Ερωτηματολόγιο Προσανατολισμού Ασθενή–Επαγγελματία Υγείας [PPOS-18]

Περιγραφή

Το Patient-Practitioner Orientation Scale (PPOS-18) είναι ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο εργαλείο για την αξιολόγηση των στάσεων απέναντι στη σχέση μεταξύ ασθενή και επαγγελματία υγείας. Αναπτύχθηκε για να αποτυπώνει τον βαθμό στον οποίο ένα άτομο υιοθετεί μια περισσότερο ασθενοκεντρική ή περισσότερο ιατροκεντρική/επαγγελματοκεντρική προσέγγιση στη φροντίδα υγείας.

Η κλίμακα αποτελείται από 18 δηλώσεις και μπορεί να χορηγηθεί τόσο σε επαγγελματίες υγείας και φοιτητές επιστημών υγείας όσο και σε ασθενείς. Εξετάζει αντιλήψεις σχετικά με τη συμμετοχή του ασθενή στις αποφάσεις, την κατανομή εξουσίας μέσα στη θεραπευτική σχέση και τη σημασία των συναισθηματικών και προσωπικών αναγκών του ασθενή.

Στόχος

Βασικός στόχος του PPOS-18 είναι η μέτρηση του προσανατολισμού προς την ασθενοκεντρική φροντίδα.

Η κλίμακα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση του βαθμού στον οποίο οι επαγγελματίες υγείας υποστηρίζουν τη συνεργασία με τον ασθενή, την κοινή λήψη αποφάσεων και την εξατομίκευση της φροντίδας.

Παράλληλα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση των προσδοκιών και των προτιμήσεων των ίδιων των ασθενών σχετικά με τη συμμετοχή τους στη θεραπευτική διαδικασία.

Δομή

Το PPOS-18 περιλαμβάνει δύο βασικές υποκλίμακες:

Sharing – Συμμετοχή/Κοινή Λήψη Αποφάσεων: αξιολογεί τον βαθμό στον οποίο θεωρείται σημαντικό ο ασθενής να συμμετέχει ενεργά στη λήψη αποφάσεων, να λαμβάνει επαρκή πληροφόρηση και να μοιράζεται την εξουσία και την ευθύνη με τον επαγγελματία υγείας.

Caring – Φροντίδα: εξετάζει τον βαθμό στον οποίο θεωρούνται σημαντικά τα συναισθήματα, οι προσδοκίες, οι προσωπικές συνθήκες και η συνολική εμπειρία του ασθενή, πέρα από τα αυστηρά βιοϊατρικά χαρακτηριστικά της νόσου.

Οι δύο διαστάσεις προσφέρουν μια περισσότερο ολοκληρωμένη εικόνα των στάσεων απέναντι στην ασθενοκεντρική φροντίδα.

Βαθμολόγηση

Οι 18 δηλώσεις αξιολογούνται σε εξαβάθμια κλίμακα Likert, συνήθως από:

1 = Συμφωνώ απόλυτα
έως
6 = Διαφωνώ απόλυτα

Η ακριβής λεκτική διατύπωση των επιλογών απόκρισης πρέπει να ακολουθεί την έκδοση της κλίμακας που χρησιμοποιείται.

Οι απαντήσεις κωδικοποιούνται έτσι ώστε οι υψηλότερες βαθμολογίες να αντιστοιχούν σε περισσότερο ασθενοκεντρικές στάσεις. Υπολογίζεται ο μέσος όρος των 18 στοιχείων για τη συνολική βαθμολογία και ξεχωριστοί μέσοι όροι για τις υποκλίμακες Sharing και Caring.

Οι βαθμολογίες κυμαίνονται από 1 έως 6.

Ερμηνεία

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη αποδοχή της συνεργασίας, της κοινής λήψης αποφάσεων και της εξατομικευμένης προσέγγισης του ασθενή.

Αντίθετα, χαμηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν περισσότερο παραδοσιακές ή ιεραρχικές αντιλήψεις, στις οποίες ο επαγγελματίας υγείας θεωρείται ότι έχει τον κυρίαρχο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Δεν υπάρχουν καθολικά αποδεκτά διαγνωστικά cut-off σημεία για την ταξινόμηση μιας βαθμολογίας ως «ασθενοκεντρικής» ή «ιατροκεντρικής». Για τον λόγο αυτό, είναι προτιμότερο οι βαθμολογίες να αντιμετωπίζονται ως συνεχείς μεταβλητές και να ερμηνεύονται συγκριτικά μεταξύ ομάδων ή χρονικών σημείων.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Το PPOS έχει χρησιμοποιηθεί εκτενώς σε διαφορετικούς πληθυσμούς επαγγελματιών υγείας, φοιτητών και ασθενών. Οι μελέτες έχουν εξετάσει την εσωτερική συνέπεια, την παραγοντική δομή και τη συσχέτισή του με μεταβλητές όπως η ικανοποίηση από τη φροντίδα, η εμπιστοσύνη στον επαγγελματία και οι στάσεις απέναντι στην κοινή λήψη αποφάσεων.

Η αξιοπιστία των υποκλιμάκων μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με τη γλώσσα, τον πολιτισμό και τον επαγγελματικό πληθυσμό. Για τον λόγο αυτό, σε κάθε νέα προσαρμογή συνιστάται η αξιολόγηση της εσωτερικής συνέπειας, της δομικής εγκυρότητας και της ισοδυναμίας μέτρησης.

Εφαρμογές

Το PPOS-18 χρησιμοποιείται ευρέως στην ιατρική εκπαίδευση, στη νοσηλευτική, στην πρωτοβάθμια φροντίδα, στην έρευνα υπηρεσιών υγείας και στη μελέτη της επικοινωνίας επαγγελματία–ασθενή.

Μπορεί να αξιοποιηθεί για τη σύγκριση διαφορετικών επαγγελματικών ομάδων, τη διερεύνηση διαφορών μεταξύ φοιτητών και έμπειρων επαγγελματιών, την αξιολόγηση εκπαιδευτικών παρεμβάσεων και τη μελέτη της σχέσης μεταξύ στάσεων και ποιότητας της θεραπευτικής επικοινωνίας.

Συμπέρασμα

Το PPOS-18 αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για την αποτύπωση των στάσεων απέναντι στην ασθενοκεντρική φροντίδα. Η διάκριση μεταξύ των διαστάσεων Sharing και Caring επιτρέπει τη διερεύνηση τόσο της κοινής λήψης αποφάσεων όσο και της σημασίας που αποδίδεται στις προσωπικές και συναισθηματικές ανάγκες του ασθενή.

Η χρήση του μπορεί να συμβάλει στην αξιολόγηση της κουλτούρας φροντίδας, στη βελτίωση της εκπαίδευσης των επαγγελματιών υγείας και στην ενίσχυση της ουσιαστικής συνεργασίας μεταξύ ασθενών και επαγγελματιών.

Βιβλιογραφία

Krupat, E., Hiam, C. M., Fleming, M. Z., & Freeman, P. (1999). Patient-centeredness and its correlates among first year medical students. International Journal of Psychiatry in Medicine, 29(3), 347–356.

Krupat, E., Bell, R. A., Kravitz, R. L., Thom, D., & Azari, R. (2001). When physicians and patients think alike: Patient-centered beliefs and their impact on satisfaction and trust. The Journal of Family Practice, 50(12), 1057–1062.

Krupat, E., Rosenkranz, S. L., Yeager, C. M., Barnard, K., Putnam, S. M., & Inui, T. S. (2000). The practice orientations of physicians and patients: The effect of doctor-patient congruence on satisfaction. Patient Education and Counseling, 39(1), 49–59.

Mead, N., & Bower, P. (2000). Patient-centredness: A conceptual framework and review of the empirical literature. Social Science & Medicine, 51(7), 1087–1110.