Περιγραφή Κλίμακας

Το Cognitive Failure Questionnaire (CFQ-25) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση των καθημερινών γνωστικών λαθών που εμφανίζονται σε υγιείς και κλινικούς πληθυσμούς. Αναπτύχθηκε από τους Broadbent και συνεργάτες με σκοπό τη μέτρηση των υποκειμενικά αντιλαμβανόμενων αποτυχιών στη γνωστική λειτουργία κατά τη διάρκεια της καθημερινότητας, χωρίς να απαιτείται η χορήγηση νευροψυχολογικών δοκιμασιών.

Το ερωτηματολόγιο αξιολογεί γνωστικές δυσκολίες που σχετίζονται με την προσοχή, τη μνήμη, την αντίληψη, τη γλωσσική επεξεργασία και τον κινητικό συντονισμό. Οι συμμετέχοντες καλούνται να αναφέρουν πόσο συχνά βιώνουν μικρά καθημερινά λάθη, όπως η λησμονιά, η διάσπαση της προσοχής, η αδυναμία συγκέντρωσης ή η εκτέλεση λανθασμένων ενεργειών από απροσεξία. Οι γνωστικές αυτές αστοχίες αποτελούν σημαντικό δείκτη της υποκειμενικής γνωστικής λειτουργικότητας και σχετίζονται με την ποιότητα ζωής, την ψυχική υγεία και την καθημερινή απόδοση.

Σήμερα το CFQ-25 χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχολογία, τη νευροψυχολογία, την ψυχιατρική, την ιατρική, την εργασιακή υγεία και τη γνωστική επιστήμη, ενώ αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρησιμοποιούμενα εργαλεία για τη μελέτη της υποκειμενικής γνωστικής λειτουργίας σε ερευνητικά πρωτόκολλα.

Στόχος της Κλίμακας

Σκοπός του Cognitive Failure Questionnaire είναι η αξιόπιστη εκτίμηση της συχνότητας των καθημερινών γνωστικών αποτυχιών που δεν οφείλονται απαραίτητα σε νευρολογική νόσο, αλλά μπορεί να σχετίζονται με παράγοντες όπως το άγχος, η κόπωση, η έλλειψη ύπνου, η γνωστική επιβάρυνση ή η συναισθηματική δυσφορία.

Η κλίμακα επιτρέπει την ποσοτική αξιολόγηση της υποκειμενικής γνωστικής λειτουργίας και χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της σχέσης των γνωστικών αποτυχιών με μεταβλητές όπως η κατάθλιψη, το άγχος, η ποιότητα ύπνου, η επαγγελματική εξουθένωση, η προσοχή, οι εκτελεστικές λειτουργίες, η εργασιακή απόδοση και η ποιότητα ζωής. Παράλληλα, εφαρμόζεται σε πληθυσμούς με νευρολογικές ή ψυχιατρικές διαταραχές, καθώς και σε ηλικιωμένους, φοιτητές και εργαζόμενους.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Το CFQ-25 διαθέτει εξαιρετικά τεκμηριωμένες ψυχομετρικές ιδιότητες και έχει μεταφραστεί και επικυρωθεί σε πολλές γλώσσες. Η εσωτερική συνοχή του είναι ιδιαίτερα υψηλή, με τις περισσότερες μελέτες να αναφέρουν τιμές Cronbach’s α μεγαλύτερες από 0,90. Παρουσιάζει επίσης υψηλή αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων και σημαντική συγκλίνουσα εγκυρότητα με εργαλεία αξιολόγησης της προσοχής, της μνήμης, της ψυχικής υγείας και των εκτελεστικών λειτουργιών.

Σύγχρονες ψυχομετρικές έρευνες έχουν επιβεβαιώσει την πολυδιάστατη δομή του ερωτηματολογίου, προτείνοντας επιμέρους παράγοντες που περιλαμβάνουν τις αποτυχίες μνήμης, τις δυσκολίες προσοχής, την αφηρημάδα και τις κινητικές αστοχίες. Επιπλέον, νεότερες αναθεωρημένες εκδόσεις, όπως το CFQ 2.0, ενσωματώνουν σύγχρονες μορφές γνωστικών αποτυχιών που σχετίζονται με την τεχνολογία και τα ψηφιακά περιβάλλοντα, διατηρώντας υψηλή εγκυρότητα και αξιοπιστία.

Βαθμονόμηση

Το CFQ-25 αποτελείται από 25 ερωτήματα, τα οποία αξιολογούν τη συχνότητα εμφάνισης καθημερινών γνωστικών λαθών κατά τους τελευταίους μήνες.

Κάθε ερώτημα βαθμολογείται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert:

0 = Ποτέ

1 = Πολύ σπάνια

2 = Περιστασιακά

3 = Αρκετά συχνά

4 = Πολύ συχνά

Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα όλων των απαντήσεων και κυμαίνεται από 0 έως 100. Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν συχνότερες υποκειμενικές γνωστικές αποτυχίες και μεγαλύτερη δυσκολία στη διατήρηση της προσοχής, της μνήμης και της αποτελεσματικής γνωστικής λειτουργίας στην καθημερινότητα.

Ανάλυση Δεδομένων

Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων του CFQ-25 περιλαμβάνει αρχικά τον υπολογισμό περιγραφικών στατιστικών δεικτών, όπως ο μέσος όρος, η τυπική απόκλιση, η ασυμμετρία και η κύρτωση της συνολικής βαθμολογίας και των επιμέρους ερωτημάτων.

Η αξιοπιστία του εργαλείου αξιολογείται μέσω των συντελεστών Cronbach’s α, McDonald’s ω και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability). Η δομική εγκυρότητα εξετάζεται με Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA), ενώ η συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα διερευνώνται μέσω συσχετίσεων με κλίμακες άγχους, κατάθλιψης, ποιότητας ύπνου, προσοχής και εκτελεστικών λειτουργιών.

Ανάλογα με τον σχεδιασμό της έρευνας, το CFQ-25 μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε αναλύσεις συσχέτισης, συγκρίσεις ομάδων (t-test, ANOVA ή μη παραμετρικούς ελέγχους), γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, καθώς και σε Μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM). Οι αναλύσεις αυτές επιτρέπουν τη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν τη γνωστική λειτουργία και την πρόβλεψη της καθημερινής γνωστικής απόδοσης σε διαφορετικούς πληθυσμούς.

Βιβλιογραφία

Broadbent, D. E., Cooper, P. F., FitzGerald, P., & Parkes, K. R. (1982). The Cognitive Failures Questionnaire (CFQ) and its correlates. British Journal of Clinical Psychology, 21(1), 1–16.

Wallace, J. C. (2004). Confirmatory factor analysis of the Cognitive Failures Questionnaire: Evidence for dimensionality and construct validity. Personality and Individual Differences, 37(2), 307–324.

Rast, P., Zimprich, D., Van Boxtel, M., & Jolles, J. (2009). Factor structure and measurement invariance of the Cognitive Failures Questionnaire across the adult life span. Assessment, 16(2), 145–158.

Payne, B. R., Jackson, J. J., Hill, P. L., Gao, X., Roberts, B. W., & Stine-Morrow, E. A. L. (2024). The Cognitive Failures Questionnaire 2.0. Personality and Individual Differences, 218, 112472.

Fortes-Filho, E. Q., et al. (2019). Brazilian version of the Cognitive Failures Questionnaire (CFQ): Cross-cultural adaptation and evidence of validity and reliability. Dementia & Neuropsychologia, 13(4), 431–443.