Οικογενειακή αίσθηση συνοχής [FSOC-26]

Περιγραφή

Η Family Sense of Coherence Scale (FSOC-26) αποτελεί ένα διεθνώς αναγνωρισμένο ψυχομετρικό εργαλείο που αξιολογεί τον βαθμό στον οποίο τα μέλη μιας οικογένειας αντιλαμβάνονται την οικογένειά τους ως ένα συνεκτικό, οργανωμένο και λειτουργικό σύστημα, ικανό να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τις προκλήσεις της καθημερινότητας. Η κλίμακα βασίζεται στη θεωρία της Αίσθησης Συνοχής (Sense of Coherence – SOC) του Aaron Antonovsky και προσαρμόζει τη θεωρητική αυτή προσέγγιση στο επίπεδο της οικογένειας.

Η FSOC-26 εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο τα μέλη της οικογένειας αντιλαμβάνονται ότι οι οικογενειακές εμπειρίες είναι κατανοητές (comprehensibility), διαχειρίσιμες (manageability) και νοηματοδοτημένες (meaningfulness). Η ισχυρή οικογενειακή αίσθηση συνοχής συνδέεται με αυξημένη ανθεκτικότητα, αποτελεσματικότερη διαχείριση του στρες, καλύτερη οικογενειακή επικοινωνία και υψηλότερη ποιότητα οικογενειακής ζωής.

Η κλίμακα αποτελείται από 26 ερωτήματα και χρησιμοποιείται ευρέως στην οικογενειακή ψυχολογία, την ψυχολογία της υγείας, την κοινωνική εργασία, τη δημόσια υγεία, την ειδική αγωγή και την έρευνα για την οικογενειακή ανθεκτικότητα.

Ανάλυση

Η ανάλυση των δεδομένων της Family Sense of Coherence Scale (FSOC-26) επιτρέπει την ποσοτική εκτίμηση της συνολικής αίσθησης συνοχής που χαρακτηρίζει το οικογενειακό σύστημα, καθώς και τον εντοπισμό παραγόντων που ενισχύουν ή δυσχεραίνουν την αποτελεσματική οικογενειακή λειτουργία.

Οι βαθμολογίες της κλίμακας αξιοποιούνται για:

• την αξιολόγηση της οικογενειακής συνοχής και της λειτουργικότητας,
• την εκτίμηση της ικανότητας της οικογένειας να διαχειρίζεται στρεσογόνες καταστάσεις,
• τη διερεύνηση της οικογενειακής ανθεκτικότητας και προσαρμοστικότητας,
• τη μελέτη της σχέσης της οικογενειακής συνοχής με την ψυχική υγεία, την ποιότητα ζωής, τη γονεϊκή επάρκεια και την οικογενειακή ευημερία,
• την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας οικογενειακών, ψυχοκοινωνικών ή θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Σε ερευνητικό επίπεδο, η FSOC-26 αναλύεται με περιγραφική στατιστική, δείκτες αξιοπιστίας (Cronbach’s α), διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (EFA/CFA), αναλύσεις συσχέτισης, συγκρίσεις ομάδων (t-test, ANOVA, MANOVA), καθώς και μοντέλα γραμμικής παλινδρόμησης ή δομικών εξισώσεων (SEM), ανάλογα με τον σχεδιασμό της μελέτης.

Στόχος

Βασικός στόχος της Family Sense of Coherence Scale (FSOC-26) είναι η αξιόπιστη και έγκυρη αξιολόγηση της αίσθησης συνοχής που χαρακτηρίζει μια οικογένεια, αποτυπώνοντας τον τρόπο με τον οποίο τα μέλη της αντιλαμβάνονται ότι μπορούν να κατανοήσουν, να διαχειριστούν και να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις απαιτήσεις της καθημερινής ζωής.

Ειδικότερα, η κλίμακα αποσκοπεί:

• στην αξιολόγηση της συνολικής οικογενειακής συνοχής,
• στον εντοπισμό δυνατών σημείων και δυσκολιών στη λειτουργία της οικογένειας,
• στην εκτίμηση της οικογενειακής ανθεκτικότητας απέναντι σε κρίσεις και στρεσογόνες καταστάσεις,
• στην υποστήριξη του σχεδιασμού εξατομικευμένων οικογενειακών και ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων,
• στη διερεύνηση της σχέσης της οικογενειακής συνοχής με τη σωματική και ψυχική υγεία, την ποιότητα ζωής και τη συνολική ευημερία των μελών της οικογένειας.

Η FSOC-26 αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την κατανόηση των μηχανισμών που προάγουν τη λειτουργικότητα, τη συνεργασία και τη μακροχρόνια προσαρμοστικότητα της οικογένειας.

Βαθμονόμηση

Η Family Sense of Coherence Scale (FSOC-26) χρησιμοποιεί κλίμακα τύπου Likert, μέσω της οποίας οι συμμετέχοντες αξιολογούν τον βαθμό στον οποίο κάθε δήλωση αντανακλά τη λειτουργία της οικογένειάς τους.

Στις περισσότερες εφαρμογές χρησιμοποιείται κλίμακα 5 ή 7 βαθμίδων, ανάλογα με την έκδοση του εργαλείου.

Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα ή τον μέσο όρο των επιμέρους απαντήσεων. Υψηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν ισχυρότερη οικογενειακή αίσθηση συνοχής, μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, αποτελεσματικότερη διαχείριση του άγχους και υψηλότερα επίπεδα οικογενειακής λειτουργικότητας. Αντίθετα, χαμηλότερες βαθμολογίες ενδέχεται να υποδηλώνουν δυσκολίες στην επικοινωνία, στη συνεργασία, στην επίλυση προβλημάτων και στη συλλογική αντιμετώπιση των προκλήσεων.

Η αξιοπιστία της κλίμακας αξιολογείται συνήθως μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, ενώ η δομική εγκυρότητα εξετάζεται με παραγοντικές αναλύσεις (EFA/CFA). Σε αρκετές μελέτες, οι βαθμολογίες συγκρίνονται και με κανονιστικά δεδομένα (normative data), διευκολύνοντας την ερμηνεία των αποτελεσμάτων και τη σύγκριση διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων.

Βιβλιογραφία

Antonovsky, A. (1987). Unraveling the Mystery of Health: How People Manage Stress and Stay Well. Jossey-Bass.

Antonovsky, A. (1993). The structure and properties of the Sense of Coherence Scale. Social Science & Medicine, 36(6), 725–733.

Sagy, S., & Antonovsky, H. (2000). The development of the Family Sense of Coherence Scale. In I. Levin (Ed.), Families, Culture and Health. Freund Publishing House.

McCubbin, H. I., & McCubbin, M. A. (1996). Family Assessment: Resiliency, Coping and Adaptation—Inventories for Research and Practice. University of Wisconsin Publishers.

Walsh, F. (2016). Strengthening Family Resilience (3rd ed.). Guilford Press.

Olson, D. H. (2019). Circumplex Model of Marital and Family Systems: Cohesion, Flexibility and Communication. Life Innovations.

Black, K., & Lobo, M. (2008). A conceptual review of family resilience factors. Journal of Family Nursing, 14(1), 33–55.