Περιγραφή

Η Friendship Qualities Scale (FQS-23) αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση της ποιότητας των φιλικών σχέσεων κατά την παιδική και εφηβική ηλικία. Αναπτύχθηκε από τους Bukowski, Hoza και Boivin (1994) με σκοπό να αποτυπώσει τις βασικές διαστάσεις που χαρακτηρίζουν μια στενή φιλική σχέση και να διερευνήσει τον τρόπο με τον οποίο η ποιότητα της φιλίας επηρεάζει την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων.

Σε αντίθεση με εργαλεία που αξιολογούν απλώς τον αριθμό των φίλων ή τη συχνότητα των κοινωνικών επαφών, η FQS-23 εστιάζει στα ποιοτικά χαρακτηριστικά της φιλίας. Εξετάζει τον βαθμό στον οποίο οι φίλοι παρέχουν συναισθηματική υποστήριξη, αμοιβαία εμπιστοσύνη, οικειότητα και ασφάλεια, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονται τις συγκρούσεις που προκύπτουν στη σχέση τους.

Η κλίμακα αποτελείται από 23 δηλώσεις, οι οποίες οργανώνονται σε πέντε βασικές διαστάσεις:

  • Συντροφικότητα (Companionship), που αξιολογεί τη συχνότητα κοινών δραστηριοτήτων και τη χαρά της συνύπαρξης.
  • Επικύρωση και Φροντίδα (Validation and Caring), που εξετάζει τον αμοιβαίο σεβασμό, την αποδοχή και τη συναισθηματική υποστήριξη.
  • Βοήθεια και Καθοδήγηση (Help and Guidance), που αποτυπώνει τη διάθεση των φίλων να βοηθούν ο ένας τον άλλο στην αντιμετώπιση δυσκολιών.
  • Οικειότητα και Αμοιβαία Εμπιστοσύνη (Intimate Exchange), που αξιολογεί την εμπιστευτικότητα, την αυτοαποκάλυψη και τη συναισθηματική εγγύτητα.
  • Σύγκρουση και Διαφωνίες (Conflict and Betrayal), που εξετάζει τη συχνότητα των συγκρούσεων, των εντάσεων και των αρνητικών αλληλεπιδράσεων.

Η Friendship Qualities Scale χρησιμοποιείται ευρέως στην αναπτυξιακή ψυχολογία, την εκπαιδευτική ψυχολογία, την παιδοψυχιατρική, τη σχολική συμβουλευτική και την κοινωνική ψυχολογία, καθώς επιτρέπει την κατανόηση του ρόλου που διαδραματίζει η ποιότητα της φιλίας στην κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη.

Ανάλυση

Η ανάλυση των δεδομένων της Friendship Qualities Scale (FQS-23) επιτρέπει τη συστηματική αξιολόγηση της ποιότητας των διαπροσωπικών σχέσεων και της συμβολής τους στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη παιδιών και εφήβων.

Οι βαθμολογίες της κλίμακας χρησιμοποιούνται για:

  • την αξιολόγηση της συνολικής ποιότητας των φιλικών σχέσεων,
  • τη διερεύνηση των επιμέρους διαστάσεων της φιλίας, όπως η εμπιστοσύνη, η υποστήριξη, η οικειότητα και η σύγκρουση,
  • την εκτίμηση της σχέσης μεταξύ της ποιότητας της φιλίας και της αυτοεκτίμησης, της ψυχικής υγείας και της κοινωνικής προσαρμογής,
  • τη μελέτη της επίδρασης των φιλικών σχέσεων στη μοναξιά, το άγχος, την κατάθλιψη και τη σχολική προσαρμογή,
  • την αξιολόγηση παρεμβάσεων που στοχεύουν στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και στην πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού,
  • τη σύγκριση διαφορετικών ηλικιακών, πολιτισμικών ή κοινωνικών ομάδων ως προς τα χαρακτηριστικά της φιλίας.

Σε ερευνητικό επίπεδο, η FQS-23 αναλύεται με περιγραφική στατιστική, δείκτες αξιοπιστίας (Cronbach’s α), διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (EFA/CFA), αναλύσεις συσχέτισης (Pearson ή Spearman), συγκρίσεις ομάδων (t-test, ANOVA ή MANOVA), καθώς και πολυμεταβλητή παλινδρόμηση και μοντέλα δομικών εξισώσεων (SEM) για τη διερεύνηση των σχέσεων μεταξύ της ποιότητας της φιλίας και άλλων ψυχολογικών ή κοινωνικών μεταβλητών.

Στόχος

Βασικός στόχος της Friendship Qualities Scale (FQS-23) είναι η αξιόπιστη και έγκυρη αξιολόγηση των ποιοτικών χαρακτηριστικών των φιλικών σχέσεων και της συμβολής τους στη συναισθηματική, κοινωνική και ψυχολογική ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων.

Ειδικότερα, η κλίμακα αποσκοπεί:

  • στην εκτίμηση της ποιότητας των στενών φιλικών σχέσεων,
  • στην αξιολόγηση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, της συναισθηματικής υποστήριξης και της συνεργασίας,
  • στη διερεύνηση του ρόλου της φιλίας στην ανάπτυξη της κοινωνικής επάρκειας και της ψυχικής ανθεκτικότητας,
  • στον εντοπισμό δυσκολιών στις διαπροσωπικές σχέσεις που ενδέχεται να σχετίζονται με ψυχοκοινωνικές δυσκολίες,
  • στην υποστήριξη ερευνητικών και κλινικών εφαρμογών που αφορούν την κοινωνική ανάπτυξη, τη μοναξιά, τον σχολικό εκφοβισμό, την ψυχική υγεία και την ποιότητα ζωής.

Η κλίμακα συμβάλλει στην κατανόηση του προστατευτικού ρόλου των υγιών φιλικών σχέσεων και στη διαμόρφωση παρεμβάσεων που ενισχύουν την κοινωνική ένταξη και τη συναισθηματική ευημερία των παιδιών και των εφήβων.

Βαθμονόμηση

Η Friendship Qualities Scale (FQS-23) αποτελείται από 23 δηλώσεις, οι οποίες βαθμολογούνται μέσω κλίμακας Likert, όπου οι συμμετέχοντες αξιολογούν τον βαθμό στον οποίο κάθε δήλωση περιγράφει τη σχέση τους με έναν στενό φίλο ή μία στενή φίλη.

Οι επιμέρους βαθμολογίες υπολογίζονται για κάθε υποκλίμακα, ενώ μπορεί να υπολογιστεί και συνολικός δείκτης ποιότητας της φιλίας.

  • Υψηλότερες βαθμολογίες στις θετικές υποκλίμακες υποδηλώνουν ισχυρές σχέσεις εμπιστοσύνης, υψηλή συναισθηματική υποστήριξη, αποτελεσματική επικοινωνία και στενή φιλική σύνδεση.
  • Υψηλότερες βαθμολογίες στην υποκλίμακα της σύγκρουσης υποδηλώνουν συχνότερες διαφωνίες, εντάσεις και δυσλειτουργικά πρότυπα αλληλεπίδρασης.
  • Χαμηλότερες βαθμολογίες στις θετικές διαστάσεις ενδέχεται να αντανακλούν περιορισμένη συναισθηματική εγγύτητα, χαμηλή εμπιστοσύνη και μειωμένη ποιότητα της φιλικής σχέσης.

Οι ψυχομετρικές ιδιότητες της FQS-23 έχουν επιβεβαιωθεί σε πολυάριθμες διεθνείς μελέτες, παρουσιάζοντας υψηλή εσωτερική συνοχή (Cronbach’s α, συνήθως >0,80 στις περισσότερες υποκλίμακες), πολύ καλή αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability) και ισχυρή συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα. Η δομική εγκυρότητα της κλίμακας έχει τεκμηριωθεί μέσω διερευνητικής και επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης (EFA/CFA), ενώ η εφαρμογή μοντέλων δομικών εξισώσεων (SEM) επιβεβαιώνει τη σταθερότητα της πενταπαραγοντικής δομής της σε διαφορετικούς πληθυσμούς.

Βιβλιογραφία

Bukowski, W. M., Hoza, B., & Boivin, M. (1994). Measuring friendship quality during pre- and early adolescence: The development and psychometric properties of the Friendship Qualities Scale. Journal of Social and Personal Relationships, 11(3), 471–484.

Parker, J. G., & Asher, S. R. (1993). Friendship quality and friendship processes in middle childhood: Links with peer group acceptance and feelings of loneliness and social dissatisfaction. Developmental Psychology, 29(4), 611–621.

Berndt, T. J. (2002). Friendship quality and social development. Current Directions in Psychological Science, 11(1), 7–10.

Bagwell, C. L., & Schmidt, M. E. (2011). Friendships in Childhood and Adolescence. Guilford Press.

Rubin, K. H., Bukowski, W. M., & Bowker, J. C. (2015). Children in peer groups. Στο Handbook of Child Psychology and Developmental Science (7th ed.). Wiley.

Bukowski, W. M., Laursen, B., & Rubin, K. H. (2018). Handbook of Peer Interactions, Relationships, and Groups (2nd ed.). Guilford Press.