Λίστα αξιολόγησης διαπροσωπικής υποστήριξης

Περιγραφή

Η Λίστα Αξιολόγησης Διαπροσωπικής Υποστήριξης (Interpersonal Support Evaluation List – ISEL-12) αποτελεί ένα σύντομο και αξιόπιστο ψυχομετρικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της αντιλαμβανόμενης κοινωνικής υποστήριξης, δηλαδή του βαθμού στον οποίο το άτομο θεωρεί ότι διαθέτει ανθρώπους στους οποίους μπορεί να βασιστεί σε διαφορετικές καταστάσεις της καθημερινής ζωής. Η κλίμακα αναπτύχθηκε από τους Cohen και συνεργάτες ως σύντομη μορφή του αρχικού Interpersonal Support Evaluation List και χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχολογία της υγείας, στην κλινική ψυχολογία, στην κοινωνική ψυχολογία και στη δημόσια υγεία.

Το εργαλείο αποτελείται από 12 ερωτήσεις, οι οποίες οργανώνονται σε τρεις βασικές διαστάσεις: Υποστήριξη Εκτίμησης (Appraisal Support), που αφορά τη δυνατότητα λήψης συμβουλών και συναισθηματικής καθοδήγησης, Υποστήριξη Συμμετοχής ή Αίσθησης του Ανήκειν (Belonging Support), που αξιολογεί τη δυνατότητα κοινωνικής αλληλεπίδρασης και συμμετοχής σε κοινές δραστηριότητες, και Πρακτική ή Υλική Υποστήριξη (Tangible Support), η οποία αποτυπώνει τη διαθεσιμότητα πρακτικής βοήθειας σε περιπτώσεις ανάγκης. Οι συμμετέχοντες απαντούν χρησιμοποιώντας κλίμακα Likert, εκφράζοντας τον βαθμό συμφωνίας ή διαφωνίας τους με κάθε δήλωση.

Η σύντομη μορφή της κλίμακας επιτρέπει την εύκολη ενσωμάτωσή της σε μεγάλα ερευνητικά πρωτόκολλα και την ταχεία αξιολόγηση της κοινωνικής υποστήριξης σε γενικούς και κλινικούς πληθυσμούς.

Στόχος

Βασικός στόχος του ISEL-12 είναι η αξιόπιστη εκτίμηση της αντιλαμβανόμενης κοινωνικής υποστήριξης και η διερεύνηση του ρόλου που αυτή διαδραματίζει στην ψυχική και σωματική υγεία του ατόμου. Η κλίμακα συμβάλλει στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι κοινωνικές σχέσεις λειτουργούν ως προστατευτικός παράγοντας απέναντι στο στρες, την ψυχολογική δυσφορία και τις δυσμενείς επιπτώσεις των απαιτητικών γεγονότων ζωής.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται για τον σχεδιασμό και την αξιολόγηση παρεμβάσεων που αποσκοπούν στην ενίσχυση της κοινωνικής υποστήριξης, στη βελτίωση της ψυχικής ευεξίας και στην προαγωγή της ποιότητας ζωής.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων του ISEL-12 περιλαμβάνει τον υπολογισμό των βαθμολογιών για καθεμία από τις τρεις υποκλίμακες, καθώς και της συνολικής βαθμολογίας αντιλαμβανόμενης κοινωνικής υποστήριξης. Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη διαθεσιμότητα κοινωνικής υποστήριξης, ενώ χαμηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν περιορισμένη αντίληψη διαθέσιμων υποστηρικτικών πόρων.

Η στατιστική ανάλυση μπορεί να περιλαμβάνει περιγραφικά στατιστικά, υπολογισμό μέσων όρων και τυπικών αποκλίσεων, αναλύσεις αξιοπιστίας μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση, καθώς και αναλύσεις συσχέτισης με μεταβλητές όπως το άγχος, η κατάθλιψη, η ψυχολογική ανθεκτικότητα, η ποιότητα ζωής και η γενική ευημερία. Επιπλέον, το εργαλείο χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων και την παρακολούθηση μεταβολών στην κοινωνική υποστήριξη με την πάροδο του χρόνου.

Εγκυρότητα

Η εγκυρότητα του ISEL-12 έχει τεκμηριωθεί μέσω πολυάριθμων διεθνών μελετών που επιβεβαιώνουν τη δομή των τριών παραγόντων και τη στενή σχέση της κλίμακας με άλλες μετρήσεις κοινωνικής υποστήριξης και ψυχολογικής ευημερίας. Η δομική εγκυρότητα διερευνάται μέσω επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης, ενώ η συγκλίνουσα εγκυρότητα υποστηρίζεται από τις σημαντικές συσχετίσεις της με δείκτες ψυχικής υγείας και ποιότητας ζωής.

Η χρήση του εργαλείου σε διαφορετικούς πληθυσμούς και πολιτισμικά περιβάλλοντα επιβεβαιώνει την καταλληλότητά του για ερευνητικές και κλινικές εφαρμογές.

Αξιοπιστία

Το ISEL-12 παρουσιάζει ικανοποιητική έως υψηλή εσωτερική συνέπεια στις διεθνείς μελέτες επικύρωσης, με την αξιοπιστία να αξιολογείται κυρίως μέσω του συντελεστή Cronbach’s α για τη συνολική κλίμακα και τις επιμέρους υποκλίμακες. Η σταθερότητα των αποτελεσμάτων εξετάζεται επίσης μέσω αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability).

Ωστόσο, στο διαθέσιμο υλικό δεν παρατίθενται συγκεκριμένες αριθμητικές τιμές αξιοπιστίας, όπως συντελεστές Cronbach’s α ή δείκτες test–retest. Συνεπώς, δεν είναι δυνατή η αναφορά συγκεκριμένων ψυχομετρικών τιμών αποκλειστικά βάσει των διαθέσιμων στοιχείων.

Βαθμονόμηση

Οι συμμετέχοντες απαντούν στις 12 δηλώσεις του εργαλείου χρησιμοποιώντας κλίμακα Likert, από «Συμφωνώ απόλυτα» έως «Διαφωνώ απόλυτα». Οι επιμέρους βαθμολογίες υπολογίζονται για καθεμία από τις τρεις υποκλίμακες, ενώ προκύπτει και συνολική βαθμολογία κοινωνικής υποστήριξης. Ανάλογα με το πρωτόκολλο βαθμολόγησης, ορισμένα στοιχεία βαθμολογούνται αντίστροφα πριν από τον υπολογισμό του συνολικού σκορ.

Υψηλότερες συνολικές βαθμολογίες αντανακλούν υψηλότερα επίπεδα αντιλαμβανόμενης κοινωνικής υποστήριξης και μεγαλύτερη διαθεσιμότητα συναισθηματικών, κοινωνικών και πρακτικών πόρων, ενώ χαμηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν περιορισμένη κοινωνική υποστήριξη και αυξημένη πιθανότητα κοινωνικής απομόνωσης ή ψυχολογικής επιβάρυνσης.

Βιβλιογραφία

Cohen, S., & Hoberman, H. M. (1983). Positive Events and Social Supports as Buffers of Life Change Stress. Journal of Applied Social Psychology, 13(2), 99–125.

Cohen, S., Mermelstein, R., Kamarck, T., & Hoberman, H. M. (1985). Measuring the Functional Components of Social Support. In I. G. Sarason & B. R. Sarason (Eds.), Social Support: Theory, Research and Applications (pp. 73–94). Martinus Nijhoff.

Cohen, S., & Wills, T. A. (1985). Stress, Social Support, and the Buffering Hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357.

Brookings, J. B., & Bolton, B. (1988). Confirmatory Factor Analysis of the Interpersonal Support Evaluation List. American Journal of Community Psychology, 16(1), 137–147.