Ερωτηματολόγιο Ρόλων Φύλου και Κανόνων Σχέσεων

Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο Ρόλων Φύλου και Κανόνων Σχέσεων (Gender Role and Relationship Norm Questionnaire – AQ-40) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση των πεποιθήσεων, των στάσεων και των κοινωνικών αντιλήψεων σχετικά με τους ρόλους των φύλων και τις νόρμες που διέπουν τις διαπροσωπικές και συντροφικές σχέσεις. Το εργαλείο βασίζεται στις θεωρίες των κοινωνικών ρόλων, της κοινωνικοποίησης του φύλου και των διαπροσωπικών σχέσεων, εξετάζοντας τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται τις προσδοκίες που συνδέονται με την ανδρική και τη γυναικεία ταυτότητα, καθώς και την ισότητα και τη δυναμική των σχέσεων.

Το AQ-40 αποτελείται από 40 δηλώσεις, οι οποίες αξιολογούν ένα ευρύ φάσμα αντιλήψεων που αφορούν τους παραδοσιακούς και σύγχρονους ρόλους φύλου, την ισότητα των φύλων, την κατανομή ευθυνών, τη λήψη αποφάσεων, την επικοινωνία, τη συναισθηματική έκφραση και τις προσδοκίες μέσα στις διαπροσωπικές σχέσεις.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται ευρέως στην κοινωνική ψυχολογία, την ψυχολογία του φύλου, την οικογενειακή και συμβουλευτική ψυχολογία, τη δημόσια υγεία, την κοινωνιολογία και τις έρευνες που εξετάζουν ζητήματα ισότητας, στερεοτύπων και διαπροσωπικών σχέσεων.

Σκοπός

Βασικός σκοπός του AQ-40 είναι η αξιολόγηση των στάσεων και των πεποιθήσεων των ατόμων σχετικά με τους ρόλους των φύλων και τους κανόνες που διέπουν τις προσωπικές και συντροφικές σχέσεις. Το εργαλείο επιτρέπει την κατανόηση του βαθμού στον οποίο οι συμμετέχοντες υιοθετούν παραδοσιακές ή περισσότερο ισότιμες αντιλήψεις σχετικά με τις κοινωνικές και οικογενειακές σχέσεις.

Επιπλέον, χρησιμοποιείται για:

• τη διερεύνηση στερεοτύπων και κοινωνικών αντιλήψεων σχετικά με το φύλο,
• την αξιολόγηση της αποδοχής της ισότητας των φύλων,
• τη μελέτη της δυναμικής των διαπροσωπικών και συντροφικών σχέσεων,
• την αξιολόγηση εκπαιδευτικών και κοινωνικών παρεμβάσεων,
• την ανάπτυξη πολιτικών προώθησης της ισότητας και της πρόληψης των διακρίσεων,
• την έρευνα παραγόντων που επηρεάζουν τις κοινωνικές στάσεις και τις σχέσεις.

Ανάλυση και Ερμηνεία Δεδομένων

Το AQ-40 αξιολογεί πολλαπλές διαστάσεις που σχετίζονται με τους ρόλους φύλου και τις κοινωνικές νόρμες στις σχέσεις, όπως:

• αντιλήψεις για τους παραδοσιακούς ρόλους ανδρών και γυναικών,
• ισότητα των φύλων,
• προσδοκίες σχετικά με τη συντροφική σχέση,
• επικοινωνία και συνεργασία,
• κατανομή οικογενειακών και επαγγελματικών ρόλων,
• κοινωνικά στερεότυπα,
• λήψη αποφάσεων και ισορροπία δύναμης στις σχέσεις.

Οι συνολικές και επιμέρους βαθμολογίες μπορούν να συσχετιστούν με σημαντικές ψυχολογικές και κοινωνικές μεταβλητές, όπως:

• ισότητα των φύλων,
• σεξιστικές στάσεις,
• ποιότητα σχέσεων,
• οικογενειακή λειτουργικότητα,
• κοινωνική προσαρμογή,
• ψυχολογική ευημερία,
• αυτοεκτίμηση,
• ενσυναίσθηση,
• κοινωνική ταυτότητα,
• πολιτισμικές αξίες.

Η ψυχομετρική αξιολόγηση του εργαλείου πραγματοποιείται συνήθως με Εξερευνητική και Επιβεβαιωτική Ανάλυση Παραγόντων (EFA/CFA), δείκτες αξιοπιστίας (Cronbach’s α), καθώς και αναλύσεις συσχετίσεων, παλινδρόμησης και μοντέλων δομικών εξισώσεων (SEM), προκειμένου να διερευνηθούν οι σχέσεις των στάσεων για τους ρόλους φύλου με άλλες ψυχολογικές και κοινωνικές μεταβλητές.

Βαθμολόγηση

Το AQ-40 αποτελείται από 40 δηλώσεις, οι οποίες βαθμολογούνται συνήθως με κλίμακα Likert πέντε ή επτά βαθμίδων, ανάλογα με την έκδοση του εργαλείου. Οι συμμετέχοντες δηλώνουν τον βαθμό συμφωνίας ή διαφωνίας τους με κάθε πρόταση, ενώ ορισμένα ερωτήματα μπορεί να απαιτούν αντίστροφη βαθμολόγηση πριν από τον υπολογισμό των συνολικών και επιμέρους σκορ.

Οι βαθμολογίες υπολογίζονται τόσο συνολικά όσο και ανά υποκλίμακα, επιτρέποντας την αξιολόγηση διαφορετικών πτυχών των αντιλήψεων σχετικά με τους ρόλους φύλου και τις σχέσεις. Υψηλότερες ή χαμηλότερες βαθμολογίες ερμηνεύονται ανάλογα με τη διάσταση που αξιολογείται και αντικατοπτρίζουν τον βαθμό υιοθέτησης παραδοσιακών ή περισσότερο ισότιμων αντιλήψεων. Το εργαλείο χρησιμοποιείται τόσο στην επιστημονική έρευνα όσο και στην αξιολόγηση κοινωνικών και εκπαιδευτικών παρεμβάσεων που στοχεύουν στην προώθηση της ισότητας των φύλων και των υγιών διαπροσωπικών σχέσεων.

Βιβλιογραφία

Bem, S. L. (1974). The Measurement of Psychological Androgyny. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 42(6), 155–162.

Eagly, A. H., & Wood, W. (1999). The Origins of Sex Differences in Human Behavior: Evolved Dispositions Versus Social Roles. American Psychologist, 54(6), 408–423.

Gottman, J. M., & Notarius, C. I. (2000). Observing Marital Interaction. In Handbook of Marriage and the Family (2nd ed., pp. 691–721). Springer.

West, C., & Zimmerman, D. H. (1987). Doing Gender. Gender & Society, 1(2), 125–151.