνωστική συνέντευξη. Το υψηλό αρνητικό προγνωστικό αποτέλεσμα υποστηρίζει ιδιαίτερα τη χρησιμότητα της κλίμακας ως εργαλείου ανίχνευσης και αρχικής αξιολόγησης.

Νεότερη έρευνα σε αντιπροσωπευτικό δείγμα των ΗΠΑ παρείχε επίσης κανονιστικές τιμές και εκατοστημόρια για τις βασικές υποκλίμακες, ενισχύοντας τη χρησιμότητα της VADPRS τόσο στην έρευνα όσο και στην κλινική αξιολόγηση.

Εφαρμογές

Η VADPRS μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο πλαίσιο της παιδιατρικής, της παιδοψυχιατρικής, της αναπτυξιακής ψυχολογίας και της σχολικής ψυχολογίας.

Μπορεί να συμβάλει στην αρχική διερεύνηση πιθανών συμπτωμάτων ADHD, στην αποτύπωση της συμπεριφοράς του παιδιού στο οικογενειακό περιβάλλον και στην αναγνώριση πιθανών συνοδών προβλημάτων.

Σε συνδυασμό με αντίστοιχες αξιολογήσεις από εκπαιδευτικούς, κλινική συνέντευξη, αναπτυξιακό και οικογενειακό ιστορικό και άλλες πηγές δεδομένων, μπορεί να βοηθήσει στη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης εικόνας της λειτουργικότητας του παιδιού.

Η κλίμακα μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί σε ερευνητικά πρωτόκολλα για τη μελέτη της συχνότητας συμπτωμάτων ADHD και των σχέσεών τους με δημογραφικούς, οικογενειακούς, σχολικούς ή ψυχοκοινωνικούς παράγοντες.

Στατιστική Ανάλυση

Στην ερευνητική χρήση της VADPRS, οι επιμέρους υποκλίμακες μπορούν να αναλύονται ξεχωριστά.

Μπορούν να υπολογίζονται περιγραφικά στατιστικά στοιχεία, όπως μέσοι όροι, τυπικές αποκλίσεις και κατανομές βαθμολογιών, ενώ η εσωτερική συνοχή μπορεί να αξιολογηθεί με δείκτες όπως ο Cronbach’s α ή ο McDonald’s ω.

Η παραγοντική δομή της κλίμακας μπορεί να εξεταστεί μέσω επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης, ενώ η διαγνωστική της ικανότητα μπορεί να διερευνηθεί μέσω δεικτών όπως η ευαισθησία, η ειδικότητα, η θετική και αρνητική προγνωστική αξία και οι καμπύλες ROC.

Οι βαθμολογίες μπορούν επίσης να συσχετιστούν με άλλους δείκτες συμπεριφοράς, σχολικής λειτουργικότητας ή ψυχοκοινωνικής προσαρμογής.

Σημαντική Επισήμανση

Η VADPRS είναι εργαλείο αξιολόγησης και υποστήριξης της διαγνωστικής διαδικασίας και όχι αυτόνομο διαγνωστικό τεστ.

Μια υψηλή βαθμολογία δεν συνεπάγεται αυτομάτως διάγνωση ADHD. Η τελική αξιολόγηση πρέπει να πραγματοποιείται από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία υγείας, λαμβάνοντας υπόψη το αναπτυξιακό ιστορικό, τη διάρκεια και την ένταση των συμπτωμάτων, τη λειτουργική επίπτωση και την παρουσία των συμπτωμάτων σε περισσότερα από ένα περιβάλλοντα.

Βιβλιογραφία

Wolraich, M. L., Lambert, W., Doffing, M. A., Bickman, L., Simmons, T., & Worley, K. (2003). Psychometric properties of the Vanderbilt ADHD Diagnostic Parent Rating Scale in a referred population. Journal of Pediatric Psychology, 28(8), 559–567.

Bard, D. E., Wolraich, M. L., Neas, B., Doffing, M., & Beck, L. (2013). The psychometric properties of the Vanderbilt Attention-Deficit Hyperactivity Disorder Diagnostic Parent Rating Scale in a community population. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics, 34(2), 72–82.

Anderson, N. P., Feldman, J. A., Kolko, D. J., Pilkonis, P. A., & Lindhiem, O. (2022). National norms for the Vanderbilt ADHD Diagnostic Parent Rating Scale in children. Journal of Pediatric Psychology, 47(6), 652–663.

National Institute for Children’s Health Quality (NICHQ). (2002). NICHQ Vanderbilt Assessment Scales.