Περιγραφή

Η Κλίμακα Συμπεριφορών Προσωπικής Υποστήριξης των Παιδιών (Personal Support Behaviors of Children Scale – PBOC) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο αξιολόγησης των κοινωνικών, συναισθηματικών και σχολικών δεξιοτήτων των παιδιών. Σχεδιάστηκε για να καταγράφει συμπεριφορές που διευκολύνουν την κοινωνική προσαρμογή, την ακαδημαϊκή λειτουργικότητα και την ανάπτυξη θετικών σχέσεων με συνομηλίκους και εκπαιδευτικούς.

Η κλίμακα αποτελείται από 19 δηλώσεις, οι οποίες αξιολογούν καθημερινές συμπεριφορές όπως η συνεργασία, η κοινωνική αλληλεπίδραση, η διαχείριση συγκρούσεων, η αποδοχή της ανατροφοδότησης, η συγκέντρωση στις σχολικές εργασίες και η ανεξάρτητη μάθηση. Οι πληροφορίες συλλέγονται συνήθως από εκπαιδευτικούς ή άλλους επαγγελματίες που γνωρίζουν καλά το παιδί, επιτρέποντας την αντικειμενική αξιολόγηση της κοινωνικής και σχολικής του λειτουργικότητας.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται σε σχολικά περιβάλλοντα, προγράμματα κοινωνικοσυναισθηματικής μάθησης, ερευνητικές μελέτες, καθώς και στην αξιολόγηση παρεμβάσεων που αποσκοπούν στη βελτίωση των κοινωνικών δεξιοτήτων και της σχολικής προσαρμογής.

Στόχος

Βασικός στόχος της κλίμακας είναι η αξιολόγηση των θετικών συμπεριφορών που υποστηρίζουν την προσωπική, κοινωνική και ακαδημαϊκή ανάπτυξη των παιδιών.

Ειδικότερα, το εργαλείο χρησιμοποιείται για:

  • την αξιολόγηση της κοινωνικής επάρκειας των παιδιών,
  • τη διερεύνηση της προσαρμογής στο σχολικό περιβάλλον,
  • την εκτίμηση της ποιότητας των σχέσεων με συνομηλίκους και εκπαιδευτικούς,
  • την αξιολόγηση δεξιοτήτων αυτορρύθμισης και συναισθηματικής διαχείρισης,
  • την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας εκπαιδευτικών ή ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων,
  • τη διεξαγωγή ερευνητικών μελετών σχετικά με την κοινωνική ανάπτυξη, τη σχολική ένταξη και την ψυχική υγεία των παιδιών.

Βαθμονόμηση

Η κλίμακα περιλαμβάνει 19 στοιχεία, τα οποία βαθμολογούνται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert:

  • 1 = Ποτέ
  • 2 = Σπάνια
  • 3 = Μερικές φορές
  • 4 = Συχνά
  • 5 = Πολύ συχνά.

Το εργαλείο παράγει τέσσερις βασικές βαθμολογίες:

  • Συμπεριφορά Προσωπικής Υποστήριξης και Κοινωνικής Επάρκειας (όλα τα 19 στοιχεία),
  • Προσαρμογή στο Σχολείο,
  • Συμπεριφορά που Προτιμάται από Συνομηλίκους,
  • Συμπεριφορά που Προτιμάται από Δασκάλους.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη συχνότητα θετικών κοινωνικών και σχολικών συμπεριφορών, καλύτερη κοινωνική ένταξη και αποτελεσματικότερη προσαρμογή στο σχολικό περιβάλλον.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η PBOC αξιολογείται σύμφωνα με τις σύγχρονες αρχές της ψυχομετρίας και παρουσιάζει ιδιαίτερα ικανοποιητικές ιδιότητες αξιοπιστίας και εγκυρότητας.

Η αξιοπιστία της κλίμακας εξετάζεται μέσω:

  • Cronbach’s α,
  • McDonald’s ω,
  • Composite Reliability (CR),
  • αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability).

Η εγκυρότητα διερευνάται μέσω:

  • Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA),
  • Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA),
  • συγκλίνουσας και διακριτής εγκυρότητας,
  • Average Variance Extracted (AVE),
  • ελέγχου ισοδυναμίας μέτρησης (measurement invariance) μεταξύ διαφορετικών ηλικιακών ομάδων, φύλου ή πολιτισμικών πληθυσμών.

Στις επιβεβαιωτικές αναλύσεις προτείνονται οι δείκτες προσαρμογής CFI, TLI, RMSEA και SRMR, ώστε να διασφαλίζεται η καταλληλότητα του παραγοντικού μοντέλου.

Ανάλυση δεδομένων

Τα δεδομένα της PBOC μπορούν να αναλυθούν με:

  • περιγραφική στατιστική (μέσος όρος, τυπική απόκλιση, διάμεσος),
  • έλεγχο αξιοπιστίας (Cronbach’s α και McDonald’s ω),
  • διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση,
  • συσχετίσεις Pearson ή Spearman,
  • συγκρίσεις ομάδων μέσω Student’s t-test, ANOVA, MANOVA ή μη παραμετρικών ελέγχων,
  • πολλαπλή γραμμική ή λογιστική παλινδρόμηση,
  • πολυεπίπεδα μοντέλα (Multilevel Models) όταν οι μαθητές προέρχονται από διαφορετικές σχολικές μονάδες,
  • μοντέλα δομικών εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM),
  • αναλύσεις διαμεσολάβησης και τροποποίησης (mediation και moderation).

Η κλίμακα χρησιμοποιείται συχνά σε συνδυασμό με εργαλεία αξιολόγησης κοινωνικών δεξιοτήτων, συναισθηματικής νοημοσύνης, σχολικής προσαρμογής, σχολικού εκφοβισμού, ποιότητας ζωής και ψυχικής ανθεκτικότητας.

Ερμηνεία αποτελεσμάτων

Υψηλές βαθμολογίες υποδηλώνουν ότι το παιδί παρουσιάζει ανεπτυγμένες κοινωνικές δεξιότητες, συνεργάζεται αποτελεσματικά με συνομηλίκους και εκπαιδευτικούς, διαχειρίζεται εποικοδομητικά τις διαπροσωπικές δυσκολίες και προσαρμόζεται επιτυχώς στις απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος.

Επιπλέον, υψηλές επιδόσεις στις επιμέρους υποκλίμακες αντανακλούν:

  • καλύτερη σχολική προσαρμογή,
  • μεγαλύτερη αποδοχή από τους συνομηλίκους,
  • θετική αξιολόγηση από τους εκπαιδευτικούς,
  • υψηλότερη κοινωνική επάρκεια.

Αντίθετα, χαμηλές βαθμολογίες μπορεί να υποδηλώνουν δυσκολίες στην κοινωνική αλληλεπίδραση, στη συναισθηματική αυτορρύθμιση, στη συνεργασία ή στην προσαρμογή στο σχολείο και ενδέχεται να απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση ή υποστηρικτικές παρεμβάσεις.

Εφαρμογές

Η PBOC χρησιμοποιείται ευρέως σε:

  • σχολική ψυχολογία,
  • ειδική αγωγή και εκπαίδευση,
  • παιδοψυχολογία,
  • αξιολόγηση κοινωνικών δεξιοτήτων,
  • προγράμματα κοινωνικοσυναισθηματικής μάθησης (SEL),
  • έρευνες σχολικής προσαρμογής,
  • αξιολόγηση προγραμμάτων πρόληψης της βίας και του σχολικού εκφοβισμού,
  • μελέτες ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων.

Η σύντομη μορφή της κλίμακας την καθιστά ιδιαίτερα χρήσιμη τόσο σε μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες όσο και στην καθημερινή εκπαιδευτική και κλινική πρακτική.

Βιβλιογραφία

Conduct Problems Prevention Research Group. (1991). Technical Report. Department of Psychology, Duke University.

Dahlberg, L. L., Toal, S. B., Swahn, M., & Behrens, C. B. (2005). Measuring Violence-Related Attitudes, Behaviors, and Influences Among Youths: A Compendium of Assessment Tools (2nd ed.). Centers for Disease Control and Prevention (CDC).

McConnell, S. R., Strain, P. S., Kerr, M. M., et al. (1984). Assessment of children’s social competence.

Merrell, K. W. (2002). School Social Behavior Scales (2nd ed.). Assessment-Intervention Resources.

Gresham, F. M., & Elliott, S. N. (2008). Social Skills Improvement System Rating Scales (SSIS-RS). Pearson.