Περιγραφή

Το Impact of Event Scale – Revised (IES-R-22) αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα και επιστημονικά τεκμηριωμένα ψυχομετρικά εργαλεία αυτοαναφοράς για την αξιολόγηση της υποκειμενικής ψυχολογικής επίδρασης ενός τραυματικού ή ιδιαίτερα στρεσογόνου γεγονότος. Αναπτύχθηκε από τους Weiss και Marmar (1997) ως αναθεωρημένη έκδοση της αρχικής Impact of Event Scale (IES) των Horowitz, Wilner και Alvarez (1979), με σκοπό την πληρέστερη αξιολόγηση των συμπτωμάτων που σχετίζονται με τη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (Post-Traumatic Stress Disorder – PTSD). Το εργαλείο χρησιμοποιείται ευρέως τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην επιστημονική έρευνα, καθώς παρέχει αξιόπιστη εκτίμηση της έντασης των ψυχολογικών αντιδράσεων μετά από τραυματικές εμπειρίες.

Το ερωτηματολόγιο αποτελείται από 22 ερωτήματα, τα οποία αξιολογούν τα συμπτώματα που βίωσε το άτομο κατά τις τελευταίες επτά ημέρες σε σχέση με ένα συγκεκριμένο τραυματικό γεγονός. Οι απαντήσεις καταγράφονται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert, από 0 («Καθόλου») έως 4 («Πάρα πολύ»), επιτρέποντας την ποσοτική εκτίμηση της ψυχολογικής δυσφορίας.

Η IES-R αξιολογεί τρεις βασικές διαστάσεις της μετατραυματικής συμπτωματολογίας:

Εισβολή (Intrusion): ακούσιες αναμνήσεις, εφιάλτες, αναδρομές (flashbacks), επαναλαμβανόμενες σκέψεις και έντονη συναισθηματική επανεμπειρία του τραυματικού γεγονότος.
Αποφυγή (Avoidance): αποφυγή σκέψεων, συναισθημάτων, δραστηριοτήτων ή καταστάσεων που υπενθυμίζουν το τραύμα, καθώς και συναισθηματική αποστασιοποίηση.
Υπερεπαγρύπνηση (Hyperarousal): αυξημένη εγρήγορση, ευερεθιστότητα, δυσκολίες συγκέντρωσης, διαταραχές ύπνου και υπερβολική αντίδραση αιφνιδιασμού.

Η κλίμακα εφαρμόζεται σε ένα ευρύ φάσμα τραυματικών εμπειριών, όπως φυσικές καταστροφές, σοβαρά ατυχήματα, πολεμικές συγκρούσεις, τρομοκρατικές επιθέσεις, πανδημίες, σοβαρές ασθένειες, απώλεια αγαπημένων προσώπων, επαγγελματική έκθεση σε τραυματικά περιστατικά και κάθε άλλο γεγονός που προκαλεί έντονη ψυχολογική επιβάρυνση.

Η IES-R χρησιμοποιείται ευρέως στην Κλινική Ψυχολογία, την Ψυχιατρική, την Ψυχοτραυματολογία, τη Δημόσια Υγεία, την Επείγουσα Ιατρική, τη Στρατιωτική Ψυχολογία, την Ψυχολογία Αποκατάστασης και σε επιδημιολογικές μελέτες, αποτελώντας ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία αξιολόγησης των ψυχολογικών επιπτώσεων του τραύματος.

Στόχος

Βασικός στόχος της IES-R-22 είναι η αξιόπιστη και έγκυρη αξιολόγηση της ψυχολογικής επίδρασης ενός τραυματικού γεγονότος μέσω της μέτρησης της έντασης των συμπτωμάτων μετατραυματικού στρες.

Ειδικότερα, το εργαλείο επιδιώκει να:

αξιολογήσει τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων μετατραυματικού στρες,
καταγράψει τις διαστάσεις της εισβολής, της αποφυγής και της υπερεπαγρύπνησης,
υποστηρίξει τον έγκαιρο εντοπισμό ατόμων με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης PTSD,
παρακολουθήσει την εξέλιξη των συμπτωμάτων κατά τη διάρκεια θεραπευτικών ή ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων,
αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα θεραπευτικών προγραμμάτων,
υποστηρίξει την επιστημονική έρευνα σχετικά με τις επιπτώσεις των τραυματικών εμπειριών στην ψυχική υγεία.

Η κλίμακα μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο στον γενικό πληθυσμό όσο και σε ειδικούς πληθυσμούς, όπως επαγγελματίες υγείας, στρατιωτικούς, διασώστες, ασθενείς, θύματα φυσικών καταστροφών ή ατόμων που έχουν εκτεθεί σε άλλες κρίσιμες καταστάσεις.

Βαθμολόγηση

Η IES-R-22 αποτελείται από 22 ερωτήματα, τα οποία βαθμολογούνται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert, από 0 («Καθόλου») έως 4 («Πάρα πολύ»).

Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα των επιμέρους απαντήσεων και κυμαίνεται από 0 έως 88, με υψηλότερες βαθμολογίες να υποδηλώνουν μεγαλύτερη ένταση μετατραυματικών συμπτωμάτων.

Παράλληλα, υπολογίζονται επιμέρους βαθμολογίες για τις τρεις υποκλίμακες:

Εισβολή (Intrusion)
Αποφυγή (Avoidance)
Υπερεπαγρύπνηση (Hyperarousal)

Ενδεικτικά, οι συνολικές βαθμολογίες μπορούν να ερμηνευθούν ως εξής:

0–23: Ήπια ή χαμηλή ψυχολογική επίπτωση.
24–32: Μέτρια ψυχολογική επιβάρυνση.
33–36: Κλινικά σημαντική παρουσία μετατραυματικών συμπτωμάτων.
≥37: Υψηλή πιθανότητα σοβαρής μετατραυματικής συμπτωματολογίας και αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες (PTSD), γεγονός που υποδεικνύει την ανάγκη περαιτέρω κλινικής αξιολόγησης.

Η IES-R αποτελεί εργαλείο διαλογής (screening) και δεν υποκαθιστά τη διαγνωστική αξιολόγηση από εξειδικευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων της IES-R-22 περιλαμβάνει περιγραφικές, ψυχομετρικές και επαγωγικές στατιστικές τεχνικές, οι οποίες επιτρέπουν την ολοκληρωμένη αξιολόγηση των μετατραυματικών συμπτωμάτων και των παραγόντων που σχετίζονται με την εμφάνισή τους.

Η αρχική επεξεργασία των δεδομένων περιλαμβάνει τον υπολογισμό του μέσου όρου, της τυπικής απόκλισης, της διάμεσης τιμής, του εύρους τιμών, καθώς και των συχνοτήτων και ποσοστών, προκειμένου να περιγραφεί το επίπεδο ψυχολογικής επιβάρυνσης του πληθυσμού.

Η αξιοπιστία της κλίμακας αξιολογείται μέσω δεικτών όπως το Cronbach’s Alpha, το McDonald’s Omega, οι Corrected Item–Total Correlations, η Split-Half Reliability και η Test–Retest Reliability, οι οποίοι τεκμηριώνουν την εσωτερική συνοχή και τη διαχρονική σταθερότητα των μετρήσεων.

Η εγκυρότητα της κλίμακας μπορεί να διερευνηθεί με Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA), Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA), καθώς και με ελέγχους συγκλίνουσας, διακριτής και κριτηριακής εγκυρότητας, επιβεβαιώνοντας τη θεωρητική δομή των τριών υποκλιμάκων.

Για τη σύγκριση διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων χρησιμοποιούνται στατιστικές μέθοδοι όπως τα Independent Samples t-test, Paired Samples t-test, Analysis of Variance (ANOVA), Multivariate Analysis of Variance (MANOVA), Analysis of Covariance (ANCOVA), καθώς και οι μη παραμετρικοί έλεγχοι Mann–Whitney U και Kruskal–Wallis.

Οι σχέσεις της IES-R με άλλες ψυχολογικές μεταβλητές, όπως το άγχος, η κατάθλιψη, η ψυχική ανθεκτικότητα, οι στρατηγικές αντιμετώπισης, η κοινωνική υποστήριξη, οι διαταραχές ύπνου και η ποιότητα ζωής, διερευνώνται μέσω των συντελεστών Pearson ή Spearman, ανάλογα με τη φύση των δεδομένων.

Σε πιο σύνθετες ερευνητικές εφαρμογές χρησιμοποιούνται Γραμμική Παλινδρόμηση (Linear Regression), Πολλαπλή Παλινδρόμηση (Multiple Regression), Λογιστική Παλινδρόμηση (Binary ή Ordinal Logistic Regression) και Δομικά Μοντέλα Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM), με στόχο τον εντοπισμό των παραγόντων που προβλέπουν τη σοβαρότητα των μετατραυματικών συμπτωμάτων και την κατανόηση των μηχανισμών ψυχολογικής προσαρμογής μετά από τραυματικές εμπειρίες.

Βιβλιογραφία

American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., Text Revision; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.
Briere, J., & Scott, C. (2015). Principles of Trauma Therapy (2nd ed.). Sage Publications.
Creamer, M., Bell, R., & Failla, S. (2003). Psychometric Properties of the Impact of Event Scale–Revised. Behaviour Research and Therapy, 41(12), 1489–1496.
Horowitz, M. J., Wilner, N., & Alvarez, W. (1979). Impact of Event Scale: A Measure of Subjective Stress. Psychosomatic Medicine, 41(3), 209–218.
Weiss, D. S., & Marmar, C. R. (1997). The Impact of Event Scale – Revised. In J. P. Wilson & T. M. Keane (Eds.), Assessing Psychological Trauma and PTSD (pp. 399–411). Guilford Press.