Περιγραφή

Το Effort–Reward Imbalance Questionnaire (ERIQ-23) αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ψυχομετρικά εργαλεία αξιολόγησης του εργασιακού ψυχοκοινωνικού στρες, βασισμένο στο θεωρητικό μοντέλο Effort–Reward Imbalance (ERI) του Johannes Siegrist. Σύμφωνα με το μοντέλο αυτό, το χρόνιο εργασιακό στρες εμφανίζεται όταν οι υψηλές απαιτήσεις και οι προσπάθειες που καταβάλλει ο εργαζόμενος δεν συνοδεύονται από αντίστοιχες ανταμοιβές, όπως οικονομική αμοιβή, κοινωνική αναγνώριση, εκτίμηση, επαγγελμακή ασφάλεια και δυνατότητες εξέλιξης.

Η έκδοση ERIQ-23 αποτελείται από 23 δηλώσεις αυτοαναφοράς και αξιολογεί τρεις βασικές διαστάσεις:

  • Προσπάθεια (Effort): εξετάζει τις ψυχολογικές και φυσικές απαιτήσεις της εργασίας, τον φόρτο εργασίας, τις χρονικές πιέσεις και την ένταση των επαγγελματικών υποχρεώσεων.
  • Ανταμοιβή (Reward): αξιολογεί τον βαθμό στον οποίο οι εργαζόμενοι αισθάνονται ότι ανταμείβονται μέσω οικονομικών απολαβών, αναγνώρισης, σεβασμού, επαγγελματικής ασφάλειας και ευκαιριών εξέλιξης.
  • Υπερδέσμευση (Overcommitment): διερευνά την προσωπική τάση του εργαζομένου να επενδύει υπερβολική προσπάθεια στην εργασία, δυσκολευόμενος να αποστασιοποιηθεί από τις επαγγελματικές απαιτήσεις.

Η θεωρία της ανισορροπίας προσπάθειας–ανταμοιβής υποστηρίζει ότι η μακροχρόνια έκθεση σε υψηλή προσπάθεια με χαμηλή ανταμοιβή αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για επαγγελματική εξουθένωση, καρδιαγγειακά νοσήματα, κατάθλιψη, άγχος και μειωμένη εργασιακή απόδοση.

Στόχος

Στόχος του ERIQ-23 είναι η αξιόπιστη αξιολόγηση της αντιλαμβανόμενης ισορροπίας μεταξύ των επαγγελματικών απαιτήσεων και των ανταμοιβών που λαμβάνει ο εργαζόμενος. Το εργαλείο χρησιμοποιείται για τον εντοπισμό ψυχοκοινωνικών παραγόντων κινδύνου στο εργασιακό περιβάλλον, τη διερεύνηση των επιπτώσεών τους στην ψυχική και σωματική υγεία και την αξιολόγηση οργανωσιακών παρεμβάσεων που αποσκοπούν στη βελτίωση της ευημερίας των εργαζομένων. Παράλληλα, συμβάλλει στη μελέτη της σχέσης της εργασιακής ανισορροπίας με την επαγγελματική εξουθένωση, την εργασιακή ικανοποίηση, τη δέσμευση στον οργανισμό και την πρόθεση αποχώρησης από την εργασία.

Βαθμολόγηση

Το ERIQ-23 αποτελείται από 23 ερωτήσεις, οι οποίες απαντώνται σε κλίμακα Likert, με τις ακριβείς επιλογές απάντησης να εξαρτώνται από την έκδοση και τη γλωσσική προσαρμογή του εργαλείου. Υπολογίζονται επιμέρους βαθμολογίες για τις υποκλίμακες Προσπάθεια, Ανταμοιβή και Υπερδέσμευση, καθώς και ο λόγος Προσπάθειας/Ανταμοιβής (Effort–Reward Ratio), ο οποίος αποτελεί τον βασικό δείκτη του μοντέλου.

Τιμές του λόγου μεγαλύτερες της μονάδας (ERI Ratio > 1) υποδηλώνουν ότι οι απαιτήσεις της εργασίας υπερβαίνουν τις αντιλαμβανόμενες ανταμοιβές και συνδέονται με αυξημένο εργασιακό στρες και υψηλότερο κίνδυνο αρνητικών επιπτώσεων στην υγεία. Αντίθετα, χαμηλότερες τιμές αντανακλούν καλύτερη ισορροπία μεταξύ επαγγελματικών απαιτήσεων και ανταμοιβών.

Στατιστική Ανάλυση

Η ψυχομετρική αξιολόγηση του ERIQ-23 περιλαμβάνει περιγραφικά στατιστικά μέτρα, έλεγχο της αξιοπιστίας μέσω των δεικτών Cronbach’s α και McDonald’s Ω, καθώς και διερεύνηση της δομικής εγκυρότητας με Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA). Στις περισσότερες διεθνείς μελέτες οι επιμέρους υποκλίμακες παρουσιάζουν ικανοποιημένη έως πολύ υψηλή αξιοπιστία, με συντελεστές Cronbach’s α που συνήθως κυμαίνονται μεταξύ 0,70 και 0,90.

Για τη διερεύνηση της σχέσης της ανισορροπίας προσπάθειας–ανταμοιβής με άλλες μεταβλητές εφαρμόζονται αναλύσεις συσχέτισης (Pearson ή Spearman), t-test, ANOVA, MANOVA, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, καθώς και μοντέλα δομικών εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM). Επιπλέον, ο δείκτης ERI χρησιμοποιείται συχνά ως ανεξάρτητη μεταβλητή σε μελέτες που εξετάζουν την επίδραση του εργασιακού στρες στην ψυχική υγεία, την επαγγελματική εξουθένωση, τις καρδιαγγειακές παθήσεις και την ποιότητα ζωής.

Εφαρμογές

Το ERIQ-23 χρησιμοποιείται ευρέως στην οργανωσιακή ψυχολογία, στην ψυχολογία της υγείας, στην εργασιακή ιατρική, στη διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού, καθώς και στην επιδημιολογική έρευνα. Εφαρμόζεται σε εργαζομένους του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, σε επαγγελματίες υγείας, εκπαιδευτικούς, διοικητικούς υπαλλήλους, βιομηχανικούς εργαζομένους και στελέχη επιχειρήσεων.

Η κλίμακα αξιοποιείται για την αξιολόγηση του εργασιακού περιβάλλοντος, την πρόληψη ψυχοκοινωνικών κινδύνων, τον σχεδιασμό προγραμμάτων προαγωγής της υγείας στον χώρο εργασίας και την αξιολόγηση παρεμβάσεων που αποσκοπούν στη βελτίωση της εργασιακής ευημερίας και της οργανωσιακής αποτελεσματικότητας.

Βιβλιογραφία

Siegrist, J. (1996). Adverse health effects of high-effort/low-reward conditions. Journal of Occupational Health Psychology, 1(1), 27–41.

Siegrist, J., Wahrendorf, M., von dem Knesebeck, O., Jürges, H., & Börsch-Supan, A. (2007). Quality of work, well-being, and intended early retirement of older employees. European Journal of Public Health, 17(1), 62–68.

Siegrist, J., & Li, J. (2016). Associations of extrinsic and intrinsic components of work stress with health: A systematic review of evidence on the Effort–Reward Imbalance model. International Journal of Environmental Research and Public Health, 13(4), 432.

Dragano, N., Siegrist, J., Nyberg, S. T., Lunau, T., Fransson, E. I., Alfredsson, L., et al. (2017). Effort–reward imbalance at work and incident coronary heart disease. International Journal of Cardiology, 227, 706–712.

Van Vegchel, N., De Jonge, J., Bosma, H., & Schaufeli, W. (2005). Reviewing the effort–reward imbalance model: Drawing up the balance of 45 empirical studies. Social Science & Medicine, 60(5), 1117–1131.