Κλίμακα Κοινωνικής Υποστήριξης Οικογένειας για το Αλκοόλ, τα Ναρκωτικά και την Οικογένεια [ADTFSS-25]

Περιγραφή

Η Alcohol, Drugs and the Family Social Support Scale (ADTFSS-25) αποτελεί ένα εξειδικευμένο ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς που αξιολογεί τον βαθμό κοινωνικής υποστήριξης που λαμβάνουν άτομα τα οποία επηρεάζονται άμεσα ή έμμεσα από τη χρήση αλκοόλ και ψυχοδραστικών ουσιών. Η κλίμακα εστιάζει κυρίως στον ρόλο της οικογένειας και του ευρύτερου κοινωνικού δικτύου ως προστατευτικών παραγόντων κατά την αντιμετώπιση της εξάρτησης και της διαδικασίας αποκατάστασης.

Η ADTFSS-25 χρησιμοποιείται στην ψυχολογία των εξαρτήσεων, στην οικογενειακή θεραπεία, στην κοινωνική εργασία, στη δημόσια υγεία και στις υπηρεσίες απεξάρτησης, παρέχοντας πολύτιμες πληροφορίες για το επίπεδο υποστήριξης που διαθέτει ένα άτομο κατά τη διάρκεια της θεραπείας και της κοινωνικής επανένταξης.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η κοινωνική υποστήριξη αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους προστατευτικούς παράγοντες απέναντι στην ανάπτυξη και διατήρηση των εξαρτήσεων. Σύμφωνα με το Μοντέλο Κοινωνικής Υποστήριξης (Social Support Theory) και την Υπόθεση της Προστατευτικής Επίδρασης (Buffering Hypothesis) των Cohen και Wills, η ύπαρξη υποστηρικτικών σχέσεων μειώνει τις αρνητικές επιπτώσεις του στρες και ενισχύει την ψυχική ανθεκτικότητα.

Στο πλαίσιο της εξάρτησης από το αλκοόλ και τις ψυχοδραστικές ουσίες, η οικογένεια αποτελεί βασικό παράγοντα τόσο στην εμφάνιση όσο και στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Η ποιότητα της επικοινωνίας, η συναισθηματική υποστήριξη, η εμπιστοσύνη και η συνεργασία μεταξύ των μελών της οικογένειας επηρεάζουν σημαντικά τη συμμόρφωση στη θεραπεία, την πρόληψη των υποτροπών και τη συνολική ψυχοκοινωνική αποκατάσταση.

Η ADTFSS-25 βασίζεται στην αντίληψη ότι η αποτελεσματική κοινωνική υποστήριξη δεν αφορά μόνο την ύπαρξη διαθέσιμων υποστηρικτικών προσώπων αλλά και την ποιότητα των σχέσεων και την πραγματική αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων.

Τι αξιολογεί το εργαλείο

Η ADTFSS-25 αξιολογεί πολλαπλές διαστάσεις της κοινωνικής υποστήριξης που σχετίζονται με την οικογένεια και το κοινωνικό περιβάλλον.

Εξετάζει τον βαθμό συναισθηματικής υποστήριξης από τα μέλη της οικογένειας, την ποιότητα της επικοινωνίας και των οικογενειακών σχέσεων, τη διαθεσιμότητα πρακτικής βοήθειας, την εμπιστοσύνη μεταξύ των μελών της οικογένειας, τη συμμετοχή του κοινωνικού δικτύου στη διαδικασία αποκατάστασης, καθώς και τις επιπτώσεις της χρήσης αλκοόλ ή ουσιών στην οικογενειακή συνοχή και στη λειτουργικότητα των διαπροσωπικών σχέσεων.

Παράλληλα, αξιολογείται ο βαθμός στον οποίο το άτομο αισθάνεται ότι μπορεί να βασιστεί στην οικογένεια και στους σημαντικούς άλλους για υποστήριξη κατά τη διάρκεια δύσκολων περιόδων.

Τομείς εφαρμογής

Η ADTFSS-25 χρησιμοποιείται στις μονάδες απεξάρτησης, στην ψυχιατρική, στην κλινική ψυχολογία, στην οικογενειακή θεραπεία, στην κοινωνική εργασία, στη δημόσια υγεία και στην έρευνα των εξαρτήσεων.

Εφαρμόζεται σε άτομα με διαταραχές χρήσης αλκοόλ ή άλλων ουσιών, καθώς και στα μέλη των οικογενειών τους, με σκοπό την αξιολόγηση των διαθέσιμων υποστηρικτικών πόρων και των αναγκών για οικογενειακή παρέμβαση.

Επιπλέον, χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας οικογενειακών θεραπευτικών προγραμμάτων, της κοινωνικής επανένταξης και των παραγόντων που σχετίζονται με την πρόληψη της υποτροπής.

Διαδικασία χορήγησης

Η ADTFSS-25 αποτελείται από 25 ερωτήσεις αυτοαναφοράς, οι οποίες διερευνούν διαφορετικές πτυχές της κοινωνικής υποστήριξης που παρέχεται από την οικογένεια και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Οι συμμετέχοντες απαντούν χρησιμοποιώντας κλίμακα τύπου Likert, σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαλείου.

Η συμπλήρωση απαιτεί περίπου 10 έως 15 λεπτά και μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο σε έντυπη όσο και σε ηλεκτρονική μορφή. Η απλή δομή της κλίμακας επιτρέπει τη χρήση της τόσο στην κλινική πράξη όσο και σε ερευνητικά πρωτόκολλα.

Βαθμολόγηση

Οι απαντήσεις μετατρέπονται σε αριθμητικές βαθμολογίες και υπολογίζεται συνολικός δείκτης κοινωνικής υποστήριξης, καθώς και επιμέρους δείκτες όταν προβλέπονται από τη δομή του εργαλείου.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερο επίπεδο αντιλαμβανόμενης κοινωνικής και οικογενειακής υποστήριξης, αποτελεσματικότερη επικοινωνία, ισχυρότερες οικογενειακές σχέσεις και μεγαλύτερη διαθεσιμότητα υποστηρικτικών πόρων κατά τη διαδικασία αντιμετώπισης της εξάρτησης.

Αντίθετα, χαμηλότερες βαθμολογίες ενδέχεται να υποδηλώνουν περιορισμένη κοινωνική υποστήριξη, δυσλειτουργικές οικογενειακές σχέσεις ή αυξημένη ανάγκη για παρεμβάσεις οικογενειακής συμβουλευτικής και κοινωνικής ενδυνάμωσης.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πραγματοποιείται σε συνδυασμό με το κλινικό ιστορικό, το επίπεδο εξάρτησης και τη συνολική ψυχοκοινωνική αξιολόγηση του ατόμου.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η ADTFSS-25 έχει αναπτυχθεί σύμφωνα με τις διεθνώς αποδεκτές αρχές ανάπτυξης ψυχομετρικών εργαλείων και αξιολογείται ως προς την εσωτερική συνέπεια (Cronbach’s α), την αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability) και την εγκυρότητα κατασκευής μέσω παραγοντικής ανάλυσης. Επιπλέον, η συγκλίνουσα εγκυρότητα εξετάζεται μέσω συσχετίσεων με άλλες κλίμακες κοινωνικής υποστήριξης, οικογενειακής λειτουργικότητας και ποιότητας ζωής.

Η τελική αξιολόγηση των ψυχομετρικών χαρακτηριστικών θα πρέπει να βασίζεται στις διαθέσιμες μελέτες επικύρωσης στον πληθυσμό όπου εφαρμόζεται.

Πλεονεκτήματα

Η ADTFSS-25 αποτελεί ένα ολοκληρωμένο και εύχρηστο εργαλείο για την αξιολόγηση της κοινωνικής υποστήριξης σε άτομα που επηρεάζονται από τη χρήση αλκοόλ και ψυχοδραστικών ουσιών. Η έμφαση που δίνει στον ρόλο της οικογένειας και του κοινωνικού περιβάλλοντος επιτρέπει την αναγνώριση σημαντικών προστατευτικών αλλά και επιβαρυντικών παραγόντων, συμβάλλοντας στον σχεδιασμό εξατομικευμένων παρεμβάσεων και στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας.

Περιορισμοί

Η ADTFSS-25 βασίζεται στην αυτοαναφορά και, συνεπώς, οι απαντήσεις μπορεί να επηρεάζονται από την προσωπική αντίληψη του συμμετέχοντα, την τρέχουσα ψυχολογική του κατάσταση ή την επιθυμία κοινωνικά αποδεκτών απαντήσεων. Επιπλέον, η κοινωνική υποστήριξη αποτελεί μια δυναμική έννοια που επηρεάζεται από πολιτισμικούς, οικογενειακούς και κοινωνικούς παράγοντες, γεγονός που απαιτεί προσεκτική ερμηνεία των αποτελεσμάτων στο κατάλληλο κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Για τον λόγο αυτό, η κλίμακα θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως μέρος μιας ολοκληρωμένης ψυχοκοινωνικής αξιολόγησης.

Βιβλιογραφία

Cohen, S., & Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357.

Schwarzer, R., & Leppin, A. (1991). Social support and health: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 110(1), 87–98.

Tucker, J. A., & Vuchinich, R. E. (1994). Social support and alcohol use: A meta-analysis. Journal of Studies on Alcohol, 55(4), 519–532.

Thoits, P. A. (2011). Mechanisms linking social ties and support to physical and mental health. Journal of Health and Social Behavior, 52(2), 145–161.