Η Ανασκόπηση Χαρτογράφησης (Mapping Review ή Systematic Map) αποτελεί μια σύγχρονη μεθοδολογία βιβλιογραφικής έρευνας που χρησιμοποιείται για τη συστηματική καταγραφή, κατηγοριοποίηση και οπτικοποίηση της διαθέσιμης επιστημονικής γνώσης σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο.
Σε αντίθεση με μια συστηματική ανασκόπηση, η οποία επιδιώκει να απαντήσει σε ένα σαφώς διατυπωμένο ερευνητικό ερώτημα, η ανασκόπηση χαρτογράφησης εξετάζει το σύνολο της βιβλιογραφίας προκειμένου να περιγράψει τη δομή, την έκταση και τα χαρακτηριστικά της υπάρχουσας έρευνας.
Τι είναι η Ανασκόπηση Χαρτογράφησης;
Η βασική επιδίωξη μιας Mapping Review είναι η δημιουργία ενός συστηματικού χάρτη της επιστημονικής βιβλιογραφίας. Οι δημοσιευμένες μελέτες οργανώνονται σε κατηγορίες σύμφωνα με προκαθορισμένα κριτήρια, επιτρέποντας στον ερευνητή να εντοπίσει:
- τις θεματικές που έχουν μελετηθεί εκτενώς,
- τα επιστημονικά πεδία με περιορισμένη ερευνητική δραστηριότητα,
- τις μεθοδολογικές προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται συχνότερα,
- τα ερευνητικά κενά (research gaps) που αποτελούν πεδίο για μελλοντικές μελέτες.
Η μέθοδος αυτή δεν αποσκοπεί στη σύνθεση των αποτελεσμάτων των μελετών, αλλά στην αποτύπωση του συνολικού ερευνητικού τοπίου.
Πότε χρησιμοποιείται;
Η ανασκόπηση χαρτογράφησης εφαρμόζεται όταν απαιτείται συνολική εικόνα ενός επιστημονικού πεδίου πριν σχεδιαστεί νέα έρευνα ή πριν πραγματοποιηθεί συστηματική ανασκόπηση ή μετα-ανάλυση.
Χρησιμοποιείται συχνά για:
- τον σχεδιασμό ερευνητικών προγραμμάτων,
- την τεκμηρίωση ερευνητικών προτάσεων,
- τον εντοπισμό περιοχών με ανεπαρκή επιστημονική τεκμηρίωση,
- την υποστήριξη αποφάσεων σε οργανισμούς και φορείς χάραξης πολιτικής.
Πώς πραγματοποιείται;
Η διαδικασία ακολουθεί οργανωμένα στάδια που διασφαλίζουν τη διαφάνεια και την αναπαραγωγιμότητα της έρευνας:
- καθορισμός του αντικειμένου της ανασκόπησης,
- ανάπτυξη στρατηγικής αναζήτησης,
- επιλογή βάσεων δεδομένων,
- εφαρμογή κριτηρίων ένταξης και αποκλεισμού,
- εξαγωγή μεταδεδομένων,
- θεματική και μεθοδολογική ταξινόμηση των δημοσιεύσεων,
- παρουσίαση των αποτελεσμάτων μέσω πινάκων, διαγραμμάτων και χαρτών.
Η έμφαση δίνεται στην περιγραφή της βιβλιογραφίας και όχι στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των επιμέρους μελετών.
Ποια δεδομένα αναλύονται;
Οι μελέτες μπορούν να ταξινομηθούν σύμφωνα με διαφορετικές μεταβλητές, όπως:
- έτος δημοσίευσης,
- χώρα διεξαγωγής,
- ερευνητικό πεδίο,
- χαρακτηριστικά του δείγματος,
- σχεδιασμός της μελέτης,
- ερευνητική μεθοδολογία,
- στατιστικές τεχνικές που εφαρμόστηκαν,
- βασικές θεματικές ενότητες.
Η διαδικασία αυτή επιτρέπει την παραγωγή μιας ολοκληρωμένης εικόνας για την εξέλιξη της επιστημονικής δραστηριότητας.
Πλεονεκτήματα
Η Ανασκόπηση Χαρτογράφησης προσφέρει σημαντικά οφέλη:
- συστηματική αποτύπωση μεγάλου όγκου βιβλιογραφίας,
- αναγνώριση ερευνητικών τάσεων,
- εντοπισμό ελλείψεων στη γνώση,
- υποστήριξη του σχεδιασμού νέων ερευνητικών έργων,
- καλύτερη κατανομή ερευνητικών πόρων,
- τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων (Evidence-Based Decision Making).
Αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο σε πεδία όπου η διαθέσιμη βιβλιογραφία είναι εκτεταμένη και παρουσιάζει υψηλή ετερογένεια.
Περιορισμοί
Παρά τη χρησιμότητά της, η μέθοδος παρουσιάζει ορισμένους περιορισμούς.
Συνήθως δεν περιλαμβάνει κριτική αξιολόγηση της ποιότητας των μελετών, ούτε ποσοτική σύνθεση των αποτελεσμάτων. Επιπλέον, η χαρτογράφηση αποτυπώνει την έκταση της διαθέσιμης έρευνας χωρίς να απαντά άμεσα σε ερωτήματα αποτελεσματικότητας ή αιτιώδους σχέσης μεταξύ μεταβλητών.
Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιείται συχνά ως προκαταρκτικό στάδιο πριν από μια Συστηματική Ανασκόπηση ή μια Μετα-ανάλυση.
Συμπέρασμα
Η Ανασκόπηση Χαρτογράφησης αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μεθοδολογίες σύγχρονης βιβλιογραφικής έρευνας. Μέσω της συστηματικής ταξινόμησης και ανάλυσης της διαθέσιμης επιστημονικής γνώσης, βοηθά τους ερευνητές να κατανοήσουν τη δομή ενός επιστημονικού πεδίου, να εντοπίσουν ερευνητικά κενά και να σχεδιάσουν νέες μελέτες με μεγαλύτερη μεθοδολογική ακρίβεια. Για ερευνητές, ακαδημαϊκούς και οργανισμούς, αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για τον σχεδιασμό ερευνητικών στρατηγικών που βασίζονται σε τεκμηριωμένα δεδομενα
