Ερωτηματολόγιο της Τάξης μου για το Δημοτικό Σχολείο [MCI-25]

Περιγραφή και Σκοπός

Το Ερωτηματολόγιο της Τάξης μου (My Class Inventory – MCI-25) αποτελεί ψυχομετρικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση του ψυχολογικού και κοινωνικού κλίματος της σχολικής τάξης, όπως αυτό γίνεται αντιληπτό και βιώνεται από τους ίδιους τους μαθητές του δημοτικού σχολείου.

Βασικός σκοπός του είναι να αποτυπώσει τις προσωπικές και διαπροσωπικές εμπειρίες των μαθητών μέσα στην τάξη και να αναδείξει χαρακτηριστικά του μαθησιακού περιβάλλοντος που σχετίζονται με την ικανοποίηση, τις εντάσεις μεταξύ των μαθητών, τον ανταγωνισμό, την αντιλαμβανόμενη δυσκολία και τη συνοχή της ομάδας.

Η συγκεκριμένη μορφή αποτελεί αναθεωρημένη εκδοχή του αρχικού εργαλείου αξιολόγησης του κλίματος της σχολικής τάξης, προσαρμοσμένη για χρήση στο δημοτικό σχολείο.

Δομή της Κλίμακας

Το MCI-25 αποτελείται από 25 προτάσεις, στις οποίες οι μαθητές απαντούν με «Ναι» ή «Όχι». Πρόκειται για εργαλείο αυτοσυμπλήρωσης και ο απαιτούμενος χρόνος χορήγησης είναι περίπου 15–20 λεπτά ανά τάξη.

Οι προτάσεις είναι διατυπωμένες με απλό και κατανοητό τρόπο, ώστε να διευκολύνεται η σαφής επιλογή απάντησης από παιδιά σχολικής ηλικίας.

Το ερωτηματολόγιο αξιολογεί πέντε διαστάσεις του ψυχολογικού κλίματος της τάξης:

Ικανοποίηση (Satisfaction): αποτυπώνει τον βαθμό στον οποίο οι μαθητές αισθάνονται θετικά και ευχάριστα μέσα στη σχολική τάξη.

Νευρικότητα/Τριβή (Friction): αφορά την παρουσία εντάσεων, διαφωνιών και προβληματικών διαπροσωπικών σχέσεων μεταξύ των μαθητών.

Ανταγωνιστικότητα (Competitiveness): εξετάζει τον βαθμό στον οποίο οι μαθητές αντιλαμβάνονται ότι υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ τους για την επίδοση ή την αναγνώριση.

Δυσκολία (Difficulty): αξιολογεί τον βαθμό στον οποίο οι μαθητές αντιλαμβάνονται τη σχολική εργασία και τις απαιτήσεις της τάξης ως δύσκολες.

Συνεκτικότητα (Cohesiveness): αφορά τον βαθμό σύνδεσης, συνεργασίας και θετικών σχέσεων μεταξύ των μελών της τάξης.

Δείγμα Στάθμισης

Η ελληνική στάθμιση του ερωτηματολογίου πραγματοποιήθηκε σε συνολικό δείγμα 2.083 μαθητών, από τους οποίους 982 ήταν αγόρια και 1.035 κορίτσια, προερχόμενα από τις τέσσερις τελευταίες τάξεις δημοτικών σχολείων της Αθήνας, της ευρύτερης Αττικής και της περιφέρειας.

Σύμφωνα με τα δεδομένα που αναφέρονται από τους Ματσαγγούρα και Βούλγαρη (2006), οι μέσοι όροι του συνολικού δείγματος ήταν:

Υποκλίμακα	Μέση βαθμολογία
Ικανοποίηση	13,58
Νευρικότητα	9,58
Ανταγωνιστικότητα	10,99
Δυσκολία	8,55
Συνεκτικότητα	12,32

Οι τιμές αυτές μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο πλαίσιο αναφοράς κατά την περιγραφική παρουσίαση των αποτελεσμάτων αντίστοιχων μαθητικών πληθυσμών.

Βαθμολόγηση

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται ξεχωριστά για καθεμία από τις πέντε υποκλίμακες. Οι 25 προτάσεις κατανέμονται ως εξής:

Ικανοποίηση: 1, 6, 11, 16, 21
Νευρικότητα: 2, 7, 12, 17, 22
Ανταγωνιστικότητα: 3, 8, 13, 18, 23
Δυσκολία: 4, 9, 14, 19, 24
Συνεκτικότητα: 5, 10, 15, 20, 25

Οι απαντήσεις βαθμολογούνται σύμφωνα με την κατεύθυνση της κάθε πρότασης. Οι προτάσεις 4, 6, 10, 16, 19 και 24 ακολουθούν αντίστροφη βαθμολόγηση.

Η αξιολόγηση μπορεί να πραγματοποιηθεί σε ατομικό και ομαδικό επίπεδο. Για την αποτύπωση του συνολικού κλίματος μιας τάξης ή ενός τμήματος ιδιαίτερη σημασία έχει ο υπολογισμός της μέσης βαθμολογίας της ομάδας σε κάθε υποκλίμακα.

Σύμφωνα με το παρεχόμενο υλικό, η τελική βαθμολογία κάθε υποκλίμακας μπορεί να κυμαίνεται από 5 έως 15 βαθμούς. Για την εφαρμογή του εργαλείου πρέπει να ακολουθείται το συγκεκριμένο σύστημα κωδικοποίησης της ελληνικής έκδοσης.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων είναι προτιμότερο να πραγματοποιείται ανά υποκλίμακα, καθώς κάθε διάσταση αποτυπώνει διαφορετικό χαρακτηριστικό του ψυχολογικού κλίματος της τάξης.

Σε ατομικό επίπεδο μπορούν να εξεταστούν οι αντιλήψεις κάθε μαθητή για το περιβάλλον της τάξης. Σε επίπεδο ομάδας μπορούν να υπολογιστούν οι μέσες βαθμολογίες του τμήματος και να δημιουργηθεί ένα προφίλ ψυχολογικού κλίματος της τάξης.

Οι βαθμολογίες μπορούν επίσης να συγκριθούν μεταξύ διαφορετικών τάξεων ή ομάδων μαθητών και να συσχετιστούν με άλλες εκπαιδευτικές, κοινωνικές ή ψυχολογικές μεταβλητές, ανάλογα με τους στόχους της έρευνας.

Εγκυρότητα

Το MCI-25 παρουσιάζει ικανοποιητική φαινομενική εγκυρότητα ως προς τα χαρακτηριστικά του ψυχολογικού κλίματος που αποτυπώνονται στις επιμέρους υποκλίμακες.

Σύμφωνα με το παρεχόμενο υλικό, η εσωτερική εγκυρότητα της παραγοντικής δομής έχει επίσης εξεταστεί μέσω επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης.

Οι πέντε παράγοντες του ψυχολογικού κλίματος αναφέρεται ότι εξηγούν από κοινού περίπου το 55% της συνολικής διακύμανσης, ενώ οι παραγοντικές φορτίσεις των προτάσεων στον αντίστοιχο παράγοντα υπερβαίνουν το 0,30.

Τα αποτελέσματα αυτά υποστηρίζουν την πενταδιάστατη δομή του εργαλείου για την αξιολόγηση διαφορετικών χαρακτηριστικών του κλίματος της σχολικής τάξης.

Αξιοπιστία

Η εσωτερική συνέπεια των υποκλιμάκων έχει αξιολογηθεί μέσω του συντελεστή Cronbach’s α.

Σε επίπεδο ατομικών βαθμολογιών των μαθητών, οι συντελεστές αξιοπιστίας των υποκλιμάκων κυμαίνονται περίπου από:

Cronbach’s α = 0,60–0,80

Όταν η αξιολόγηση βασίζεται στη μέση βαθμολογία ανά τάξη ή ομάδα τάξης, οι αντίστοιχοι δείκτες αναφέρονται σε επίπεδα περίπου:

Cronbach’s α = 0,65–0,80

Οι τιμές αυτές υποδηλώνουν διαφοροποιήσεις στην εσωτερική συνέπεια ανάλογα με την υποκλίμακα και το επίπεδο ανάλυσης.

Εφαρμογές

Το MCI-25 μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε εκπαιδευτική και σχολική έρευνα, καθώς και σε μελέτες που εξετάζουν το μαθησιακό περιβάλλον και τις κοινωνικές σχέσεις μέσα στην τάξη.

Η αξιολόγηση των πέντε επιμέρους διαστάσεων μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση θετικών χαρακτηριστικών αλλά και πιθανών δυσκολιών στο κλίμα μιας σχολικής τάξης.

Τα αποτελέσματα μπορούν επίσης να αξιοποιηθούν για την αποτίμηση εκπαιδευτικών παρεμβάσεων που στοχεύουν στη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των μαθητών, στην ενίσχυση της συνοχής της τάξης και στη δημιουργία θετικότερου μαθησιακού περιβάλλοντος.

Συμπεράσματα

Το Ερωτηματολόγιο της Τάξης μου [MCI-25] αποτελεί ένα σύντομο και δομημένο εργαλείο για την αξιολόγηση του ψυχολογικού κλίματος στο δημοτικό σχολείο από την οπτική των μαθητών.

Μέσω των 25 προτάσεων και των πέντε υποκλιμάκων της Ικανοποίησης, Νευρικότητας/Τριβής, Ανταγωνιστικότητας, Δυσκολίας και Συνεκτικότητας, παρέχει μια πολυδιάστατη εικόνα της καθημερινής εμπειρίας των μαθητών μέσα στη σχολική τάξη. Η δυνατότητα αξιολόγησης τόσο σε ατομικό όσο και σε επίπεδο τάξης το καθιστά ιδιαίτερα χρήσιμο για εκπαιδευτικές και ερευνητικές εφαρμογές.

Βιβλιογραφία

Βούλγαρης, Σ. Ν., & Ματσαγγούρας, Η. Γ. (2004, 26–28 Νοεμβρίου). Το ψυχολογικό κλίμα της σχολικής τάξης στο ελληνικό δημοτικό σχολείο. Πρακτικά Δ΄ Πανελλήνιου Συνεδρίου του Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, «Μάθηση και Διδασκαλία στην Κοινωνία της Γνώσης». Κέντρο Έρευνας Επιστημών και Εκπαίδευσης.

Fisher, D. L., Anderson, G. J., & Walberg, H. J. (1982). Assessment of learning environments: Manual for Learning Environment Inventory (LEI) and My Class Inventory (MCI). Western Australian Institute of Technology.

Ματσαγγούρας, Η. Γ. (2003). Η σχολική τάξη. Γρηγόρης.

Ματσαγγούρας, Η. Γ., & Βούλγαρης, Σ. Ν. (2006). Το ψυχολογικό κλίμα της σχολικής τάξης στο ελληνικό δημοτικό σχολείο. Στο Αναγνώριση: Τιμητικό αφιέρωμα στον Καθηγητή Θεόδωρο Εξαρχάκο. Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.