Αίσθηση Ασφάλειας

Περιγραφή

Το Sense of Safety (SOS) αφορά την αξιολόγηση της υποκειμενικής αντίληψης του ατόμου σχετικά με το κατά πόσο αισθάνεται ασφαλές στο περιβάλλον στο οποίο ζει και δραστηριοποιείται. Η αίσθηση ασφάλειας αποτελεί πολυδιάστατη έννοια και μπορεί να περιλαμβάνει τη σωματική, συναισθηματική και κοινωνική ασφάλεια, καθώς και την αντίληψη παρουσίας ή απουσίας απειλών στο άμεσο και ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον.

Η αξιολόγηση μπορεί να επικεντρώνεται σε διαφορετικά πλαίσια της καθημερινής ζωής, όπως το σπίτι, το σχολείο, η γειτονιά και η κοινότητα, διερευνώντας τον βαθμό στον οποίο το άτομο αισθάνεται προστατευμένο, αποδεκτό και απαλλαγμένο από φόβο ή ανησυχία. Ιδιαίτερα στους νέους, η αντίληψη της ασφάλειας μπορεί να συνδέεται με τις διαπροσωπικές σχέσεις, το σχολικό και οικογενειακό κλίμα, την κοινωνική υποστήριξη και την έκθεση σε πραγματικούς ή αντιλαμβανόμενους περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς κινδύνους.

Στόχος

Βασικός στόχος της αξιολόγησης είναι η συστηματική αποτύπωση της αντιλαμβανόμενης ασφάλειας και η αναγνώριση παραγόντων που μπορούν να την ενισχύουν ή να την περιορίζουν. Τα αποτελέσματα μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται το κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον τους και να υποστηρίξουν τον σχεδιασμό παρεμβάσεων για την ενίσχυση της ευημερίας και της ποιότητας ζωής.

Σε ερευνητικό επίπεδο, η αίσθηση ασφάλειας μπορεί να εξεταστεί σε συνδυασμό με δημογραφικούς, οικογενειακούς, σχολικούς και κοινωνικούς παράγοντες, καθώς και με μεταβλητές που αφορούν την ψυχοκοινωνική προσαρμογή και την αντιλαμβανόμενη κοινωνική υποστήριξη.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Οι απαντήσεις μπορούν να αποτυπώνονται μέσω κλίμακας τύπου Likert, ανάλογα με την έκδοση και τις οδηγίες του εκάστοτε εργαλείου. Η στατιστική ανάλυση μπορεί να περιλαμβάνει περιγραφικά μέτρα, όπως μέσο όρο, διάμεσο και τυπική απόκλιση, καθώς και διερεύνηση πιθανών διαφορών μεταξύ δημογραφικών ή κοινωνικών ομάδων.

Παράλληλα, μπορούν να εξεταστούν οι συσχετίσεις της αίσθησης ασφάλειας με μεταβλητές όπως η ηλικία, το φύλο, οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και χαρακτηριστικά του οικογενειακού, σχολικού ή κοινωνικού περιβάλλοντος. Σε ερευνητικές εφαρμογές μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν πολυμεταβλητές αναλύσεις για την αναγνώριση ανεξάρτητων παραγόντων που σχετίζονται με υψηλότερα ή χαμηλότερα επίπεδα αντιλαμβανόμενης ασφάλειας.

Ψυχομετρική Αξιολόγηση

Η χρήση ενός εργαλείου Sense of Safety σε διαφορετικούς πληθυσμούς προϋποθέτει επαρκή τεκμηρίωση των ψυχομετρικών του ιδιοτήτων. Η αξιοπιστία μπορεί να διερευνηθεί μέσω δεικτών εσωτερικής συνέπειας, όπως ο συντελεστής Cronbach’s α ή, όπου ενδείκνυται, ο McDonald’s ω.

Η εγκυρότητα μπορεί να εξεταστεί μέσω της εγκυρότητας περιεχομένου και της δομικής εγκυρότητας, καθώς και μέσω της συγκλίνουσας και διακριτής εγκυρότητας. Σε περίπτωση προσαρμογής του εργαλείου σε διαφορετικό γλωσσικό ή πολιτισμικό περιβάλλον απαιτείται συστηματική διαδικασία μετάφρασης, πολιτισμικής προσαρμογής και επανελέγχου των ψυχομετρικών χαρακτηριστικών του.

Η διερεύνηση της παραγοντικής δομής μέσω Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (EFA) ή/και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (CFA) μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να εξεταστεί κατά πόσο οι επιμέρους ερωτήσεις αποτυπώνουν με συνέπεια τις θεωρητικές διαστάσεις της αίσθησης ασφάλειας.

Σύγχρονες Εφαρμογές

Η αξιολόγηση της αντιλαμβανόμενης ασφάλειας μπορεί να αξιοποιηθεί σε ένα ευρύ φάσμα ερευνητικών και εφαρμοσμένων πεδίων, όπως η εκπαίδευση, η δημόσια υγεία, η ψυχολογία, η κοινωνική πολιτική και η κοινοτική υγεία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μελέτη της ασφάλειας στο σχολικό περιβάλλον, καθώς και η διερεύνηση της σχέσης της με το σχολικό κλίμα, τις σχέσεις με συνομηλίκους και εκπαιδευτικούς και τη γενικότερη ψυχοκοινωνική ευημερία των μαθητών.

Παράλληλα, η έννοια της ασφάλειας μπορεί να εξεταστεί σε επίπεδο γειτονιάς και κοινότητας, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως η κοινωνική συνοχή, η εμπιστοσύνη, η κοινωνική υποστήριξη και η έκθεση σε βία ή άλλες μορφές απειλής. Η συστηματική αξιολόγηση αυτών των παραμέτρων μπορεί να συμβάλει στον σχεδιασμό περισσότερο στοχευμένων προγραμμάτων πρόληψης και παρεμβάσεων.

Βιβλιογραφία

Boateng, G. O., Neilands, T. B., Frongillo, E. A., Melgar-Quiñonez, H. R., & Young, S. L. (2018). Best practices for developing and validating scales for health, social, and behavioral research: A primer. Frontiers in Public Health, 6, 149.

Centers for Disease Control and Prevention. (2024). Youth Risk Behavior Survey: Data summary & trends report 2013–2023. Atlanta, GA: CDC.

DeVellis, R. F., & Thorpe, C. T. (2021). Scale development: Theory and applications (5th ed.). SAGE Publications.

OECD. (2023). PISA 2022 Results (Volume II): Learning During—and From—Disruption. Paris: OECD Publishing.

World Health Organization. (2024). Global status report on preventing violence against children 2024. Geneva: World Health Organization.