Κλίμακα Άγχους Προσχολικής Ηλικίας – Έκδοση Εκπαιδευτικού [SPAS-TV-22]

Περιγραφή 

Η Spence Preschool Anxiety Scale – Teacher Version (SPASTV-22) αποτελεί εργαλείο αξιολόγησης που χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση συμπτωμάτων άγχους σε παιδιά προσχολικής ηλικίας μέσα από την παρατήρηση και την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού. Η κλίμακα εστιάζει σε συμπεριφορές και εκδηλώσεις άγχους που μπορεί να εμφανίζονται στο περιβάλλον του νηπιαγωγείου και να επηρεάζουν τη λειτουργικότητα, τη συμμετοχή και τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις του παιδιού.

Η προσχολική ηλικία αποτελεί σημαντική αναπτυξιακή περίοδο, κατά την οποία τα παιδιά καλούνται να προσαρμοστούν σε νέες κοινωνικές και εκπαιδευτικές απαιτήσεις. Ο αποχωρισμός από τους γονείς, η ένταξη σε ομάδα συνομηλίκων, η αλληλεπίδραση με άγνωστους ενήλικες και η συμμετοχή σε οργανωμένες δραστηριότητες μπορεί να συνοδεύονται από διαφορετικά επίπεδα άγχους.

Η SPASTV-22 προσφέρει τη δυνατότητα συστηματικής καταγραφής αυτών των εκδηλώσεων από τον εκπαιδευτικό, ο οποίος παρατηρεί το παιδί σε ένα φυσικό και κοινωνικά απαιτητικό περιβάλλον. Στο διαθέσιμο υλικό αναφέρονται διαστάσεις όπως το άγχος αποχωρισμού, το κοινωνικό άγχος και γενικότερες αγχώδεις εκδηλώσεις.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Το θεωρητικό πλαίσιο της SPASTV-22 βασίζεται στην αντίληψη ότι τα συμπτώματα άγχους μπορούν να εκδηλώνονται ήδη από την προσχολική ηλικία και ότι η έγκαιρη αναγνώρισή τους μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση της ψυχοκοινωνικής λειτουργικότητας του παιδιού.

Στα παιδιά προσχολικής ηλικίας, το άγχος δεν εκφράζεται πάντοτε με άμεσες λεκτικές αναφορές. Μπορεί να εμφανίζεται μέσα από συμπεριφορές αποφυγής, προσκόλληση στους ενήλικες, δυσκολία συμμετοχής σε δραστηριότητες, έντονη επιφυλακτικότητα σε κοινωνικές καταστάσεις ή δυσκολίες κατά τον αποχωρισμό από τους γονείς.

Η αξιολόγηση από τον εκπαιδευτικό προσφέρει επομένως μια διαφορετική και συμπληρωματική οπτική σε σχέση με την αξιολόγηση των γονέων. Ο εκπαιδευτικός έχει τη δυνατότητα να παρατηρεί το παιδί σε συνθήκες αλληλεπίδρασης με συνομηλίκους, σε δραστηριότητες ομάδας και σε καταστάσεις όπου απαιτείται μεγαλύτερη αυτονομία.

Δομή και χαρακτηριστικά

Η SPASTV-22 περιλαμβάνει 22 στοιχεία που αξιολογούν συμπεριφορές και συμπτώματα άγχους όπως αυτά παρατηρούνται από τον εκπαιδευτικό στο περιβάλλον της προσχολικής εκπαίδευσης.

Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, οι εκπαιδευτικοί βαθμολογούν τη συχνότητα και τη σοβαρότητα συγκεκριμένων συμπεριφορών που σχετίζονται με το άγχος. Οι απαντήσεις καταγράφονται μέσω κλίμακας τύπου Likert, η οποία αποτυπώνει το πόσο συχνά το παιδί παρουσιάζει τις αντίστοιχες εκδηλώσεις.

Οι επιμέρους απαντήσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον υπολογισμό συνολικής βαθμολογίας άγχους, ενώ η κλίμακα μπορεί επίσης να επιτρέπει την εξαγωγή βαθμολογιών για διαφορετικές κατηγορίες συμπτωμάτων. Η ακριβής δομή των υποκλιμάκων πρέπει να ακολουθεί την έκδοση και τις επίσημες οδηγίες βαθμολόγησης που χρησιμοποιούνται.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων της SPASTV-22 βασίζεται στην επεξεργασία των αξιολογήσεων του εκπαιδευτικού για τα 22 στοιχεία του εργαλείου. Οι βαθμολογίες μπορούν να συνδυαστούν για την εξαγωγή συνολικού δείκτη άγχους και, όπου προβλέπεται, επιμέρους δεικτών για διαφορετικούς τύπους αγχωδών εκδηλώσεων.

Υψηλότερες βαθμολογίες μπορεί να υποδηλώνουν συχνότερες ή εντονότερες αγχώδεις συμπεριφορές και να αποτελούν ένδειξη ότι το παιδί χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση ή υποστήριξη. Τα αποτελέσματα μπορούν επίσης να βοηθήσουν στην αναγνώριση των συγκεκριμένων καταστάσεων στις οποίες το άγχος εμφανίζεται περισσότερο έντονα.

Η χρήση δεδομένων από τον εκπαιδευτικό μπορεί να συνδυαστεί με πληροφορίες από τους γονείς ή με άλλες μετρήσεις παιδικού άγχους, δημιουργώντας μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της συμπεριφοράς του παιδιού σε διαφορετικά περιβάλλοντα.

Σε διαχρονικές εφαρμογές, η επαναλαμβανόμενη χορήγηση της κλίμακας μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση μεταβολών και για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας παρεμβάσεων που εφαρμόζονται στο σχολικό ή οικογενειακό πλαίσιο.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η ψυχομετρική αξιολόγηση της SPASTV-22 περιλαμβάνει τον έλεγχο της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας των βαθμολογιών. Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, η εσωτερική συνέπεια μπορεί να εξεταστεί μέσω του συντελεστή Cronbach‘s α, ενώ η εγκυρότητα μπορεί να διερευνηθεί μέσω παραγοντικής ανάλυσης και συσχετίσεων με άλλα συναφή εργαλεία.

Συμπληρωματικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο συντελεστής McDonald‘s ω για την αξιολόγηση της εσωτερικής συνέπειας. Η δομική εγκυρότητα μπορεί να εξεταστεί μέσω Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA).

Ιδιαίτερη σημασία παρουσιάζει και η συμφωνία μεταξύ διαφορετικών πληροφορητών. Η σύγκριση της αξιολόγησης του εκπαιδευτικού με αντίστοιχες αξιολογήσεις γονέων μπορεί να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες για το κατά πόσο τα συμπτώματα εμφανίζονται με παρόμοιο τρόπο στο σπίτι και στο σχολικό περιβάλλον.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμολόγηση της SPASTV-22 πραγματοποιείται σύμφωνα με τη συχνότητα και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων που παρατηρεί ο εκπαιδευτικός. Οι βαθμολογίες των επιμέρους στοιχείων συνδυάζονται ώστε να προκύψει συνολικός δείκτης άγχους και, όπου προβλέπεται, βαθμολογίες των επιμέρους υποκλιμάκων.

Υψηλότερη βαθμολογία μπορεί να αντανακλά μεγαλύτερη παρουσία αγχωδών συμπτωμάτων, σύμφωνα με την κατεύθυνση βαθμολόγησης της έκδοσης που χρησιμοποιείται. Η ερμηνεία δεν πρέπει να γίνεται με αυθαίρετα όρια αλλά με βάση τις επίσημες οδηγίες και τα κατάλληλα δεδομένα αναφοράς.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει περιγραφικά μέτρα, όπως μέσο όρο, διάμεσο και τυπική απόκλιση, καθώς και έλεγχο της εσωτερικής συνέπειας. Οι σχέσεις με άλλες συνεχείς μεταβλητές μπορούν να διερευνηθούν μέσω των συντελεστών συσχέτισης Pearson ή Spearman.

Οι διαφορές μεταξύ ομάδων μπορούν να εξεταστούν μέσω Student’s t-test, ANOVA ή αντίστοιχων μη παραμετρικών μεθόδων. Σε διαχρονικές μελέτες μπορούν να εφαρμοστούν αναλύσεις επαναλαμβανόμενων μετρήσεων ή μικτά μοντέλα για την αξιολόγηση της αλλαγής με την πάροδο του χρόνου.

Όπου υπάρχουν διαθέσιμα κατάλληλα κανονιστικά δεδομένα, οι ατομικές βαθμολογίες μπορούν να συγκρίνονται με πρότυπα του αντίστοιχου ηλικιακού πληθυσμού.

Στόχος και εφαρμογές στην προσχολική εκπαίδευση και στην έρευνα

Βασικός στόχος της SPASTV-22 είναι η αναγνώριση και αξιολόγηση συμπτωμάτων άγχους σε παιδιά προσχολικής ηλικίας όπως αυτά παρατηρούνται από τους εκπαιδευτικούς τους. Το εργαλείο μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό παιδιών που παρουσιάζουν αυξημένες αγχώδεις εκδηλώσεις και ενδέχεται να χρειάζονται περαιτέρω αξιολόγηση ή υποστήριξη.

Στην προσχολική εκπαίδευση, τα αποτελέσματα μπορούν να υποστηρίξουν την προσαρμογή των εκπαιδευτικών στρατηγικών και τη δημιουργία περισσότερο υποστηρικτικού περιβάλλοντος για παιδιά που εμφανίζουν άγχος σε συγκεκριμένες καταστάσεις. Το διαθέσιμο υλικό αναφέρει ειδικότερα τη δυνατότητα αξιοποίησης των αποτελεσμάτων για στοχευμένες παρεμβάσεις μέσα στο περιβάλλον του νηπιαγωγείου.

Στην επιστημονική έρευνα, η SPASTV-22 μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη της συχνότητας των αγχωδών συμπτωμάτων κατά την προσχολική ηλικία, της σχέσης τους με την κοινωνική και σχολική προσαρμογή και των μεταβολών τους με την πάροδο του χρόνου.

Η κλίμακα λειτουργεί κυρίως ως εργαλείο αξιολόγησης και ανίχνευσης και δεν αποτελεί από μόνη της διαγνωστικό μέσο για αγχώδεις διαταραχές. Η παρουσία αυξημένων βαθμολογιών είναι προτιμότερο να οδηγεί σε πληρέστερη διερεύνηση, με συνδυασμό πληροφοριών από εκπαιδευτικούς, γονείς και κατάλληλους επαγγελματίες.

Βιβλιογραφία

Spence, S. H. (1997). Structure of anxiety symptoms among children: A confirmatory factor-analytic study. Journal of Abnormal Psychology, 106(2), 280–297.

Spence, S. H., & Rapee, R. M. (2016). The Spence Children’s Anxiety Scale – Parent Version and Teacher Version. In J. A. Cummings, M. C. Davidson, & R. M. Rapee (Eds.), Handbook of Child and Adolescent Anxiety Disorders (pp. 263–280). Springer.

Silverman, W. K., & Albano, A. M. (1996). The Anxiety Disorders Interview Schedule for DSM-IV: Child and Parent Versions. Psychological Corporation.

Bayer, J. K., Ukoumunne, O. C., & McMahon, C. A. (2006). The effect of a preschool-based program for the prevention of anxiety and depression in young children. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 47(12), 1230–1237.