Κλίμακα Αυτοαντιλαμβανόμενης Επικοινωνιακής Ικανότητας [SPCCS-12]

Περιγραφή

Η Self–Perceived Communication Competence Scale (SPCC-12) αποτελεί ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται τη δική τους επικοινωνιακή ικανότητα. Αναπτύχθηκε από τον James C. McCroskey και χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της αυτοαντίληψης των επικοινωνιακών δεξιοτήτων σε διαφορετικά κοινωνικά και επαγγελματικά περιβάλλοντα.

Η αυτοαντιλαμβανόμενη επικοινωνιακή ικανότητα δεν αφορά μόνο το αν ένα άτομο μπορεί αντικειμενικά να επικοινωνήσει αποτελεσματικά. Εστιάζει κυρίως στο πόσο ικανό θεωρεί το ίδιο τον εαυτό του όταν καλείται να επικοινωνήσει με διαφορετικούς ανθρώπους και σε διαφορετικές συνθήκες.

Η SPCC-12 είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στην έρευνα της διαπροσωπικής επικοινωνίας, της κοινωνικής αλληλεπίδρασης, της επικοινωνιακής αυτοπεποίθησης και της προθυμίας για επικοινωνία.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Το θεωρητικό πλαίσιο της SPCC-12 συνδέεται με την έννοια της αντιλαμβανόμενης επικοινωνιακής ικανότητας, σύμφωνα με την οποία η συμπεριφορά ενός ατόμου επηρεάζεται όχι μόνο από τις πραγματικές δεξιότητές του αλλά και από το πώς αξιολογεί ο ίδιος την ικανότητά του να επικοινωνεί αποτελεσματικά.

Ένα άτομο μπορεί να διαθέτει επαρκείς επικοινωνιακές δεξιότητες αλλά να αισθάνεται ότι δεν μπορεί να τις χρησιμοποιήσει με επιτυχία σε συγκεκριμένες περιστάσεις, όπως η δημόσια ομιλία ή η επικοινωνία με αγνώστους. Αντίθετα, μπορεί να αισθάνεται ιδιαίτερα άνετα σε διαπροσωπικές συζητήσεις με οικεία πρόσωπα.

Η διαφοροποίηση αυτή καθιστά σημαντική την αξιολόγηση της επικοινωνιακής ικανότητας ανά πλαίσιο και όχι αποκλειστικά μέσω μιας γενικής συνολικής εκτίμησης.

Δομή και χαρακτηριστικά

Η SPCC-12 περιλαμβάνει 12 στοιχεία που αξιολογούν την αυτοαντίληψη της επικοινωνιακής ικανότητας σε διαφορετικά επικοινωνιακά περιβάλλοντα. Το διαθέσιμο υλικό οργανώνει τις καταστάσεις σε τέσσερις βασικές περιοχές: δημόσια ομιλία, ομαδική συζήτηση, διαπροσωπική επικοινωνία και επικοινωνία με αγνώστους.

Οι συμμετέχοντες καλούνται να αξιολογήσουν πόσο ικανοί θεωρούν ότι είναι όταν μιλούν μπροστά σε κοινό, συμμετέχουν σε ομαδικές συζητήσεις, επικοινωνούν με φίλους ή αλληλεπιδρούν με άτομα που δεν γνωρίζουν.

Η δομή αυτή επιτρέπει τόσο τη δημιουργία συνολικού προφίλ επικοινωνιακής αυτοαντίληψης όσο και την εξέταση διαφορών μεταξύ συγκεκριμένων επικοινωνιακών συνθηκών.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση της SPCC-12 βασίζεται στην επεξεργασία των απαντήσεων στα 12 στοιχεία και στον υπολογισμό βαθμολογιών που αποτυπώνουν τον βαθμό αυτοαντιλαμβανόμενης επικοινωνιακής ικανότητας.

Οι επιμέρους βαθμολογίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διερεύνηση διαφορών μεταξύ των τεσσάρων επικοινωνιακών πλαισίων. Ένα άτομο μπορεί, για παράδειγμα, να εμφανίζει υψηλή αυτοαντίληψη στη διαπροσωπική επικοινωνία αλλά χαμηλότερη στη δημόσια ομιλία ή στην επικοινωνία με αγνώστους.

Τα αποτελέσματα μπορούν να συσχετιστούν με μεταβλητές όπως η κοινωνική αυτοπεποίθηση, η επικοινωνιακή ανησυχία, η προθυμία για επικοινωνία, η κοινωνική συμμετοχή και άλλες ψυχολογικές ή εκπαιδευτικές μεταβλητές.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η SPCC-12 έχει αναπτυχθεί ως αυτοαναφορική μέτρηση της επικοινωνιακής ικανότητας και η πρωτογενής βιβλιογραφική αναφορά του διαθέσιμου υλικού αφορά ακριβώς τη χρήση της αυτοαναφοράς ως προσέγγισης μέτρησης της επικοινωνιακής επάρκειας.

Η αξιοπιστία των βαθμολογιών μπορεί να διερευνηθεί μέσω του συντελεστή Cronbach‘s α και συμπληρωματικά μέσω του McDonald‘s ω. Η εσωτερική συνέπεια μπορεί να εξεταστεί τόσο για τη συνολική κλίμακα όσο και για επιμέρους κατηγορίες, εφόσον αυτό υποστηρίζεται από τη δομή της έκδοσης που χρησιμοποιείται.

Η δομική εγκυρότητα μπορεί να διερευνηθεί μέσω Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA).

Η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να εξεταστεί μέσω της σχέσης της SPCC-12 με συναφείς έννοιες, όπως η προθυμία για επικοινωνία και η επικοινωνιακή ανησυχία.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Σύμφωνα με το διαθέσιμο αρχείο, οι απαντήσεις στη SPCC-12 καταγράφονται σε πενταβάθμια κλίμακα τύπου Likert, από 1 «Πολύ Χαμηλή Ικανότητα» έως 5 «Πολύ Υψηλή Ικανότητα».

Οι βαθμολογίες μπορούν να υπολογιστούν ξεχωριστά για κάθε μία από τις τέσσερις κατηγορίες επικοινωνίας και να συνδυαστούν για τη δημιουργία συνολικού δείκτη αυτοαντιλαμβανόμενης επικοινωνιακής ικανότητας.

Υψηλότερες τιμές αντανακλούν ισχυρότερη πεποίθηση του ατόμου ότι διαθέτει επαρκείς επικοινωνιακές δεξιότητες, ενώ χαμηλότερες τιμές υποδηλώνουν χαμηλότερη αυτοαντίληψη της σχετικής ικανότητας.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει μέσο όρο, διάμεσο, τυπική απόκλιση και κατανομή των βαθμολογιών. Οι σχέσεις με άλλες συνεχείς μεταβλητές μπορούν να εξεταστούν μέσω συντελεστών Pearson ή Spearman, ενώ οι διαφορές μεταξύ ομάδων μπορούν να διερευνηθούν μέσω Student’s t-test, ANOVA ή αντίστοιχων μη παραμετρικών μεθόδων.

Σε περισσότερο σύνθετες μελέτες μπορούν να χρησιμοποιηθούν μοντέλα πολλαπλής παλινδρόμησης ή Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM), ώστε να εξεταστούν οι παράγοντες που συνδέονται με υψηλότερη ή χαμηλότερη επικοινωνιακή αυτοαντίληψη.

Στόχος και εφαρμογές στην έρευνα

Βασικός στόχος της SPCC-12 είναι η παροχή μιας αξιόπιστης μέτρησης του τρόπου με τον οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται τις δικές τους επικοινωνιακές ικανότητες. Τα δεδομένα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την καλύτερη κατανόηση των διαφορών στην επικοινωνιακή αυτοπεποίθηση και για την ανάπτυξη παρεμβάσεων που στοχεύουν στη βελτίωση των σχετικών δεξιοτήτων.

Στην εκπαιδευτική έρευνα, η κλίμακα μπορεί να αξιοποιηθεί για τη διερεύνηση της επικοινωνιακής αυτοπεποίθησης μαθητών και φοιτητών, ιδιαίτερα σε δραστηριότητες δημόσιας ομιλίας, ομαδικής συνεργασίας και αλληλεπίδρασης.

Στην οργανωσιακή και επαγγελματική έρευνα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη της σχέσης μεταξύ επικοινωνιακής αυτοαντίληψης, συνεργασίας, ηγεσίας και επαγγελματικής λειτουργικότητας.

Η SPCC-12 δεν αποτελεί αντικειμενική αξιολόγηση της πραγματικής επικοινωνιακής ικανότητας. Αποτυπώνει την αντίληψη του ίδιου του ατόμου για τις δεξιότητές του και για τον λόγο αυτό μπορεί να παρουσιάζει ιδιαίτερη αξία όταν συνδυάζεται με εξωτερικές αξιολογήσεις ή αντικειμενικά μέτρα επικοινωνιακής απόδοσης.

Βιβλιογραφία

McCroskey, J. C., & McCroskey, L. L. (1988). Self-report as an approach to measuring communication competence. Communication Research Reports, 5(2), 108–113.

McCroskey, J. C. (1992). Reliability and validity of the willingness to communicate scale. Communication Quarterly, 40(1), 16–25.

Richmond, V. P., & McCroskey, J. C. (1990). Communication: Apprehension, avoidance, and effectiveness. Waveland Press.

McCroskey, J. C., & Richmond, V. P. (1987). Willingness to communicate. In J. C. McCroskey & J. A. Daly (Eds.), Personality and Interpersonal Communication (pp. 129–156). Sage Publications.