Ερωτηματολόγιο Προγεννητικού Μητρικού Δεσμού [MAAS-19]

Περιγραφή

Η Maternal Antenatal Attachment Scale (MAAS-19) αποτελεί ένα από τα πιο διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση της συναισθηματικής σχέσης που αναπτύσσει η έγκυος με το αγέννητο παιδί της κατά τη διάρκεια της κύησης. Η κλίμακα αναπτύχθηκε από τον John T. Condon με στόχο τη συστηματική μέτρηση της προγεννητικής προσκόλλησης, μιας έννοιας που θεωρείται θεμελιώδης για την ψυχολογική προετοιμασία της μητρότητας και τη μελλοντική σχέση μητέρας–βρέφους.

Η προγεννητική προσκόλληση αναφέρεται στους συναισθηματικούς δεσμούς, στις σκέψεις, στις φαντασιώσεις και στις συμπεριφορές που αναπτύσσει η μέλλουσα μητέρα απέναντι στο έμβρυο ήδη από την περίοδο της εγκυμοσύνης. Η ποιότητα αυτής της σχέσης έχει συνδεθεί με την ψυχική υγεία της εγκύου, την προσαρμογή στον μητρικό ρόλο, την ποιότητα της γονεϊκής φροντίδας μετά τον τοκετό και τη συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού.

Η MAAS-19 αποτελείται από 19 ερωτήσεις και αξιολογεί δύο βασικές διαστάσεις της προγεννητικής προσκόλλησης. Η πρώτη αφορά την ποιότητα της συναισθηματικής προσκόλλησης (Quality of Attachment), δηλαδή το είδος και τη θετικότητα των συναισθημάτων που αναπτύσσει η μητέρα προς το έμβρυο. Η δεύτερη αφορά την ένταση της προσκόλλησης (Intensity of Preoccupation) και αποτυπώνει τον βαθμό στον οποίο η μητέρα ασχολείται νοητικά και συναισθηματικά με το αγέννητο παιδί της. Οι απαντήσεις δίνονται σε κλίμακα τύπου Likert, επιτρέποντας την ποσοτική αξιολόγηση της προγεννητικής σχέσης.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η ανάπτυξη της Maternal Antenatal Attachment Scale βασίζεται στη Θεωρία της Προσκόλλησης (Attachment Theory) του John Bowlby και στις μεταγενέστερες εφαρμογές της στην περιγεννητική ψυχολογία.

Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, οι πρώτοι συναισθηματικοί δεσμοί αποτελούν τη βάση της μελλοντικής ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης του παιδιού. Η προγεννητική περίοδος θεωρείται πλέον μια κρίσιμη φάση κατά την οποία αρχίζει να διαμορφώνεται η μητρική ταυτότητα και να αναπτύσσεται η ψυχολογική σχέση της μητέρας με το έμβρυο.

Η ποιότητα της προγεννητικής προσκόλλησης επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η επιθυμία για εγκυμοσύνη, η ψυχική υγεία της εγκύου, η κοινωνική υποστήριξη, οι προηγούμενες εμπειρίες μητρότητας, η ποιότητα της σχέσης με τον σύντροφο και οι αντιλήψεις σχετικά με το αγέννητο παιδί. Ισχυρή προγεννητική προσκόλληση έχει συσχετιστεί με καλύτερη μεταγεννητική προσαρμογή, μεγαλύτερη γονεϊκή ευαισθησία και ασφαλέστερη σχέση μητέρας–βρέφους.

Δομή και χαρακτηριστικά

Η MAAS-19 είναι εργαλείο αυτοαναφοράς που αποτελείται από 19 δηλώσεις, οι οποίες αξιολογούν δύο συμπληρωματικές διαστάσεις της προγεννητικής προσκόλλησης.

Η πρώτη διάσταση εξετάζει τη συναισθηματική ποιότητα της σχέσης με το έμβρυο και αποτυπώνει το κατά πόσο τα συναισθήματα της εγκύου είναι θετικά, ζεστά και ουσιαστικά. Η δεύτερη αξιολογεί την ένταση της ενασχόλησης με το αγέννητο παιδί, δηλαδή τη συχνότητα των σκέψεων, των φαντασιώσεων και της ψυχολογικής ενασχόλησης με την εγκυμοσύνη.

Η σύντομη διάρκεια συμπλήρωσης, η ευκολία βαθμολόγησης και η υψηλή επιστημονική τεκμηρίωση καθιστούν την κλίμακα κατάλληλη για χρήση τόσο στην κλινική πράξη όσο και σε ερευνητικά πρωτόκολλα.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων της MAAS-19 περιλαμβάνει τον υπολογισμό των βαθμολογιών για τις δύο βασικές υποκλίμακες, καθώς και της συνολικής προγεννητικής προσκόλλησης.

Οι βαθμολογίες χρησιμοποιούνται για τη διερεύνηση των διαφορών μεταξύ εγκύων διαφορετικών δημογραφικών και κλινικών χαρακτηριστικών, καθώς και για τη μελέτη της σχέσης της προγεννητικής προσκόλλησης με το άγχος, την κατάθλιψη, την ψυχική ανθεκτικότητα, την κοινωνική υποστήριξη και τη μεταγεννητική γονεϊκή συμπεριφορά.

Στην ερευνητική πρακτική εφαρμόζονται περιγραφικές στατιστικές, αναλύσεις συσχέτισης, συγκρίσεις ομάδων και πολυπαραγοντικά μοντέλα, ώστε να εντοπιστούν οι παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη της προγεννητικής προσκόλλησης και να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα παρεμβάσεων ψυχολογικής υποστήριξης κατά την εγκυμοσύνη.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η Maternal Antenatal Attachment Scale παρουσιάζει ιδιαίτερα ικανοποιητικές ψυχομετρικές ιδιότητες και έχει μεταφραστεί και σταθμιστεί σε μεγάλο αριθμό χωρών.

Η αξιοπιστία της εσωτερικής συνέπειας εκτιμάται μέσω του Cronbach’s α, ενώ στις σύγχρονες ψυχομετρικές αναλύσεις συνιστάται και ο υπολογισμός του McDonald’s ω, ο οποίος παρέχει πληρέστερη εκτίμηση της αξιοπιστίας των δύο υποκλιμάκων.

Η δομική εγκυρότητα διερευνάται μέσω Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA) και επιβεβαιώνεται με Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA). Παράλληλα, η συγκλίνουσα εγκυρότητα εξετάζεται μέσω των σχέσεων της κλίμακας με δείκτες μητρικού άγχους, κατάθλιψης, γονεϊκής προετοιμασίας και μεταγεννητικής προσκόλλησης.

Σε διεθνείς εφαρμογές, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην αξιολόγηση της ισοδυναμίας μέτρησης (measurement invariance), ώστε να διασφαλίζεται ότι η κλίμακα αξιολογεί με τον ίδιο τρόπο την προγεννητική προσκόλληση σε διαφορετικούς πολιτισμούς και πληθυσμούς.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Οι απαντήσεις στην MAAS-19 δίνονται σε κλίμακα τύπου Likert, ενώ οι επιμέρους βαθμολογίες συνδυάζονται για τον υπολογισμό της συνολικής προγεννητικής προσκόλλησης και των δύο βασικών διαστάσεων της κλίμακας. Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν ισχυρότερη συναισθηματική σύνδεση και μεγαλύτερη ψυχολογική ενασχόληση της εγκύου με το αγέννητο παιδί.

Η στατιστική αξιολόγηση περιλαμβάνει περιγραφική στατιστική, υπολογισμό των συντελεστών Cronbach’s α και McDonald’s ω, αναλύσεις συσχέτισης Pearson ή Spearman, συγκρίσεις ομάδων μέσω Student’s t-test, ANOVA και MANOVA, καθώς και ανάπτυξη μοντέλων Structural Equation Modeling (SEM) για τη διερεύνηση των σχέσεων μεταξύ προγεννητικής προσκόλλησης, ψυχικής υγείας και μεταγεννητικών εκβάσεων.

Εφαρμογές στην κλινική πράξη και στην έρευνα

Η Maternal Antenatal Attachment Scale (MAAS-19) χρησιμοποιείται ευρέως σε μαιευτικές και γυναικολογικές κλινικές, μονάδες περιγεννητικής ψυχικής υγείας, προγράμματα προετοιμασίας γονεϊκότητας και ερευνητικές μελέτες που αφορούν την εγκυμοσύνη και την πρώιμη ανάπτυξη του παιδιού.

Στην κλινική πράξη συμβάλλει στον έγκαιρο εντοπισμό εγκύων που παρουσιάζουν χαμηλή προγεννητική προσκόλληση και ενδέχεται να ωφεληθούν από εξειδικευμένη ψυχολογική υποστήριξη. Παράλληλα, χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας παρεμβάσεων που στοχεύουν στην ενίσχυση της μητρικής–εμβρυϊκής σχέσης.

Στην έρευνα, η MAAS-19 αξιοποιείται για τη διερεύνηση της σχέσης της προγεννητικής προσκόλλησης με την επιλόχεια κατάθλιψη, το μητρικό άγχος, τη γονεϊκή ευαισθησία, την ανάπτυξη ασφαλούς δεσμού μετά τη γέννηση και τη συνολική ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού.

Βιβλιογραφία

Condon, J. T. (1993). The Assessment of Antenatal Emotional Attachment: Development of a Questionnaire Instrument. British Journal of Medical Psychology, 66(2), 167–183.

Condon, J. T., & Corkindale, C. J. (1997). The Correlates of Antenatal Attachment in Pregnant Women. British Journal of Medical Psychology, 70(4), 359–372.

Brandon, A. R., Pitts, S., Denton, W. H., Stringer, C. A., & Evans, H. M. (2009). A History of the Theory of Prenatal Attachment. Journal of Prenatal & Perinatal Psychology & Health, 23(4), 201–222.

Van Bussel, J. C., Spitz, B., & Demyttenaere, K. (2010). Reliability and Validity of the Dutch Version of the Maternal Antenatal Attachment Scale. Archives of Women’s Mental Health, 13(3), 267–277.

Alhusen, J. L. (2008). A Literature Update on Maternal-Fetal Attachment. Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing, 37(3), 315–328.