Ερωτηματολόγιο Συμπεριφορών Συμμετεχόντων στον Εκφοβισμό

Περιγραφή Ερωτηματολογίου

Το Bullying Participant Behaviors Questionnaire (BPBQ-80) αποτελεί ένα ολοκληρωμένο ψυχομετρικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση των διαφορετικών ρόλων και συμπεριφορών που εμφανίζονται σε περιστατικά σχολικού εκφοβισμού (bullying). Σε αντίθεση με εργαλεία που επικεντρώνονται αποκλειστικά στον δράστη ή στο θύμα, το BPBQ-80 εξετάζει το σύνολο της δυναμικής του εκφοβισμού, αποτυπώνοντας τον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές συμμετέχουν ενεργά ή παθητικά σε τέτοιες καταστάσεις.

Το ερωτηματολόγιο αξιολογεί συμπεριφορές που σχετίζονται με τον ρόλο του δράστη, του θύματος, του μαθητή που εναλλάσσεται μεταξύ των δύο ρόλων (bully-victim), καθώς και των παρατηρητών, οι οποίοι μπορεί να ενισχύουν, να αποθαρρύνουν ή να παραμένουν ουδέτεροι απέναντι στον εκφοβισμό. Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στη σύγχρονη θεώρηση ότι ο σχολικός εκφοβισμός αποτελεί ένα πολύπλοκο κοινωνικό φαινόμενο που επηρεάζεται από τις σχέσεις μεταξύ συνομηλίκων, το σχολικό κλίμα και τους κοινωνικούς κανόνες της ομάδας.

Το BPBQ-80 χρησιμοποιείται στην εκπαιδευτική ψυχολογία, την αναπτυξιακή ψυχολογία, την ειδική αγωγή, την παιδοψυχιατρική και την έρευνα της σχολικής ζωής, συμβάλλοντας στην κατανόηση των μηχανισμών που συντηρούν ή περιορίζουν τον εκφοβισμό και στην ανάπτυξη αποτελεσματικών προγραμμάτων πρόληψης και παρέμβασης.

Ανάλυση Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων του BPBQ-80 πραγματοποιείται με σύγχρονες ψυχομετρικές και πολυμεταβλητές στατιστικές τεχνικές, επιτρέποντας τη διερεύνηση των διαφορετικών προτύπων συμμετοχής σε περιστατικά εκφοβισμού.

Η περιγραφική στατιστική περιλαμβάνει τον υπολογισμό μέσων τιμών, τυπικών αποκλίσεων, ποσοστιαίων κατανομών και διαστημάτων εμπιστοσύνης για κάθε υποκλίμακα και για τη συνολική βαθμολογία.

Η αξιοπιστία εξετάζεται μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, του McDonald’s ω, των διορθωμένων συσχετίσεων στοιχείου-συνολικής βαθμολογίας και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability). Η δομική εγκυρότητα αξιολογείται με Εξερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA), ενώ η συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα διερευνώνται μέσω συγκρίσεων με κλίμακες σχολικού κλίματος, κοινωνικών δεξιοτήτων, επιθετικότητας, ενσυναίσθησης, ψυχικής ανθεκτικότητας και ψυχολογικής ευημερίας.

Σε προηγμένες ερευνητικές εφαρμογές, το BPBQ-80 χρησιμοποιείται σε αναλύσεις γραμμικής και λογιστικής παλινδρόμησης, αναλύσεις διαμεσολάβησης και τροποποίησης (mediation & moderation), πολυεπίπεδα μοντέλα και μοντέλα δομικών εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM), προκειμένου να διερευνηθούν οι ατομικοί, οικογενειακοί και σχολικοί παράγοντες που επηρεάζουν τη συμμετοχή στον εκφοβισμό.

Σκοπός και Εφαρμογές

Βασικός σκοπός του BPBQ-80 είναι η ολοκληρωμένη αξιολόγηση των συμπεριφορών και των ρόλων που αναπτύσσονται σε περιστατικά σχολικού εκφοβισμού, ώστε να εντοπίζονται τόσο οι μαθητές που εμπλέκονται άμεσα όσο και εκείνοι που επηρεάζουν έμμεσα την εξέλιξη των περιστατικών.

Το ερωτηματολόγιο χρησιμοποιείται από σχολικούς ψυχολόγους, εκπαιδευτικούς, κοινωνικούς λειτουργούς, ειδικούς παιδαγωγούς και ερευνητές για την αξιολόγηση του σχολικού κλίματος, την ανάπτυξη προγραμμάτων πρόληψης της σχολικής βίας, την αξιολόγηση εκπαιδευτικών παρεμβάσεων και την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητάς τους.

Παράλληλα, αξιοποιείται σε διαχρονικές μελέτες, επιδημιολογικές έρευνες και προγράμματα προαγωγής της ψυχικής υγείας, συμβάλλοντας στην καλύτερη κατανόηση της κοινωνικής δυναμικής του εκφοβισμού και των παραγόντων που προστατεύουν ή αυξάνουν τον κίνδυνο εμπλοκής των μαθητών.

Βαθμονότηση και Ψυχομετρική Αξιολόγηση

Το BPBQ-80 αποτελείται από 80 δηλώσεις, οι οποίες αξιολογούνται σε κλίμακα Likert, σύμφωνα με τις οδηγίες της αρχικής έκδοσης του εργαλείου. Οι επιμέρους βαθμολογίες αντιστοιχούν στους διαφορετικούς ρόλους και στις συμπεριφορές που σχετίζονται με τον εκφοβισμό, ενώ η συνολική αξιολόγηση επιτρέπει τη δημιουργία αναλυτικού προφίλ συμμετοχής κάθε μαθητή. Υψηλότερες βαθμολογίες στις αντίστοιχες υποκλίμακες υποδηλώνουν μεγαλύτερη συχνότητα ή ένταση των συγκεκριμένων συμπεριφορών.

Η ψυχομετρική αξιολόγηση περιλαμβάνει τον έλεγχο της αξιοπιστίας εσωτερικής συνέπειας, της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων, της εγκυρότητας περιεχομένου, της εγκυρότητας κατασκευής, της συγκλίνουσας και διακριτής εγκυρότητας, καθώς και της ισοδυναμίας μέτρησης (measurement invariance) μεταξύ διαφορετικών ηλικιακών ομάδων, φύλων και πολιτισμικών πληθυσμών. Η εφαρμογή του εργαλείου επιτρέπει τη δημιουργία έγκυρων ψυχομετρικών προφίλ που μπορούν να υποστηρίξουν τόσο την έρευνα όσο και τη λήψη εκπαιδευτικών αποφάσεων.

Βιβλιογραφία

Craig, W. M., & Pepler, D. J. (2003). Identifying and Targeting Risk for Involvement in Bullying and Victimization. Canadian Journal of Psychiatry, 48(9), 577–582.

Demaray, M. K., & Malecki, C. K. (2003). Perceptions of the Frequency and Importance of Social Support by Students Classified as Bullies, Victims, and Bully/Victims in an Urban Middle School. School Psychology Review, 32(3), 471–489.

Espelage, D. L., & Holt, M. K. (2001). Bullying and Victimization During Early Adolescence: Peer Influences and Psychosocial Correlates. Journal of Emotional Abuse, 2(2–3), 123–142.

Salmivalli, C., & Voeten, M. (2004). Connections Between Attitudes, Group Norms, and Behaviour in Bullying Situations. International Journal of Behavioral Development, 28(3), 246–258.

Swearer, S. M., & Cary, P. T. (2003). Perceptions and Attitudes Toward Bullying in Middle School Youth: A Developmental Examination Across the Bully/Victim Continuum. Journal of Applied School Psychology, 19(2), 63–79.