Ερωτηματολόγιο Συναισθηματικής Επίγνωσης (Emotion Awareness Questionnaire – EAQ-30)

Περιγραφή της Κλίμακας

Το Emotion Awareness Questionnaire (EAQ-30) αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση της συναισθηματικής επίγνωσης σε παιδιά και εφήβους. Αναπτύχθηκε από τη Carloine Rieffe και τους συνεργάτες της με σκοπό να διερευνήσει τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι αναγνωρίζουν, κατανοούν, διαφοροποιούν και εκφράζουν τα συναισθήματά τους στην καθημερινή ζωή.

Η συναισθηματική επίγνωση αποτελεί βασικό στοιχείο της συναισθηματικής νοημοσύνης, καθώς συνδέεται με την αυτογνωσία, τη συναισθηματική ρύθμιση, την ανάπτυξη υγιών διαπροσωπικών σχέσεων και την ψυχική ανθεκτικότητα. Έρευνες έχουν δείξει ότι μειωμένα επίπεδα συναισθηματικής επίγνωσης σχετίζονται με αυξημένο άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα, ψυχοσωματικές ενοχλήσεις, δυσκολίες στην κοινωνική προσαρμογή και προβλήματα συμπεριφοράς.

Το EAQ-30 αξιολογεί διαφορετικές διαστάσεις της συναισθηματικής λειτουργίας, επιτρέποντας μια ολοκληρωμένη αποτύπωση της ικανότητας του ατόμου να αντιλαμβάνεται και να επεξεργάζεται τις συναισθηματικές του εμπειρίες.

Στόχος της Κλίμακας

Κύριος στόχος του EAQ-30 είναι η μέτρηση του βαθμού στον οποίο τα παιδιά και οι έφηβοι μπορούν να αναγνωρίζουν, να κατανοούν και να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους, καθώς και να αντιλαμβάνονται τα συναισθήματα των άλλων.

Ειδικότερα, το ερωτηματολόγιο χρησιμοποιείται για:

• την αξιολόγηση της συναισθηματικής επίγνωσης,
• τη διερεύνηση της συναισθηματικής ανάπτυξης κατά την παιδική και εφηβική ηλικία,
• την αναγνώριση δυσκολιών στη συναισθηματική επεξεργασία,
• την υποστήριξη ψυχοεκπαιδευτικών και θεραπευτικών παρεμβάσεων,
• την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας προγραμμάτων κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης (Social and Emotional Learning – SEL),
• την έρευνα σχετικά με την ψυχική υγεία, τη σχολική προσαρμογή και την ποιότητα ζωής.

Διαστάσεις της Κλίμακας

Το EAQ-30 αξιολογεί πολλαπλές πτυχές της συναισθηματικής επίγνωσης, όπως:

• Αναγνώριση συναισθημάτων, δηλαδή την ικανότητα εντοπισμού και ονομασίας των προσωπικών συναισθημάτων.
• Έκφραση συναισθημάτων, που αφορά τον τρόπο με τον οποίο το άτομο επικοινωνεί τα συναισθήματά του στους άλλους.
• Κατανόηση των συναισθημάτων, δηλαδή την αναγνώριση των αιτιών και των συνεπειών των συναισθηματικών αντιδράσεων.
• Αποδοχή των συναισθημάτων, που εκφράζει τον βαθμό άνεσης απέναντι στις προσωπικές συναισθηματικές εμπειρίες.
• Ενσυναίσθηση και συναισθηματική ευαισθησία, μέσω της αναγνώρισης των συναισθημάτων των άλλων.
• Αξιολόγηση της έντασης των συναισθημάτων, η οποία συμβάλλει στην αποτελεσματική συναισθηματική αυτορρύθμιση.

Οι επιμέρους αυτές διαστάσεις συνθέτουν μια ολοκληρωμένη εικόνα της συναισθηματικής λειτουργίας του εξεταζόμενου.

Βαθμονόμηση των Ερωτήσεων

Το EAQ-30 αποτελείται από 30 δηλώσεις, οι οποίες αξιολογούνται μέσω κλίμακας τύπου Likert τεσσάρων ή πέντε βαθμίδων, ανάλογα με την έκδοση που χρησιμοποιείται.

Οι συμμετέχοντες καλούνται να δηλώσουν τον βαθμό συμφωνίας τους με κάθε πρόταση, αποτυπώνοντας τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται και διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους.

Οι υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν υψηλότερο επίπεδο συναισθηματικής επίγνωσης και αποτελεσματικότερη συναισθηματική επεξεργασία.

Στατιστική Ανάλυση

Η βαθμολόγηση του EAQ-30 μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο σε επίπεδο συνολικής βαθμολογίας όσο και σε επίπεδο επιμέρους υποκλιμάκων.

Η στατιστική επεξεργασία περιλαμβάνει συνήθως:

• περιγραφικά στατιστικά μέτρα,
• έλεγχο εσωτερικής συνέπειας (Cronbach’s α ή McDonald’s ω),
• διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση,
• ανάλυση συγκλίνουσας και διακριτής εγκυρότητας,
• συσχετίσεις με δείκτες άγχους, κατάθλιψης, ψυχοσωματικών συμπτωμάτων και κοινωνικής λειτουργικότητας,
• συγκρίσεις ομάδων μέσω t-test ή ANOVA,
• αναλύσεις παλινδρόμησης και μοντέλα δομικών εξισώσεων (SEM), όταν απαιτείται.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται ευρέως σε μελέτες αναπτυξιακής ψυχολογίας, κλινικής ψυχολογίας, σχολικής ψυχολογίας και ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων.

Εγκυρότητα και Αξιοπιστία

Το EAQ έχει αξιολογηθεί σε πολυάριθμες διεθνείς έρευνες παρουσιάζοντας ιδιαίτερα ικανοποιητικές ψυχομετρικές ιδιότητες. Οι μελέτες έχουν επιβεβαιώσει τη σταθερή παραγοντική του δομή, την καλή εσωτερική συνέπεια των υποκλιμάκων και την ικανότητά του να διαφοροποιεί άτομα με διαφορετικά επίπεδα συναισθηματικής επίγνωσης.

Παράλληλα, έχει τεκμηριωθεί η συγκλίνουσα εγκυρότητά του μέσω σημαντικών συσχετίσεων με δείκτες συναισθηματικής νοημοσύνης, ψυχολογικής ευεξίας, ψυχοσωματικών συμπτωμάτων και εσωτερικευμένων δυσκολιών, γεγονός που το καθιστά ένα αξιόπιστο εργαλείο τόσο για ερευνητική όσο και για κλινική χρήση.

Βιβλιογραφία

Rieffe, C., Meerum Terwogt, M., & Bosch, J. D. (2004). Emotion awareness and somatic complaints in children. European Journal of Developmental Psychology, 1(1), 31–47.

Rieffe, C., Oosterveld, P., Miers, A. C., Meerum Terwogt, M., & Ly, V. (2008). Emotion awareness and internalising symptoms in children and adolescents: The Emotion Awareness Questionnaire revised. Personality and Individual Differences, 45(8), 756–761.

Rieffe, C., De Rooij, M., Miers, A. C., Meerum Terwogt, M., & Ly, V. (2017). The Emotion Awareness Questionnaire: Psychometric properties across different developmental stages. Scandinavian Journal of Psychology, 58(1), 66–72.