Ανάλυση κλίμακας

Το Ψυχοκοινωνικό Ερωτηματολόγιο Κοπεγχάγης (Copenhagen Psychosocial Questionnaire – COPSOQ-I) αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα και επιστημονικά τεκμηριωμένα εργαλεία για την αξιολόγηση του ψυχοκοινωνικού εργασιακού περιβάλλοντος. Αναπτύχθηκε από το Danish National Research Centre for the Working Environment (NFA) με στόχο τη συστηματική μέτρηση των παραγόντων που επηρεάζουν την ψυχική υγεία, την εργασιακή ευημερία, την επαγγελματική απόδοση και την ποιότητα του εργασιακού περιβάλλοντος.

Το COPSOQ-I σχεδιάστηκε ώστε να μπορεί να εφαρμοστεί σε διαφορετικούς επαγγελματικούς κλάδους και οργανισμούς, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Αποτελεί ένα ολοκληρωμένο εργαλείο αξιολόγησης των ψυχοκοινωνικών κινδύνων στην εργασία και χρησιμοποιείται ευρέως σε ερευνητικά προγράμματα, οργανωσιακές αξιολογήσεις και παρεμβάσεις προαγωγής της υγείας στην εργασία.

Στόχος της κλίμακας

Στόχος του COPSOQ-I είναι η ολοκληρωμένη αξιολόγηση των ψυχοκοινωνικών συνθηκών του εργασιακού περιβάλλοντος και η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο αυτές επηρεάζουν την υγεία, την ευημερία, την εργασιακή ικανοποίηση και την απόδοση των εργαζομένων.

Η κλίμακα εξετάζει ένα ευρύ φάσμα παραγόντων, όπως οι ψυχολογικές απαιτήσεις της εργασίας, ο βαθμός ελέγχου και αυτονομίας, η κοινωνική υποστήριξη, η ποιότητα της ηγεσίας, οι διαπροσωπικές σχέσεις, η εργασιακή δικαιοσύνη, η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, η επαγγελματική εξουθένωση, το εργασιακό άγχος, η εργασιακή δέσμευση και η συνολική ψυχική ευημερία.

Τα αποτελέσματα του εργαλείου συμβάλλουν στον εντοπισμό παραγόντων κινδύνου και στην ανάπτυξη στοχευμένων παρεμβάσεων για τη βελτίωση της ποιότητας του εργασιακού περιβάλλοντος.

Βαθμονόμηση των ερωτήσεων

Η πρώτη έκδοση του COPSOQ περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό θεματικών διαστάσεων, οι οποίες οργανώνονται σε επιμέρους υποκλίμακες που αξιολογούν διαφορετικές πτυχές του ψυχοκοινωνικού εργασιακού περιβάλλοντος.

Οι συμμετέχοντες απαντούν χρησιμοποιώντας κλίμακες Likert πέντε διαβαθμίσεων, οι οποίες διαφοροποιούνται ανάλογα με τη φύση της ερώτησης. Οι συνηθέστερες μορφές απαντήσεων είναι:

• 1 = Ποτέ έως 5 = Πάντοτε
• 1 = Σε πολύ μικρό βαθμό έως 5 = Σε πολύ μεγάλο βαθμό
• 1 = Διαφωνώ απόλυτα έως 5 = Συμφωνώ απόλυτα

Οι επιμέρους βαθμολογίες μετατρέπονται συνήθως σε τυποποιημένη κλίμακα 0–100, σύμφωνα με τις οδηγίες βαθμολόγησης του εργαλείου, ώστε να διευκολύνεται η σύγκριση μεταξύ διαφορετικών διαστάσεων και πληθυσμών.

Στατιστική ανάλυση

Η ανάλυση του COPSOQ πραγματοποιείται σε επίπεδο υποκλιμάκων και όχι μέσω μιας ενιαίας συνολικής βαθμολογίας, καθώς κάθε διάσταση αξιολογεί διαφορετικό χαρακτηριστικό του εργασιακού περιβάλλοντος.

Για κάθε υποκλίμακα υπολογίζεται η μέση βαθμολογία ή το άθροισμα των αντίστοιχων ερωτήσεων, ενώ στις περισσότερες εφαρμογές οι βαθμολογίες μετατρέπονται σε κλίμακα 0–100, όπου οι υψηλότερες τιμές αντιστοιχούν σε μεγαλύτερη παρουσία του χαρακτηριστικού που μετράται. Η ερμηνεία της υψηλής βαθμολογίας εξαρτάται από την εκάστοτε διάσταση, καθώς σε ορισμένες υποκλίμακες υποδηλώνει θετικό εργασιακό χαρακτηριστικό (π.χ. κοινωνική υποστήριξη), ενώ σε άλλες αυξημένο ψυχοκοινωνικό κίνδυνο (π.χ. συναισθηματικές απαιτήσεις ή εργασιακό στρες).

Στις ερευνητικές εφαρμογές χρησιμοποιούνται περιγραφικά στατιστικά μέτρα, έλεγχοι αξιοπιστίας με Cronbach’s α ή McDonald’s ω, διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση, αναλύσεις συσχέτισης, συγκρίσεις ομάδων με παραμετρικούς ή μη παραμετρικούς ελέγχους, καθώς και πολυμεταβλητές αναλύσεις, όπως γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση και μοντέλα δομικών εξισώσεων (SEM), για τη διερεύνηση των σχέσεων μεταξύ ψυχοκοινωνικών παραγόντων, επαγγελματικής εξουθένωσης, ψυχικής υγείας, απουσιών από την εργασία και εργασιακής απόδοσης.

Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Το COPSOQ-I έχει αξιολογηθεί εκτενώς σε πολλές χώρες και διαφορετικούς επαγγελματικούς πληθυσμούς, παρουσιάζοντας υψηλή εγκυρότητα περιεχομένου, δομική εγκυρότητα και πολύ ικανοποιητική αξιοπιστία.

Οι περισσότερες υποκλίμακες εμφανίζουν τιμές Cronbach’s α που κυμαίνονται περίπου από 0,70 έως 0,90, γεγονός που υποδηλώνει καλή έως εξαιρετική εσωτερική συνέπεια. Η παραγοντική δομή του εργαλείου έχει επιβεβαιωθεί σε μεγάλο αριθμό διεθνών ερευνών, ενώ οι μεταγενέστερες εκδόσεις COPSOQ-II και COPSOQ-III αναπτύχθηκαν με βάση τα ευρήματα της συνεχούς ψυχομετρικής αξιολόγησης, διατηρώντας υψηλή συγκρισιμότητα μεταξύ των εκδόσεων.

Εφαρμογές

Το COPSOQ χρησιμοποιείται ευρέως στην επαγγελματική υγεία, την οργανωσιακή ψυχολογία, τη διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού και την επιδημιολογία της εργασίας. Εφαρμόζεται για την αξιολόγηση ψυχοκοινωνικών κινδύνων, την πρόληψη της επαγγελματικής εξουθένωσης, την παρακολούθηση της ψυχικής υγείας των εργαζομένων, την αξιολόγηση παρεμβάσεων βελτίωσης του εργασιακού περιβάλλοντος και τη διαμόρφωση πολιτικών υγείας και ασφάλειας στους οργανισμούς.

Για την ανάπτυξη ηλεκτρονικών ερωτηματολογίων, την αξιολόγηση των ψυχομετρικών ιδιοτήτων της κλίμακας, τη στατιστική ανάλυση των δεδομένων και την ερμηνεία των αποτελεσμάτων του COPSOQ-I, η ομάδα της DatAnalysis παρέχει ολοκληρωμένες υπηρεσίες επιστημονικής υποστήριξης για ερευνητικά πρωτόκολλα, ακαδημαϊκές εργασίες, διδακτορικές διατριβές και μελέτες αξιολόγησης του εργασιακού περιβάλλοντος.

Βιβλιογραφία

Burr, H., Berthelsen, H., Moncada, S., Nübling, M., Dupret, E., Demiral, Y., … & Navarro, A. (2019). The Third Version of the Copenhagen Psychosocial Questionnaire. Safety and Health at Work, 10(4), 482–503.

Kristensen, T. S., Hannerz, H., Høgh, A., & Borg, V. (2005). The Copenhagen Psychosocial Questionnaire—A tool for the assessment and improvement of the psychosocial work environment. Scandinavian Journal of Work, Environment & Health, 31(6), 438–449.

Pejtersen, J. H., Kristensen, T. S., Borg, V., & Bjorner, J. B. (2010). The second version of the Copenhagen Psychosocial Questionnaire. Scandinavian Journal of Public Health, 38(3 Suppl.), 8–24.

Nübling, M., Burr, H., Moncada, S., Kristensen, T. S., & colleagues. (2022). COPSOQ International Network: Guidelines for the use and interpretation of the Copenhagen Psychosocial Questionnaire. COPSOQ International Network.