Δείκτης Δραστηριοτήτων Frenchay (Frenchay Activities Index – FAI-15)

Περιγραφή

Ο Δείκτης Δραστηριοτήτων Frenchay (Frenchay Activities Index – FAI-15) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα εργαλεία αξιολόγησης της λειτουργικής ανεξαρτησίας και της συμμετοχής σε δραστηριότητες της καθημερινής ζωής μετά από νευρολογικές ή άλλες χρόνιες παθήσεις. Αναπτύχθηκε αρχικά για την εκτίμηση της λειτουργικής αποκατάστασης ατόμων που έχουν υποστεί αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (ΑΕΕ), ωστόσο σήμερα χρησιμοποιείται ευρέως και σε πληθυσμούς με άλλες νευρολογικές, μυοσκελετικές ή χρόνιες παθήσεις.

Το FAI-15 αποτελεί τροποποιημένη μορφή της αρχικής κλίμακας Frenchay Activities Index και αξιολογεί τη συχνότητα συμμετοχής του ατόμου σε δραστηριότητες που αντικατοπτρίζουν την πραγματική λειτουργικότητα και κοινωνική επανένταξη. Σε αντίθεση με εργαλεία που εξετάζουν αποκλειστικά τις βασικές δραστηριότητες καθημερινής ζωής (Activities of Daily Living – ADL), το FAI-15 επικεντρώνεται στις σύνθετες δραστηριότητες καθημερινής ζωής (Instrumental Activities of Daily Living – IADL), οι οποίες απαιτούν υψηλότερο επίπεδο αυτονομίας, γνωστικών δεξιοτήτων και κοινωνικής συμμετοχής.

Η κλίμακα περιλαμβάνει 15 ερωτήσεις, οι οποίες αφορούν δραστηριότητες όπως:

  • αγορές,
  • χρήση μέσων μεταφοράς,
  • διαχείριση του σπιτιού,
  • οικιακές εργασίες,
  • συμμετοχή σε κοινωνικές εκδηλώσεις,
  • ψυχαγωγικές δραστηριότητες,
  • μετακινήσεις και εξόδους.

Οι συμμετέχοντες καλούνται να αναφέρουν πόσο συχνά πραγματοποίησαν κάθε δραστηριότητα κατά τους τελευταίους τρεις ή έξι μήνες, ανάλογα με το πρωτόκολλο εφαρμογής της έρευνας. Η σύντομη διάρκεια συμπλήρωσης και η ευκολία βαθμολόγησης καθιστούν το FAI-15 ιδιαίτερα χρήσιμο τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην επιστημονική έρευνα.

Στόχος

Βασικός στόχος του Frenchay Activities Index (FAI-15) είναι η αξιολόγηση της λειτουργικής επανένταξης και της συμμετοχής των ατόμων στις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής μετά από νευρολογική βλάβη, τραυματισμό ή άλλη κατάσταση που επηρεάζει τη λειτουργική τους ικανότητα.

Ειδικότερα, το εργαλείο χρησιμοποιείται για:

  • την εκτίμηση του βαθμού ανεξαρτησίας στην καθημερινή ζωή,
  • την αξιολόγηση της συμμετοχής σε κοινωνικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες,
  • την παρακολούθηση της λειτουργικής αποκατάστασης μετά από αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο,
  • την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας προγραμμάτων αποκατάστασης,
  • τη σύγκριση διαφορετικών πληθυσμών ασθενών,
  • την εκτίμηση της ποιότητας ζωής μέσω της λειτουργικής συμμετοχής.

Το FAI-15 παρέχει μια περισσότερο ρεαλιστική εικόνα της καθημερινής λειτουργικότητας σε σχέση με άλλες κλίμακες που αξιολογούν μόνο τις βασικές δραστηριότητες αυτοεξυπηρέτησης.

Βαθμολόγηση

Η κλίμακα αποτελείται από 15 ερωτήσεις, οι οποίες βαθμολογούνται συνήθως σε τετραβάθμια κλίμακα Likert, όπου:

  • 0 = Καμία δραστηριότητα
  • 1 = Σπάνια δραστηριότητα
  • 2 = Περιστασιακή δραστηριότητα
  • 3 = Συχνή δραστηριότητα

Οι βαθμολογίες αθροίζονται ώστε να προκύψει η συνολική βαθμολογία του δείκτη.

  • Υψηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν μεγαλύτερη λειτουργική ανεξαρτησία, υψηλότερο επίπεδο κοινωνικής συμμετοχής και καλύτερη επανένταξη στις καθημερινές δραστηριότητες.
  • Χαμηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν περιορισμένη συμμετοχή στις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής και μεγαλύτερο βαθμό λειτουργικής εξάρτησης.

Ψυχομετρικά χαρακτηριστικά

Το Frenchay Activities Index παρουσιάζει ιδιαίτερα ικανοποιημένες ψυχομετρικές ιδιότητες και χρησιμοποιείται εκτενώς στη διεθνή βιβλιογραφία ως εργαλείο αξιολόγησης της λειτουργικής δραστηριότητας.

Η αξιολόγηση των ψυχομετρικών χαρακτηριστικών του περιλαμβάνει:

  • έλεγχο της εσωτερικής συνέπειας με τον δείκτη Cronbach’s α,
  • αξιολόγηση της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability),
  • διερεύνηση της εγκυρότητας περιεχομένου (content validity),
  • αξιολόγηση της δομικής εγκυρότητας (construct validity),
  • παραγοντική ανάλυση για τη διερεύνηση των επιμέρους διαστάσεων της λειτουργικής δραστηριότητας.

Οι διαδικασίες αυτές επιβεβαιώνουν ότι το εργαλείο αξιολογεί με αξιοπιστία και εγκυρότητα το επίπεδο λειτουργικής δραστηριότητας και κοινωνικής συμμετοχής διαφορετικών πληθυσμών ασθενών. Το παρόν αρχείο δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένες αριθμητικές τιμές αξιοπιστίας ή εγκυρότητας και, συνεπώς, δεν αποδίδονται συγκεκριμένοι ψυχομετρικοί δείκτες.

Εφαρμογές

Το FAI-15 χρησιμοποιείται ευρέως σε:

  • μονάδες αποκατάστασης μετά από αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο,
  • νευρολογικές και φυσιατρικές κλινικές,
  • προγράμματα εργοθεραπείας και φυσικοθεραπείας,
  • αξιολόγηση λειτουργικής ανεξαρτησίας ηλικιωμένων,
  • μελέτες ποιότητας ζωής,
  • έρευνες σχετικά με τη λειτουργική αποκατάσταση,
  • αξιολόγηση της κοινωνικής συμμετοχής ατόμων με χρόνιες παθήσεις,
  • κλινικές και επιδημιολογικές μελέτες.

Η ευκολία εφαρμογής, η σύντομη διάρκεια συμπλήρωσης και η δυνατότητα παρακολούθησης της εξέλιξης των ασθενών καθιστούν το εργαλείο ιδιαίτερα χρήσιμο τόσο στην καθημερινή κλινική πρακτική όσο και στην επιστημονική έρευνα.

Βιβλιογραφία

Holbrook, M., & Skilbeck, C. E. (1983). An Activities Index for Use with Stroke Patients. Age and Ageing, 12(2), 166–170.

Schuling, J., de Haan, R., Limburg, M., & Groenier, K. H. (1993). The Frenchay Activities Index: Assessment of Functional Status in Stroke Patients. Stroke, 24(8), 1173–1177.

van der Zee, C. H., Visser-Meily, J. M. A., Lindeman, E., & Post, M. W. (2013). Measuring Activity Limitations in Patients with Chronic Conditions: The Frenchay Activities Index as a Useful Tool. Journal of Rehabilitation Medicine, 45(7), 630–636.