Ερωτηματολόγιο Γνώσης της Ασθένειας (Knowledge of Illness Questionnaire – KIQ-6)

Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο Γνώσης της Ασθένειας (Knowledge of Illness Questionnaire – KIQ-6) αποτελεί ένα εξειδικευμένο εργαλείο αξιολόγησης που έχει σχεδιαστεί για τη μέτρηση του επιπέδου κατανόησης που έχουν τα παιδιά και οι έφηβοι σχετικά με τη νόσο από την οποία πάσχουν. Το εργαλείο αναπτύχθηκε από τους Bibace και Walsh (1980) και βασίζεται στη θεωρία της γνωστικής ανάπτυξης του Jean Piaget, διερευνώντας τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η αντίληψη των παιδιών για την υγεία και την ασθένεια ανάλογα με το γνωστικό τους στάδιο ανάπτυξης.

Το KIQ-6 αποτελείται από 6 ερωτήματα και διατίθεται σε δύο διαφορετικές εκδόσεις, μία για παιδιά ηλικίας 6–12 ετών και μία για εφήβους ηλικίας 13–18 ετών. Το εργαλείο αξιολογεί το επίπεδο γνώσης σχετικά με τη φύση της ασθένειας, τα αίτια, τους μηχανισμούς εμφάνισης, τη θεραπεία και τις επιπτώσεις της στην καθημερινή ζωή.

Συχνά χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με ειδικά ερωτηματολόγια γνώσης συγκεκριμένων νοσημάτων, όπως για παράδειγμα ερωτηματολόγια γνώσης για τον καρκίνο, τον σακχαρώδη διαβήτη, το άσθμα ή άλλες χρόνιες παθήσεις, προκειμένου να προσφέρει μια πληρέστερη εικόνα της κατανόησης που έχει ο ασθενής για την κατάστασή του.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται ευρέως στην παιδιατρική, στην παιδοψυχολογία, στην παιδοψυχιατρική, στη νοσηλευτική, στην εκπαίδευση ασθενών, στην ψυχολογία της υγείας και στην κλινική έρευνα που εξετάζει την υγειονομική παιδεία (health literacy), την προσκόλληση στη θεραπεία και την ψυχοκοινωνική προσαρμογή παιδιών και εφήβων με χρόνια νοσήματα.

Ανάλυση και Χρήση των Δεδομένων

Τα δεδομένα που συλλέγονται μέσω του KIQ-6 αναλύονται με ψυχομετρικές και στατιστικές μεθόδους που επιτρέπουν την αξιολόγηση του επιπέδου γνώσης και της γνωστικής κατανόησης της ασθένειας.

Οι απαντήσεις ταξινομούνται σύμφωνα με το αναπτυξιακό μοντέλο των Bibace και Walsh, το οποίο βασίζεται στα γνωστικά στάδια του Piaget, και κατατάσσονται στις ακόλουθες κατηγορίες:

  • Φαινομενολογική αντίληψη (Phenomenalism)
  • Μόλυνση (Contamination)
  • Μετάδοση (Contagion)
  • Εσωτερίκευση (Internalization)
  • Φυσιολογική ή γνωσιακή εξήγηση (Physiological Explanation)
  • Ψυχοφυσιολογική κατανόηση (Psychophysiological Explanation)

Κάθε απάντηση βαθμολογείται σε κλίμακα 0–6, όπου:

  • 0 αντιστοιχεί σε μη αξιολογήσιμη απάντηση.
  • 6 αντιστοιχεί στο υψηλότερο επίπεδο κατανόησης της ασθένειας σύμφωνα με το ψυχοφυσιολογικό στάδιο ανάπτυξης.

Η ψυχομετρική αξιολόγηση του εργαλείου περιλαμβάνει:

  • Εσωτερική συνοχή, μέσω του Cronbach’s α.
  • Εγκυρότητα περιεχομένου.
  • Δομική εγκυρότητα, όπου εφαρμόζεται.
  • Συγκλίνουσα και κριτηριακή εγκυρότητα, μέσω συγκρίσεων με άλλες κλίμακες αξιολόγησης γνώσεων και υγειονομικού γραμματισμού.

Στην εφαρμοσμένη έρευνα, τα αποτελέσματα μπορούν να αναλυθούν με:

  • Περιγραφική στατιστική, για τον υπολογισμό μέσων όρων, ποσοστών και κατανομών.
  • Συγκριτικές αναλύσεις, όπως t-test, ANOVA, Mann–Whitney U και Kruskal–Wallis, για τη διερεύνηση διαφορών μεταξύ ηλικιακών ή κλινικών ομάδων.
  • Συσχετιστικές αναλύσεις, μέσω συντελεστών Pearson και Spearman, για τη μελέτη της σχέσης της γνώσης της ασθένειας με τη συμμόρφωση στη θεραπεία, την ποιότητα ζωής και την ψυχολογική προσαρμογή.
  • Πολυπαραγοντικές αναλύσεις, όπως γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, αναλύσεις διαμεσολάβησης και τροποποίησης (Mediation & Moderation Analysis) και Μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM), για τη διερεύνηση παραγόντων που επηρεάζουν τη γνώση της νόσου και τις κλινικές εκβάσεις.

Σκοπός

Βασικός σκοπός του Ερωτηματολογίου Γνώσης της Ασθένειας (KIQ-6) είναι η αξιόπιστη αξιολόγηση του βαθμού κατανόησης που έχουν τα παιδιά και οι έφηβοι σχετικά με την ασθένειά τους, λαμβάνοντας υπόψη το γνωστικό τους επίπεδο ανάπτυξης.

Το εργαλείο συμβάλλει:

  • στον εντοπισμό ελλείψεων στη γνώση της νόσου,
  • στον σχεδιασμό εξατομικευμένων προγραμμάτων εκπαίδευσης ασθενών,
  • στη βελτίωση της επικοινωνίας μεταξύ επαγγελματιών υγείας, παιδιών και οικογενειών,
  • στην ενίσχυση της συμμόρφωσης στη θεραπεία,
  • στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας εκπαιδευτικών και ψυχοεκπαιδευτικών παρεμβάσεων.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται ευρέως στην παιδιατρική έρευνα για τη μελέτη της σχέσης μεταξύ γνώσης της νόσου, ψυχολογικής προσαρμογής, ποιότητας ζωής και διαχείρισης χρόνιων νοσημάτων.

Βαθμολογία

Το KIQ-6 αποτελείται από 6 ερωτήματα, τα οποία αξιολογούν τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά και οι έφηβοι αντιλαμβάνονται την ασθένειά τους.

Οι απαντήσεις βαθμολογούνται σύμφωνα με το σύστημα των Bibace και Walsh, χρησιμοποιώντας κλίμακα 0–6, όπου οι υψηλότερες βαθμολογίες αντιστοιχούν σε περισσότερο ώριμη γνωστική κατανόηση της νόσου.

  • Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν καλύτερη γνώση της ασθένειας, μεγαλύτερη κατανόηση των αιτιών, της θεραπείας και των επιπτώσεών της, καθώς και υψηλότερο επίπεδο υγειονομικού γραμματισμού.
  • Χαμηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν περιορισμένη κατανόηση της νόσου και πιθανή ανάγκη για επιπλέον εκπαίδευση και υποστήριξη του παιδιού και της οικογένειας.

Το εργαλείο παρουσιάζει υψηλή εγκυρότητα περιεχομένου και πολύ καλή εσωτερική συνοχή, με συντελεστή Cronbach’s α = 0,92, γεγονός που υποστηρίζει την αξιοπιστία του ως μέσου αξιολόγησης της γνώσης της ασθένειας σε παιδιατρικούς πληθυσμούς.

Βιβλιογραφία

  • Bibace, R., & Walsh, M. E. (1980). Development of Children’s Concepts of Illness. Pediatrics, 66(6), 912–917.
  • Bibace, R., & Walsh, M. E. (1981). Children’s Conceptions of Illness. In Children’s Health Care.
  • Liossi, C., & Hatira, P. (1999). Clinical Hypnosis versus Cognitive Behavioral Training for Pain Management with Pediatric Cancer Patients Undergoing Bone Marrow Aspirations. International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 47(2), 104–116.
  • Prokopiadou, D., Papadakaki, M., Roumeliotaki, T., et al. (2015). Translation and Validation of a Questionnaire to Assess the Diagnosis and Management of Dementia in Greek General Practice. Evaluation & the Health Professions, 38(2), 151–159.