Κλίμακα Ενδοπροσωπικού–Εξωπροσωπικού Ελέγχου για Παιδιά [CLCS-23]

Περιγραφή

Η Κλίμακα Ενδοπροσωπικού–Εξωπροσωπικού Ελέγχου για Παιδιά (Children’s Locus of Control Scale – CLCS-23) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο που αξιολογεί το σημείο ελέγχου (locus of control) των παιδιών, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τα αίτια των γεγονότων που συμβαίνουν στη ζωή τους. Η κλίμακα βασίζεται στη θεωρία της κοινωνικής μάθησης του Rotter και εξετάζει εάν τα παιδιά αποδίδουν την επιτυχία, την αποτυχία και τα καθημερινά γεγονότα κυρίως στις προσωπικές τους προσπάθειες και ικανότητες (ενδοπροσωπικός έλεγχος) ή σε εξωτερικούς παράγοντες, όπως η τύχη, η μοίρα ή η επιρροή άλλων ανθρώπων (εξωπροσωπικός έλεγχος).

Η κλίμακα αποτελείται από 23 δηλώσεις, στις οποίες τα παιδιά απαντούν με «Ναι» ή «Όχι», και απευθύνεται κυρίως σε μαθητές ηλικίας 10 έως 12 ετών. Η CLCS-23 χρησιμοποιείται ευρέως στην εκπαιδευτική και σχολική ψυχολογία, στην αναπτυξιακή ψυχολογία και στην παιδαγωγική έρευνα, συμβάλλοντας στην κατανόηση των γνωστικών και συναισθηματικών μηχανισμών που επηρεάζουν τη μάθηση, τα κίνητρα και την προσαρμογή των παιδιών.

Ανάλυση και Χρήση

Η ανάλυση της CLCS-23 επικεντρώνεται στον προσδιορισμό του βαθμού ενδοπροσωπικού ή εξωπροσωπικού ελέγχου που εμφανίζει κάθε παιδί. Τα αποτελέσματα προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο το παιδί ερμηνεύει τις εμπειρίες του, αναλαμβάνει προσωπική ευθύνη και αντιμετωπίζει επιτυχίες ή δυσκολίες.

Στην εκπαιδευτική και ψυχολογική έρευνα, η CLCS-23 χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της σχέσης του σημείου ελέγχου με τη σχολική επίδοση, τα κίνητρα μάθησης, την αυτορρύθμιση, την αυτοαποτελεσματικότητα, την αυτοεκτίμηση, την ψυχική ανθεκτικότητα, το σχολικό άγχος και τις στρατηγικές αντιμετώπισης δυσκολιών.

Παράλληλα, αξιοποιείται στο πλαίσιο ψυχοπαιδαγωγικών παρεμβάσεων, στην αξιολόγηση προσωπικών χαρακτηριστικών των μαθητών, καθώς και στον σχεδιασμό προγραμμάτων που στοχεύουν στην ενίσχυση της υπευθυνότητας, της αυτονομίας και της ενεργού συμμετοχής στη μαθησιακή διαδικασία.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Η CLCS-23 παρουσιάζει ικανοποιητικές ψυχομετρικές ιδιότητες για χρήση στον ελληνικό παιδικό πληθυσμό. Η ελληνική προσαρμογή της κλίμακας βασίστηκε στα εργαλεία των Bialer-Cromwell και Nowicki-Strickland, ενώ η αξιοπιστία της αξιολογήθηκε σε δείγμα μαθητών της Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού, παρουσιάζοντας Cronbach’s α = 0,76, τιμή που θεωρείται ικανοποιητική για ερευνητική και εκπαιδευτική χρήση.

Η δομική εγκυρότητα του εργαλείου μπορεί να εξεταστεί μέσω Διερευνητικής Ανάλυσης Παραγόντων (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτικής Ανάλυσης Παραγόντων (Confirmatory Factor Analysis – CFA), ενώ η συγκλίνουσα εγκυρότητα διερευνάται μέσω συσχετίσεων με κλίμακες αυτοεκτίμησης, αυτοαποτελεσματικότητας, κινήτρων μάθησης και ψυχολογικής προσαρμογής.

Σε σύγχρονες διαπολιτισμικές εφαρμογές είναι δυνατό να εξεταστεί και η ισοδυναμία μέτρησης (measurement invariance), ώστε να διασφαλίζεται η συγκρισιμότητα των αποτελεσμάτων μεταξύ διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων.

Βαθμολόγηση

Η CLCS-23 αποτελείται από 23 διχοτομικές ερωτήσεις με απαντήσεις «Ναι» ή «Όχι». Σύμφωνα με τις οδηγίες βαθμολόγησης, στις ερωτήσεις 1, 11, 18, 19 και 22 η απάντηση «Ναι» βαθμολογείται με μία μονάδα, ενώ στις υπόλοιπες ερωτήσεις μία μονάδα αποδίδεται στην απάντηση «Όχι». Η συνολική βαθμολογία κυμαίνεται από 0 έως 23.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν ισχυρότερο ενδοπροσωπικό σημείο ελέγχου, δηλαδή μεγαλύτερη τάση του παιδιού να θεωρεί ότι οι προσωπικές του προσπάθειες επηρεάζουν τα αποτελέσματα των ενεργειών του. Αντίθετα, χαμηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν περισσότερο εξωπροσωπικό σημείο ελέγχου, με αυξημένη απόδοση των γεγονότων σε εξωτερικούς παράγοντες, όπως η τύχη ή οι περιστάσεις.

Εφαρμογές

Η CLCS-23 χρησιμοποιείται στην αναπτυξιακή ψυχολογία, στη σχολική και εκπαιδευτική ψυχολογία, στην ειδική αγωγή και στην παιδαγωγική έρευνα. Αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για την αξιολόγηση των προσωπικών χαρακτηριστικών των μαθητών, την πρόβλεψη της σχολικής προσαρμογής και την ανάπτυξη παρεμβάσεων που ενισχύουν την αυτορρύθμιση, την υπευθυνότητα και τα εσωτερικά κίνητρα μάθησης.

Επιπλέον, εφαρμόζεται σε ερευνητικά προγράμματα που εξετάζουν τη σχέση του σημείου ελέγχου με τη σχολική επίδοση, την ψυχική υγεία, τη συμπεριφορά, την κοινωνική προσαρμογή και την ανάπτυξη δεξιοτήτων ζωής στα παιδιά.

Βιβλιογραφία

Alexopoulos, D., Andreou, E., Mariampsis, I., Palikara, O., Margariti, O., & Alexopoulou, E. (2001). Αξιοπιστία και εγκυρότητα της Κλίμακας Ενδοπροσωπικού–Εξωπροσωπικού Ελέγχου για Παιδιά των Nowicki και Strickland. 8ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.

Nowicki, S., & Strickland, B. R. (1973). A locus of control scale for children. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 40(1), 148–154.

Rotter, J. B. (1966). Generalized expectancies for internal versus external control of reinforcement. Psychological Monographs, 80(1), 1–28.

Lefcourt, H. M. (2014). Locus of Control: Current Trends in Theory and Research. Psychology Press.

Skinner, E. A. (1996). A guide to constructs of control. Journal of Personality and Social Psychology, 71(3), 549–570.