Περιγραφή

Το Active Where Survey (AWS-4) αποτελεί ένα ολοκληρωμένο ερευνητικό εργαλείο που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της πολυκεντρικής μελέτης Active Where?, με στόχο την αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο το φυσικό, κοινωνικό και δομημένο περιβάλλον επηρεάζει τη σωματική δραστηριότητα, τις διατροφικές συνήθειες και τον κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων σε παιδιά και εφήβους. Το ερωτηματολόγιο εξετάζει το οικιακό περιβάλλον, τη γειτονιά, τα πάρκα, το σχολείο και τις διαθέσιμες υποδομές, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα των περιβαλλοντικών παραγόντων που σχετίζονται με έναν υγιεινό τρόπο ζωής.

Η ανάπτυξη του εργαλείου βασίστηκε σε διαμορφωτική έρευνα, η οποία περιλάμβανε επιτόπιες συνεντεύξεις (in situ) με παιδιά και γονείς, καθώς και παρατήρηση της αλληλεπίδρασής τους με το περιβάλλον της γειτονιάς και των χώρων αναψυχής. Στη συνέχεια δημιουργήθηκαν εξειδικευμένα ερωτηματολόγια για γονείς, παιδιά και εφήβους, τα οποία αξιολογήθηκαν σε τρεις διαφορετικές πόλεις των Ηνωμένων Πολιτειών, ενισχύοντας τη γενικευσιμότητα των αποτελεσμάτων.

Το AWS-4 χρησιμοποιείται ευρέως στην επιδημιολογία, τη δημόσια υγεία, την περιβαλλοντική ψυχολογία, την προαγωγή της υγείας, την παιδιατρική και την έρευνα φυσικής δραστηριότητας.

Στόχος του ερωτηματολογίου

Βασικός στόχος του AWS-4 είναι η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ του δομημένου περιβάλλοντος και των συμπεριφορών που σχετίζονται με τη φυσική δραστηριότητα και τη διατροφή σε παιδιά και εφήβους.

Το εργαλείο επιτρέπει στους ερευνητές να αξιολογήσουν κατά πόσο χαρακτηριστικά όπως η προσβασιμότητα σε χώρους άθλησης, η ασφάλεια της γειτονιάς, η περπατησιμότητα, η αισθητική του περιβάλλοντος, η διαθεσιμότητα εγκαταστάσεων και οι οικογενειακοί κανόνες επηρεάζουν την καθημερινή φυσική δραστηριότητα και τις διατροφικές επιλογές των νέων. Παράλληλα, υποστηρίζει τον σχεδιασμό παρεμβάσεων που αποσκοπούν στην πρόληψη της παιδικής παχυσαρκίας και στην προαγωγή ενός υγιεινού τρόπου ζωής.

Δομή και βαθμολόγηση

Το AWS-4 αποτελεί ένα πολυδιάστατο ερωτηματολόγιο που περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό θεματικών ενοτήτων. Οι επιμέρους ενότητες αξιολογούν:

• το οικιακό περιβάλλον,
• τις ηλεκτρονικές συσκευές,
• την προσβασιμότητα σε υπηρεσίες και χώρους αναψυχής,
• τον χρόνο μετακίνησης με τα πόδια,
• τη χρήση πάρκων,
• τα εμπόδια στη φυσική δραστηριότητα,
• την ασφάλεια και την αισθητική της γειτονιάς,
• τις συνθήκες κυκλοφορίας,
• τους οικογενειακούς κανόνες,
• τη διαθεσιμότητα τροφίμων στο σπίτι και στο σχολείο,
• τις υποδομές φυσικής δραστηριότητας,
• τα δημογραφικά χαρακτηριστικά.

Οι περισσότερες ερωτήσεις χρησιμοποιούν κλίμακες Likert τεσσάρων ή πέντε βαθμίδων, ενώ σε ορισμένες ενότητες εφαρμόζονται διχοτομικές απαντήσεις (Ναι/Όχι), κλίμακες συχνότητας ή χρονικές κατηγορίες. Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται είτε σε επίπεδο επιμέρους υποκλιμάκων είτε μέσω σύνθετων δεικτών που αποτυπώνουν διαφορετικές διαστάσεις του φυσικού και κοινωνικού περιβάλλοντος.

Ψυχομετρικά χαρακτηριστικά

Η ανάπτυξη του AWS-4 συνοδεύτηκε από εκτενή διαδικασία ψυχομετρικής αξιολόγησης σε πολλαπλά ερευνητικά κέντρα των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι διάφορες εκδόσεις του εργαλείου εξετάστηκαν ως προς την αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability) και παρουσίασαν γενικά ικανοποιητικές ψυχομετρικές ιδιότητες.

Κατά τη διαδικασία αξιολόγησης εξετάζονται συνήθως:

• η εσωτερική συνοχή μέσω του συντελεστή Cronbach’s α,
• η αξιοπιστία επαναδοκιμής,
• η εγκυρότητα περιεχομένου,
• η εγκυρότητα κατασκευής,
• η συγκλίνουσα εγκυρότητα με αντικειμενικά μέτρα φυσικής δραστηριότητας,
• η διακριτή εγκυρότητα μεταξύ διαφορετικών τύπων γειτονιάς και πληθυσμιακών ομάδων.

Επιπλέον, η εγκυρότητα του εργαλείου αξιολογήθηκε μέσω σύγκρισης των αποτελεσμάτων με δείκτες φυσικής δραστηριότητας, κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών, καθώς και με τον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) των συμμετεχόντων.

Εφαρμογές στην έρευνα

Το AWS-4 χρησιμοποιείται σε μελέτες που αφορούν:

• τη φυσική δραστηριότητα παιδιών και εφήβων,
• την παιδική και εφηβική παχυσαρκία,
• την προαγωγή της υγείας,
• τη δημόσια υγεία,
• την περιβαλλοντική επιδημιολογία,
• τον αστικό σχεδιασμό,
• τη διατροφική συμπεριφορά,
• την αξιολόγηση παρεμβάσεων στην κοινότητα και στο σχολείο.

Οι βαθμολογίες των επιμέρους υποκλιμάκων μπορούν να αξιοποιηθούν σε περιγραφικές στατιστικές αναλύσεις, αναλύσεις συσχέτισης, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, πολυεπίπεδα μοντέλα (Multilevel Models), παραγοντική ανάλυση, μοντέλα δομικών εξισώσεων (SEM), καθώς και σε αναλύσεις γεωγραφικών πληροφοριακών συστημάτων (GIS), διερευνώντας τη σχέση μεταξύ του δομημένου περιβάλλοντος και των συμπεριφορών υγείας.

Πλεονεκτήματα του ερωτηματολογίου

Το AWS-4 αποτελεί ένα από τα πλέον ολοκληρωμένα εργαλεία αξιολόγησης περιβαλλοντικών παραγόντων που σχετίζονται με τη φυσική δραστηριότητα των νέων. Η πολυδιάστατη δομή του επιτρέπει την ταυτόχρονη διερεύνηση του σπιτιού, της γειτονιάς, του σχολείου και των χώρων αναψυχής, παρέχοντας ολοκληρωμένη εικόνα των περιβαλλοντικών επιρροών.

Η ύπαρξη διαφορετικών εκδόσεων για γονείς, παιδιά και εφήβους επιτρέπει τη σύγκριση διαφορετικών οπτικών γωνιών, ενώ η ανάπτυξή του σε πολλαπλά ερευνητικά κέντρα ενισχύει τη διεθνή αξιοπιστία και τη δυνατότητα εφαρμογής του σε διαφορετικούς πληθυσμούς.

Περιορισμοί

Το AWS-4 βασίζεται κυρίως σε αυτοαναφερόμενα δεδομένα, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει την ακρίβεια ορισμένων απαντήσεων λόγω σφαλμάτων ανάκλησης ή κοινωνικά επιθυμητών αποκρίσεων. Επιπλέον, αρκετές διαστάσεις του εργαλείου επηρεάζονται από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του αστικού σχεδιασμού και του πολιτισμικού πλαισίου κάθε χώρας, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την πολιτισμική προσαρμογή και επαναξιολόγηση των ψυχομετρικών ιδιοτήτων πριν από τη χρήση του σε διαφορετικούς πληθυσμούς.

Βιβλιογραφία

Durant, N., Kerr, J., Harris, S. K., Saelens, B. E., Norman, G. J., & Sallis, J. F. (2009). Environmental and Safety Barriers to Youth Physical Activity in Parks and Streets: Reliability and Validity. Pediatric Exercise Science, 21, 86–99.

Forman, H., Kerr, J., Norman, G., Saelens, B., Durant, N., Harris, S., & Sallis, J. (2008). Reliability and Validity of Destination-Specific Barriers to Walking and Cycling for Parents and Adolescents. Preventive Medicine, 46(4), 311–316.

Grow, H. M., Saelens, B. E., Kerr, J., Durant, N. H., Norman, G. J., & Sallis, J. F. (2008). Where Are Youth Active? Roles of Proximity, Active Transport, and Built Environment. Medicine & Science in Sports & Exercise, 40, 2071–2079.

Kerr, J., Sallis, J. F., Rosenberg, D. E., Norman, G. J., Saelens, B. E., & Durant, N. (Active Where Project).