Περιγραφή

Το Child Eating Behaviour Questionnaire (CEBQ-35) αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση της διατροφικής συμπεριφοράς παιδιών προσχολικής και σχολικής ηλικίας. Αναπτύχθηκε από την Jane Wardle και τους συνεργάτες της με σκοπό τη διερεύνηση των συμπεριφορών που σχετίζονται με την πρόσληψη τροφής, την όρεξη και τη συναισθηματική σχέση του παιδιού με το φαγητό.

Το ερωτηματολόγιο χρησιμοποιείται ευρέως στην παιδιατρική, τη διατροφολογία, την αναπτυξιακή ψυχολογία, τη δημόσια υγεία και την επιδημιολογική έρευνα. Επιτρέπει την αντικειμενική αξιολόγηση των διατροφικών συνηθειών των παιδιών και συμβάλλει στον εντοπισμό συμπεριφορών που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας, ανεπαρκούς πρόσληψης τροφής ή άλλων διατροφικών δυσκολιών.

Σκοπός του ερωτηματολογίου

Βασικός σκοπός του CEBQ-35 είναι η αξιολόγηση των χαρακτηριστικών της διατροφικής συμπεριφοράς των παιδιών μέσα από την καταγραφή καθημερινών συνηθειών, προτιμήσεων και αντιδράσεων απέναντι στο φαγητό.

Το εργαλείο βοηθά στην αναγνώριση τόσο των συμπεριφορών που σχετίζονται με αυξημένη κατανάλωση τροφής όσο και εκείνων που συνδέονται με μειωμένη όρεξη ή επιλεκτική διατροφή. Παράλληλα, συμβάλλει στην κατανόηση της επίδρασης των συναισθημάτων στη διατροφική συμπεριφορά και παρέχει χρήσιμες πληροφορίες για την ανάπτυξη προγραμμάτων πρόληψης και παρέμβασης που προάγουν υγιεινές διατροφικές συνήθειες.

Τι αξιολογεί το CEBQ-35

Το ερωτηματολόγιο εξετάζει πολλαπλές διαστάσεις της διατροφικής συμπεριφοράς των παιδιών, αποτυπώνοντας τόσο τις συμπεριφορές που σχετίζονται με την αυξημένη πρόσληψη τροφής όσο και εκείνες που συνδέονται με μειωμένη όρεξη.

Οι βασικές διαστάσεις που αξιολογούνται περιλαμβάνουν την ανταπόκριση στο φαγητό (Food Responsiveness), την απόλαυση του φαγητού (Enjoyment of Food), τη συναισθηματική υπερφαγία (Emotional Overeating), την επιθυμία για κατανάλωση ροφημάτων (Desire to Drink), τον κορεσμό (Satiety Responsiveness), τη βραδύτητα στη λήψη τροφής (Slowness in Eating), τη συναισθηματική υποφαγία (Emotional Undereating) και τη δυσκολία αποδοχής νέων τροφών ή επιλεκτικότητα στη διατροφή (Food Fussiness).

Η ολοκληρωμένη αξιολόγηση αυτών των διαστάσεων επιτρέπει την καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η όρεξη, τα συναισθήματα και το οικογενειακό περιβάλλον επηρεάζουν τις διατροφικές επιλογές του παιδιού.

Δομή και βαθμολόγηση

Το CEBQ-35 αποτελείται από 35 δηλώσεις, οι οποίες συμπληρώνονται συνήθως από γονείς ή άλλους βασικούς φροντιστές του παιδιού.

Οι απαντήσεις δίνονται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert, που εκφράζει τη συχνότητα ή τον βαθμό στον οποίο εμφανίζεται κάθε συμπεριφορά. Οι βαθμολογίες υπολογίζονται ξεχωριστά για κάθε υποκλίμακα μέσω του μέσου όρου των αντίστοιχων ερωτήσεων και όχι ως μία ενιαία συνολική βαθμολογία. Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει τον εντοπισμό συγκεκριμένων διατροφικών χαρακτηριστικών και διευκολύνει τη σύγκριση μεταξύ διαφορετικών πληθυσμών ή ηλικιακών ομάδων.

Ανάλυση δεδομένων

Τα δεδομένα του CEBQ-35 μπορούν να αναλυθούν με ένα ευρύ φάσμα σύγχρονων στατιστικών τεχνικών, ανάλογα με τους στόχους της μελέτης.

Σε περιγραφικό επίπεδο υπολογίζονται μέσοι όροι, τυπικές αποκλίσεις, διάμεσοι και κατανομές συχνοτήτων για κάθε υποκλίμακα. Για τη σύγκριση ομάδων χρησιμοποιούνται παραμετρικοί και μη παραμετρικοί έλεγχοι, όπως t-test, ANOVA, Mann–Whitney U και Kruskal–Wallis.

Η αξιοπιστία του εργαλείου εξετάζεται συνήθως μέσω του δείκτη Cronbach’s α, ενώ η δομική εγκυρότητα αξιολογείται με διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (Exploratory και Confirmatory Factor Analysis). Επιπλέον, εφαρμόζονται αναλύσεις συσχέτισης, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, πολυεπίπεδα μοντέλα και μοντέλα δομικών εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM) για τη διερεύνηση της σχέσης των διατροφικών συμπεριφορών με τον Δείκτη Μάζας Σώματος (BMI), τη σωματική ανάπτυξη, τη φυσική δραστηριότητα, το οικογενειακό περιβάλλον, τις γονεϊκές πρακτικές σίτισης και άλλους βιολογικούς ή ψυχοκοινωνικούς παράγοντες.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται επίσης σε διαχρονικές μελέτες για την αξιολόγηση αλλαγών στις διατροφικές συμπεριφορές μετά από εκπαιδευτικές ή διατροφικές παρεμβάσεις.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Το CEBQ-35 παρουσιάζει εξαιρετικές ψυχομετρικές ιδιότητες και έχει μεταφραστεί και επικυρωθεί σε πολλές γλώσσες και πολιτισμικά περιβάλλοντα.

Η διεθνής βιβλιογραφία αναφέρει υψηλή αξιοπιστία εσωτερικής συνέπειας για τις περισσότερες υποκλίμακες, πολύ καλή επαναληψιμότητα (test–retest reliability) και ισχυρή εγκυρότητα κατασκευής. Οι παραγοντικές αναλύσεις έχουν επιβεβαιώσει τη δομή των οκτώ βασικών διαστάσεων του εργαλείου, ενώ οι βαθμολογίες του παρουσιάζουν σημαντικές συσχετίσεις με δείκτες παιδικής παχυσαρκίας, ενεργειακής πρόσληψης και γονεϊκών πρακτικών σίτισης.

Εφαρμογές στην έρευνα και στην κλινική πράξη

Το CEBQ-35 χρησιμοποιείται ευρέως στην παιδιατρική, τη διατροφική αξιολόγηση, την αναπτυξιακή ψυχολογία και τη δημόσια υγεία.

Αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για την αξιολόγηση παιδιών με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας ή διατροφικών δυσκολιών, για τη μελέτη των επιδράσεων του οικογενειακού περιβάλλοντος στις διατροφικές συμπεριφορές, καθώς και για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας προγραμμάτων διατροφικής εκπαίδευσης και πρόληψης. Επιπλέον, χρησιμοποιείται σε επιδημιολογικές μελέτες που διερευνούν τους παράγοντες που επηρεάζουν τις διατροφικές επιλογές κατά την παιδική ηλικία και συμβάλλει στη διαμόρφωση πολιτικών δημόσιας υγείας για την προαγωγή της υγιεινής διατροφής.

Βιβλιογραφία

Carnell, S., & Wardle, J. (2007). Measuring behavioural susceptibility to obesity: Validation of the Child Eating Behaviour Questionnaire. Appetite, 48(1), 104–113.

Farrow, C., Haycraft, E., & Blissett, J. (2015). Teaching our children when to eat: How parental feeding practices influence child eating behaviour. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 56(2), 145–155.

Wardle, J., Guthrie, C. A., Sanderson, S., & Rapoport, L. (2001). Development of the Child Eating Behaviour Questionnaire. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 42(7), 963–970.

van Strien, T. (2018). Children’s eating behaviour and its psychological correlates. Journal of Pediatric Psychology, 43(3), 306–314.

Webber, L., Hill, C., Saxton, J., Van Jaarsveld, C. H. M., & Wardle, J. (2009). Eating behaviour and weight in children. International Journal of Obesity, 33(1), 21–28.