Περιγραφή

Το Bullying Prevalence Questionnaire (BPQ) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της συχνότητας και των μορφών σχολικού εκφοβισμού (bullying) μεταξύ παιδιών και εφήβων. Βασίζεται στο Peer Relations Questionnaire (PRQ) των Ken Rigby και Phillip Slee, το οποίο αναπτύχθηκε για τη διερεύνηση των διαπροσωπικών σχέσεων στο σχολικό περιβάλλον και της εμπλοκής των μαθητών σε περιστατικά εκφοβισμού είτε ως θύματα, είτε ως θύτες, είτε ως άτομα με φιλοκοινωνική συμπεριφορά.

Ο σχολικός εκφοβισμός αποτελεί ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο με σημαντικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, τη σχολική προσαρμογή και την κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Η έγκαιρη αναγνώριση μαθητών που εμπλέκονται σε περιστατικά εκφοβισμού συμβάλλει στον σχεδιασμό αποτελεσματικών παρεμβάσεων πρόληψης και υποστήριξης τόσο σε ατομικό όσο και σε σχολικό επίπεδο.

Ανάλυση της κλίμακας

Το BPQ αξιολογεί διαφορετικές διαστάσεις της συμπεριφοράς των μαθητών στο σχολικό περιβάλλον. Οι ερωτήσεις διερευνούν εμπειρίες θυματοποίησης, επιθετικές συμπεριφορές απέναντι σε άλλους μαθητές, καθώς και φιλοκοινωνικές στάσεις, όπως η βοήθεια προς συνομηλίκους που υφίστανται εκφοβισμό. Παράλληλα, περιλαμβάνονται ουδέτερα ερωτήματα (filler items), τα οποία συμβάλλουν στη μείωση της προκατάληψης κατά τη συμπλήρωση του ερωτηματολογίου.

Οι απαντήσεις μπορούν να αναλυθούν με περιγραφική στατιστική, ανάλυση αξιοπιστίας (Cronbach’s α), διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση, συγκρίσεις ομάδων και αναλύσεις συσχέτισης. Οι μέθοδοι αυτές επιτρέπουν τη διερεύνηση της σχέσης του σχολικού εκφοβισμού με παράγοντες όπως η αυτοεκτίμηση, το άγχος, η κατάθλιψη, η σχολική επίδοση, οι οικογενειακές σχέσεις και το σχολικό κλίμα.

Στόχος της κλίμακας

Βασικός στόχος του BPQ είναι η αξιόπιστη εκτίμηση της συχνότητας και της έντασης των εμπειριών εκφοβισμού στο σχολικό περιβάλλον. Το εργαλείο βοηθά στον εντοπισμό μαθητών που υφίστανται εκφοβισμό ή συμμετέχουν σε επιθετικές συμπεριφορές, ενώ παράλληλα αξιολογεί τον βαθμό ανάπτυξης φιλοκοινωνικών στάσεων απέναντι στους συνομηλίκους.

Η χρήση του επιτρέπει στους ερευνητές, στους σχολικούς ψυχολόγους και στους εκπαιδευτικούς να σχεδιάζουν στοχευμένες δράσεις πρόληψης, να αξιολογούν την αποτελεσματικότητα προγραμμάτων αντιμετώπισης του bullying και να παρακολουθούν διαχρονικά τις αλλαγές στο σχολικό κλίμα.

Βαθμολόγηση

Το BPQ αποτελείται από 20 δηλώσεις, οι οποίες οργανώνονται σε τρεις βασικές υποκλίμακες:

Κλίμακα Θυματοποίησης (Victim Scale), η οποία αξιολογεί τις εμπειρίες του μαθητή ως θύματος εκφοβισμού.

Κλίμακα Φιλοκοινωνικής Συμπεριφοράς (Pro-Social Scale), η οποία εξετάζει τη διάθεση του μαθητή να βοηθά και να υποστηρίζει συνομηλίκους.

Ουδέτερα στοιχεία (Filler Items), τα οποία χρησιμοποιούνται για τη βελτίωση της εγκυρότητας των απαντήσεων.

Οι συμμετέχοντες δηλώνουν τη συχνότητα ή τον βαθμό συμφωνίας με κάθε πρόταση χρησιμοποιώντας κλίμακα τύπου Likert, σύμφωνα με τις οδηγίες της εκάστοτε έκδοσης του εργαλείου. Οι επιμέρους βαθμολογίες υπολογίζονται ξεχωριστά για κάθε υποκλίμακα, ενώ υψηλότερες βαθμολογίες στην κλίμακα θυματοποίησης υποδηλώνουν μεγαλύτερη έκθεση σε εκφοβισμό και υψηλότερες βαθμολογίες στη φιλοκοινωνική κλίμακα υποδηλώνουν ισχυρότερη κοινωνική υποστήριξη και θετική κοινωνική συμπεριφορά.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Το BPQ παρουσιάζει ιδιαίτερα ικανοποιητικές ψυχομετρικές ιδιότητες και έχει χρησιμοποιηθεί σε πολλές διεθνείς μελέτες. Η αξιοπιστία του εξετάζεται μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, ενώ η εγκυρότητα κατασκευής έχει επιβεβαιωθεί με διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση. Επιπλέον, η συγκλίνουσα εγκυρότητα έχει τεκμηριωθεί μέσω της συσχέτισής του με άλλα εργαλεία αξιολόγησης του σχολικού εκφοβισμού, της επιθετικότητας, της ψυχικής υγείας και της σχολικής προσαρμογής.

Οι μεταφράσεις και οι διαπολιτισμικές προσαρμογές του εργαλείου έχουν δείξει ότι διατηρεί την αξιοπιστία και την εγκυρότητά του σε διαφορετικούς μαθητικούς πληθυσμούς, γεγονός που το καθιστά κατάλληλο για διεθνείς συγκριτικές μελέτες.

Εφαρμογές στην έρευνα και στην κλινική πράξη

Το BPQ χρησιμοποιείται ευρέως σε σχολικές μονάδες, υπηρεσίες ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων, εκπαιδευτικά ερευνητικά προγράμματα και επιδημιολογικές μελέτες. Αξιοποιείται για την εκτίμηση της έκτασης του σχολικού εκφοβισμού, τη διερεύνηση παραγόντων κινδύνου και προστασίας, καθώς και για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας παρεμβάσεων πρόληψης του bullying.

Επιπλέον, συμβάλλει στη διαμόρφωση εκπαιδευτικών πολιτικών που στοχεύουν στη δημιουργία ασφαλέστερου σχολικού περιβάλλοντος, στην ενίσχυση των φιλοκοινωνικών συμπεριφορών και στη βελτίωση της ψυχικής ευημερίας των μαθητών.

Βιβλιογραφία

Rigby, K., & Slee, P. T. (1993). Dimensions of interpersonal relating among Australian school children and their implications for psychological wellbeing. Journal of Social Psychology, 133(1), 33–42.

Rigby, K. (2007). Bullying in Schools: And What to Do About It (Revised ed.). Australian Council for Educational Research.

Rigby, K. (2010). Bullying in Schools: Six Methods of Intervention. ACER Press.

Akbari-Balootbangan, A., & Talepasand, S. (2015). The factorial structure and psychometric properties of Bullying Prevalence Questionnaire in secondary schools. Journal of Education and Community Health, 2(2), 10–19.