Κλίμακα Άγχους Κοινωνικής Αλληλεπίδρασης [SIAS-20]

Περιγραφή

Η Social Interaction Anxiety Scale (SIAS-20) αποτελεί ψυχομετρικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση του άγχους που εμφανίζεται κατά τη διάρκεια κοινωνικών αλληλεπιδράσεων. Αναπτύχθηκε από τους Mattick και Clarke και χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της έντασης του άγχους, της ανασφάλειας και της δυσφορίας που μπορεί να βιώνει ένα άτομο όταν συνομιλεί με άλλους, συμμετέχει σε κοινωνικές δραστηριότητες ή βρίσκεται σε καταστάσεις διαπροσωπικής επαφής.

Η κλίμακα περιλαμβάνει 20 ερωτήσεις που εστιάζουν στον τρόπο με τον οποίο το άτομο βιώνει τις καθημερινές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Οι συμμετέχοντες καλούνται να αξιολογήσουν τον βαθμό στον οποίο αισθάνονται άγχος ή ανασφάλεια σε διαφορετικές κοινωνικές συνθήκες.

Η SIAS-20 μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο στην ψυχολογική έρευνα όσο και σε κλινικά πλαίσια, ιδιαίτερα όταν το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στο κοινωνικό άγχος και στη λειτουργικότητα του ατόμου στις διαπροσωπικές σχέσεις.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Το θεωρητικό πλαίσιο της SIAS-20 συνδέεται με την έννοια του κοινωνικού άγχους και ειδικότερα με το άγχος που αφορά την άμεση αλληλεπίδραση με άλλους ανθρώπους.

Το κοινωνικό άγχος μπορεί να εκδηλώνεται μέσα από φόβο αρνητικής αξιολόγησης, αυξημένη αυτοπαρατήρηση, αίσθημα αμηχανίας και ανησυχία σχετικά με το πώς γίνεται αντιληπτό το άτομο από τους άλλους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αντιδράσεις αυτές μπορούν να οδηγήσουν σε περιορισμό των κοινωνικών επαφών ή σε αποφυγή συγκεκριμένων διαπροσωπικών καταστάσεων.

Η SIAS-20 επικεντρώνεται κυρίως στις δυσκολίες που εμφανίζονται κατά την κοινωνική αλληλεπίδραση, γεγονός που τη διαφοροποιεί από εργαλεία που εστιάζουν περισσότερο στο άγχος επίδοσης ή στη δημόσια έκθεση.

Δομή και χαρακτηριστικά

Η SIAS-20 αποτελείται από 20 στοιχεία, τα οποία εξετάζουν το άγχος και την ανασφάλεια που βιώνει το άτομο σε διαφορετικές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.

Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, κάθε ερώτηση βαθμολογείται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert από 0 έως 4, όπου το 0 αντιστοιχεί στο «καθόλου» και το 4 στο «πολύ».

Η σύντομη δομή της κλίμακας επιτρέπει την εύκολη ενσωμάτωσή της σε μεγαλύτερα ερευνητικά πρωτόκολλα που εξετάζουν παράλληλα μεταβλητές όπως η αυτοεκτίμηση, η κοινωνική αποφυγή, η ποιότητα των διαπροσωπικών σχέσεων και άλλοι δείκτες ψυχικής υγείας.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση της SIAS-20 βασίζεται στην κωδικοποίηση των απαντήσεων των συμμετεχόντων και στον υπολογισμό ενός συνολικού δείκτη κοινωνικού άγχους.

Οι βαθμολογίες των επιμέρους ερωτήσεων αθροίζονται ώστε να προκύψει ένα συνολικό σκορ άγχους κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Το συνολικό αυτό σκορ χρησιμοποιείται για την εκτίμηση του επιπέδου δυσφορίας που βιώνει το άτομο στις κοινωνικές του επαφές.

Τα αποτελέσματα μπορούν να εξεταστούν σε σχέση με μεταβλητές όπως η κοινωνική λειτουργικότητα, η ποιότητα των κοινωνικών σχέσεων, η αυτοεκτίμηση και άλλοι δείκτες ψυχολογικής προσαρμογής.

Σε διαχρονικές ή θεραπευτικές μελέτες, η επαναλαμβανόμενη χορήγηση της SIAS-20 μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση αλλαγών στα επίπεδα κοινωνικού άγχους.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η ψυχομετρική αξιολόγηση της SIAS-20 περιλαμβάνει τη διερεύνηση της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας των βαθμολογιών.

Η εσωτερική συνέπεια μπορεί να αξιολογηθεί μέσω του συντελεστή Cronbach‘s α, όπως αναφέρεται στο διαθέσιμο υλικό, ενώ συμπληρωματικά μπορεί να εξεταστεί και ο McDonald‘s ω.

Η δομική εγκυρότητα μπορεί να διερευνηθεί μέσω Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA).

Η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να εξεταστεί μέσω συγκρίσεων και συσχετίσεων με άλλες αναγνωρισμένες κλίμακες κοινωνικού άγχους, ενώ η εγκυρότητα κριτηρίου μπορεί να διερευνηθεί σε σχέση με κατάλληλες κλινικές αξιολογήσεις.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμολόγηση της SIAS-20 πραγματοποιείται με βάση τις απαντήσεις στα 20 στοιχεία της κλίμακας. Κάθε στοιχείο λαμβάνει βαθμολογία από 0 έως 4, και οι βαθμολογίες αθροίζονται για να προκύψει το συνολικό σκορ.

Υψηλότερες συνολικές βαθμολογίες υποδηλώνουν γενικά υψηλότερο επίπεδο άγχους κατά τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει μέσο όρο, διάμεσο, τυπική απόκλιση και εύρος τιμών. Οι σχέσεις με άλλες συνεχείς μεταβλητές μπορούν να εξεταστούν μέσω συντελεστών Pearson ή Spearman.

Οι διαφορές μεταξύ ομάδων μπορούν να διερευνηθούν μέσω Student’s t-test, ANOVA ή αντίστοιχων μη παραμετρικών μεθόδων. Σε περισσότερο σύνθετα ερευνητικά σχέδια μπορούν να εφαρμοστούν μοντέλα πολλαπλής γραμμικής ή λογιστικής παλινδρόμησης και Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM).

Στόχος και εφαρμογές στην έρευνα

Βασικός στόχος της SIAS-20 είναι η παροχή μιας αξιόπιστης μεθόδου για την αξιολόγηση του άγχους που σχετίζεται με τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Το εργαλείο αποσκοπεί στην καλύτερη κατανόηση της έντασης του κοινωνικού άγχους και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση της θεραπευτικής πορείας και την υποστήριξη κλινικών αποφάσεων.

Στην κλινική και συμβουλευτική ψυχολογία, η SIAS-20 μπορεί να χρησιμοποιηθεί συμπληρωματικά για την αξιολόγηση της δυσφορίας που σχετίζεται με την κοινωνική επαφή και για την παρακολούθηση αλλαγών μετά από ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις.

Στην ερευνητική πράξη, η κλίμακα μπορεί να αξιοποιηθεί για τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ κοινωνικού άγχους, κοινωνικής αποφυγής, αυτοεκτίμησης και ποιότητας διαπροσωπικών σχέσεων.

Η SIAS-20 δεν πρέπει να χρησιμοποιείται απομονωμένα ως οριστικό διαγνωστικό εργαλείο. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων είναι προτιμότερο να πραγματοποιείται σε συνδυασμό με το ευρύτερο ψυχολογικό, κοινωνικό και κλινικό προφίλ του ατόμου.

Βιβλιογραφία

Mattick, R. P., & Clarke, J. C. (1998). Development and validation of measures of social phobia, social interaction anxiety, and social avoidance and distress. Behaviour Research and Therapy, 36(4), 455–470.

Heimberg, R. G., Mueller, G. P., Holt, C. S., Hope, D. A., & Liebowitz, M. R. (1995). Assessment of social phobia: The Social Interaction Anxiety Scale and the Social Phobia Scale. In Assessing Psychological Disorders (pp. 103–111). Guilford Press.

Fresco, D. M., Coles, M. E., Heimberg, R. G., & Liebowitz, M. R. (2001). The role of social avoidance in social anxiety disorder: A review of the literature. Journal of Anxiety Disorders, 15(1), 55–68.