Ερωτηματολόγιο Προσκόλλησης σε Γονείς και Συνομηλίκους (Inventory of Parent and Peer Attachment – IPPA-75)

Περιγραφή

Το Inventory of Parent and Peer Attachment (IPPA-75) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση της ποιότητας των σχέσεων προσκόλλησης μεταξύ των εφήβων και των σημαντικών προσώπων του κοινωνικού τους περιβάλλοντος, δηλαδή της μητέρας, του πατέρα και των συνομηλίκων τους. Βασίζεται στη Θεωρία της Προσκόλλησης (Attachment Theory) του John Bowlby και εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι πρώιμες και οι τρέχουσες διαπροσωπικές σχέσεις επηρεάζουν τη συναισθηματική ανάπτυξη, την αυτοαντίληψη και την ψυχοκοινωνική προσαρμογή του ατόμου.

Η αρχική μορφή του εργαλείου αναπτύχθηκε από τους Armsden και Greenberg (1987) και έχει μεταφραστεί, προσαρμοστεί και επικυρωθεί σε πολλές γλώσσες και πολιτισμικά περιβάλλοντα. Η έκδοση IPPA-75 αποτελείται από 75 ερωτήσεις, οι οποίες κατανέμονται σε τρεις ισοδύναμες υποκλίμακες των 25 ερωτήσεων για τη μητέρα, τον πατέρα και τους συνομηλίκους.

Το εργαλείο αξιολογεί τρεις βασικές διαστάσεις της προσκόλλησης:

• Εμπιστοσύνη (Trust), που αναφέρεται στον βαθμό αμοιβαίας εμπιστοσύνης, κατανόησης και αποδοχής.
• Επικοινωνία (Communication), η οποία αξιολογεί την ποιότητα της συναισθηματικής επικοινωνίας και της ανταλλαγής σκέψεων και συναισθημάτων.
• Αποξένωση (Alienation), που αποτυπώνει συναισθήματα απομόνωσης, θυμού, δυσπιστίας και συναισθηματικής απόστασης από τα πρόσωπα αναφοράς.

Το IPPA-75 χρησιμοποιείται ευρέως στην αναπτυξιακή ψυχολογία, την κλινική ψυχολογία, τη σχολική ψυχολογία, τη συμβουλευτική, την οικογενειακή θεραπεία και την έρευνα της ψυχικής υγείας παιδιών, εφήβων και νεαρών ενηλίκων. Παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για την ποιότητα των οικογενειακών και κοινωνικών σχέσεων και συμβάλλει στην κατανόηση παραγόντων που επηρεάζουν την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη.

Ανάλυση και Χρήση των Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων του IPPA-75 πραγματοποιείται μέσω του υπολογισμού επιμέρους και συνολικών βαθμολογιών για κάθε μία από τις τρεις σχέσεις προσκόλλησης (μητέρα, πατέρας, συνομήλικοι).

Για κάθε έκδοση υπολογίζονται οι υποκλίμακες:

• Εμπιστοσύνη (Trust),
• Επικοινωνία (Communication) και
• Αποξένωση (Alienation).

Οι αρνητικά διατυπωμένες ερωτήσεις βαθμολογούνται αντίστροφα σύμφωνα με το πρωτόκολλο του εργαλείου, ώστε οι υψηλότερες συνολικές βαθμολογίες να αντανακλούν ασφαλέστερη προσκόλληση και καλύτερη ποιότητα σχέσεων.

Σε ερευνητικό επίπεδο, οι βαθμολογίες του IPPA-75 μπορούν να συσχετιστούν με:

• την αυτοεκτίμηση,
• την αυτοαντίληψη,
• την ψυχολογική ευημερία,
• την κατάθλιψη,
• το άγχος,
• τη μοναξιά,
• τη συναισθηματική νοημοσύνη,
• την ψυχική ανθεκτικότητα,
• την κοινωνική υποστήριξη,
• τις οικογενειακές σχέσεις,
• τη σχολική προσαρμογή,
• την ακαδημαϊκή επίδοση,
• την ποιότητα των φιλικών σχέσεων,
• τις διαπροσωπικές δεξιότητες,
• τη συναισθηματική ρύθμιση,
• τις συμπεριφορικές δυσκολίες και
• τη συνολική ποιότητα ζωής.

Η ψυχομετρική αξιολόγηση του εργαλείου πραγματοποιείται συνήθως μέσω του ελέγχου της εσωτερικής συνοχής με τον συντελεστή Cronbach’s α, της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability), καθώς και μέσω Εξερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA) για την επιβεβαίωση της παραγοντικής δομής. Ανάλογα με τους στόχους της έρευνας μπορούν επίσης να εφαρμοστούν αναλύσεις συσχέτισης, πολλαπλή γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, ANOVA, MANOVA, αναλύσεις διαμεσολάβησης και Μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM).

Σκοπός

Βασικός σκοπός του Inventory of Parent and Peer Attachment (IPPA-75) είναι η αξιόπιστη και έγκυρη αξιολόγηση της ποιότητας της συναισθηματικής σχέσης των ατόμων με τους γονείς και τους συνομηλίκους τους.

Το εργαλείο επιτρέπει την αναγνώριση προστατευτικών και επιβαρυντικών παραγόντων που σχετίζονται με την ψυχική υγεία, τη συναισθηματική ανάπτυξη και την κοινωνική προσαρμογή των παιδιών και των εφήβων. Παράλληλα, υποστηρίζει την ανάπτυξη εξατομικευμένων παρεμβάσεων σε εκπαιδευτικά, συμβουλευτικά και κλινικά πλαίσια, ενώ χρησιμοποιείται ευρέως σε ερευνητικές μελέτες που διερευνούν τη σχέση της προσκόλλησης με την προσωπικότητα, τη συναισθηματική λειτουργικότητα και τις διαπροσωπικές σχέσεις.

Βαθμολόγηση

Το IPPA-75 αποτελείται από 75 ερωτήσεις, κατανεμημένες σε τρεις υποκλίμακες των 25 ερωτήσεων που αφορούν τη μητέρα, τον πατέρα και τους συνομηλίκους. Οι συμμετέχοντες απαντούν χρησιμοποιώντας πενταβάθμια κλίμακα Likert:

• 1 = Σχεδόν ποτέ ή ποτέ αληθές
• 2 = Όχι πολύ συχνά αληθές
• 3 = Μερικές φορές αληθές
• 4 = Συχνά αληθές
• 5 = Σχεδόν πάντα ή πάντα αληθές

Οι αρνητικά διατυπωμένες ερωτήσεις αντιστρέφονται πριν από τον υπολογισμό των βαθμολογιών. Υπολογίζονται ξεχωριστές βαθμολογίες για τις υποκλίμακες Εμπιστοσύνης, Επικοινωνίας και Αποξένωσης, καθώς και συνολικές βαθμολογίες προσκόλλησης για κάθε πρόσωπο αναφοράς. Υψηλότερες συνολικές βαθμολογίες υποδηλώνουν ισχυρότερη, ασφαλέστερη και ποιοτικότερη σχέση προσκόλλησης, ενώ χαμηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν μεγαλύτερη συναισθηματική απόσταση ή δυσκολίες στη σχέση. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πραγματοποιείται σύμφωνα με το επίσημο πρωτόκολλο βαθμολόγησης του εργαλείου.

Βιβλιογραφία

Armsden, G. C., & Greenberg, M. T. (1987). The Inventory of Parent and Peer Attachment: Individual Differences and Their Relationship to Psychological Well-Being in Adolescence. Journal of Youth and Adolescence, 16, 427–454.

Bowlby, J. (1969/1982). Attachment and Loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.

Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of Attachment: A Psychological Study of the Strange Situation. Erlbaum.

Pardo, M. E., Pineda, S., Carrillo, S., & Castro, S. (2006). Análisis psicométrico del inventario de apego con padres y pares en una muestra de adolescentes colombianos. Interamerican Journal of Psychology, 40(3), 289–302.

Allen, J. P., & Tan, J. S. (2016). The Multiple Facets of Attachment in Adolescence. In J. Cassidy & P. R. Shaver (Eds.), Handbook of Attachment (3rd ed.). Guilford Press.