Κλίμακα Κατάθλιψης, Άγχους και Στρες (Depression Anxiety Stress Scales – DASS-21)

Περιγραφή

Η Κλίμακα Κατάθλιψης, Άγχους και Στρες (Depression Anxiety Stress Scales – DASS-21) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία αυτοαναφοράς για την αξιολόγηση της ψυχολογικής δυσφορίας στον γενικό και κλινικό πληθυσμό. Αναπτύχθηκε από τους Lovibond και Lovibond (1995) ως σύντομη έκδοση της αρχικής κλίμακας DASS-42 και έχει μεταφραστεί και σταθμιστεί σε μεγάλο αριθμό γλωσσών, συμπεριλαμβανομένης της ελληνικής.

Η DASS-21 αξιολογεί τρεις διακριτές αλλά αλληλοσχετιζόμενες διαστάσεις της ψυχικής υγείας:

• Κατάθλιψη (Depression),
• Άγχος (Anxiety),
• Στρες (Stress).

Η ελληνική προσαρμογή ζητά από τους συμμετέχοντες να αξιολογήσουν κατά πόσο κάθε δήλωση τους αντιπροσώπευε κατά τη διάρκεια της προηγούμενης εβδομάδας, χρησιμοποιώντας τετραβάθμια κλίμακα απαντήσεων από 0 («Δεν ίσχυσε καθόλου για μένα») έως 3 («Ίσχυε για μένα πάρα πολύ ή τις περισσότερες φορές»).

Η κλίμακα χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική ψυχολογία, την ψυχιατρική, την πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, την εργασιακή ψυχολογία, την εκπαιδευτική έρευνα και τη δημόσια υγεία, ως εργαλείο ανίχνευσης συμπτωμάτων ψυχολογικής επιβάρυνσης.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η DASS-21 επιτρέπει την ταυτόχρονη αξιολόγηση τριών βασικών διαστάσεων της ψυχολογικής δυσφορίας μέσω 21 ερωτήσεων, εκ των οποίων:

• 7 ερωτήσεις αξιολογούν την Κατάθλιψη,
• 7 ερωτήσεις αξιολογούν το Άγχος,
• 7 ερωτήσεις αξιολογούν το Στρες.

Τα δεδομένα της κλίμακας χρησιμοποιούνται για:

• την ανίχνευση συμπτωμάτων κατάθλιψης, άγχους και στρες,
• την παρακολούθηση της ψυχολογικής κατάστασης πριν και μετά από θεραπευτικές παρεμβάσεις,
• την αξιολόγηση της ψυχικής υγείας ειδικών επαγγελματικών ομάδων,
• τη μελέτη της σχέσης της ψυχολογικής δυσφορίας με δημογραφικούς, κοινωνικούς και κλινικούς παράγοντες,
• τη διερεύνηση της επίδρασης ψυχολογικών παρεμβάσεων ή εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Στις ερευνητικές εφαρμογές χρησιμοποιούνται περιγραφική στατιστική, συγκρίσεις μεταξύ ομάδων (t-test, ANOVA), αναλύσεις συσχέτισης (Pearson ή Spearman), γραμμική ή λογιστική παλινδρόμηση, καθώς και ψυχομετρικές διαδικασίες όπως ο υπολογισμός της αξιοπιστίας (Cronbach’s α) και η διερεύνηση της παραγοντικής δομής μέσω Διερευνητικής (EFA) και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (CFA).

Σκοπός

Σκοπός της DASS-21 είναι η γρήγορη και αξιόπιστη αξιολόγηση της έντασης των συμπτωμάτων κατάθλιψης, άγχους και στρες σε εφήβους και ενήλικες.

Η κλίμακα δεν αποτελεί διαγνωστικό εργαλείο ψυχιατρικών διαταραχών, αλλά χρησιμοποιείται ως εργαλείο διαλογής (screening) και εκτίμησης της σοβαρότητας των συμπτωμάτων, υποστηρίζοντας τον έγκαιρο εντοπισμό ατόμων που ενδέχεται να χρειάζονται περαιτέρω κλινική αξιολόγηση.

Βαθμολόγηση

Η DASS-21 περιλαμβάνει 21 δηλώσεις, οι οποίες βαθμολογούνται σε τετραβάθμια κλίμακα:

• 0: Δεν ίσχυσε καθόλου για μένα.
• 1: Ίσχυε για μένα σε έναν ορισμένο βαθμό ή για μικρό χρονικό διάστημα.
• 2: Ίσχυε για μένα σε ιδιαίτερο βαθμό ή για μεγάλο χρονικό διάστημα.
• 3: Ίσχυε για μένα πάρα πολύ ή τις περισσότερες φορές.

Οι βαθμολογίες υπολογίζονται ξεχωριστά για καθεμία από τις τρεις υποκλίμακες (Κατάθλιψη, Άγχος και Στρες). Σύμφωνα με τις οδηγίες της αρχικής έκδοσης, οι αθροιστικές βαθμολογίες της DASS-21 πολλαπλασιάζονται επί δύο ώστε να είναι συγκρίσιμες με εκείνες της πλήρους έκδοσης DASS-42. Οι τελικές βαθμολογίες κατηγοριοποιούνται σε επίπεδα σοβαρότητας (φυσιολογικό, ήπιο, μέτριο, σοβαρό και εξαιρετικά σοβαρό) βάσει των διεθνών ορίων αναφοράς.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Η DASS-21 παρουσιάζει εξαιρετικές ψυχομετρικές ιδιότητες και αποτελεί ένα από τα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα εργαλεία αξιολόγησης της ψυχολογικής δυσφορίας διεθνώς.

Μελέτες έχουν τεκμηριώσει:

• υψηλή εσωτερική συνέπεια (Cronbach’s α συνήθως >0,80 για όλες τις υποκλίμακες),
• υψηλή αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (Test–Retest),
• ισχυρή εγκυρότητα κατασκευής,
• συγκλίνουσα εγκυρότητα με άλλες κλίμακες κατάθλιψης και άγχους, όπως οι Beck Depression Inventory (BDI), Beck Anxiety Inventory (BAI) και Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS),
• επιβεβαίωση της τριπαραγοντικής δομής μέσω επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης σε διαφορετικούς πληθυσμούς και πολιτισμικά περιβάλλοντα.

Η ελληνική έκδοση της DASS-21 έχει χρησιμοποιηθεί εκτενώς σε ερευνητικές και κλινικές μελέτες, παρουσιάζοντας πολύ καλή αξιοπιστία και εγκυρότητα στον ελληνικό πληθυσμό.

Βιβλιογραφία

Antony, M. M., Bieling, P. J., Cox, B. J., Enns, M. W., & Swinson, R. P. (1998). Psychometric properties of the 42-item and 21-item versions of the Depression Anxiety Stress Scales in clinical groups and a community sample. Psychological Assessment, 10(2), 176–181.

Lovibond, P. F., & Lovibond, S. H. (1995). Manual for the Depression Anxiety Stress Scales (2nd ed.). Psychology Foundation.

Osman, A., Wong, J. L., Bagge, C. L., Freedenthal, S., Gutierrez, P. M., & Lozano, G. (2012). The Depression Anxiety Stress Scales—21 (DASS-21): Further Examination of Dimensions, Scale Reliability, and Correlates. Journal of Clinical Psychology, 68(12), 1322–1338.

Lyrakos, G. N., & Arvaniti, C. (Greek Translation and Adaptation of the DASS-21).