Περιγραφή

Ο Children’s Post Traumatic Stress Disorder Reaction Index – Family (CPTSD-20 FAMILY) αποτελεί ένα εξειδικευμένο ψυχομετρικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση των συμπτωμάτων Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες (Post-Traumatic Stress Disorder – PTSD) σε παιδιά και εφήβους, με ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο του οικογενειακού περιβάλλοντος στην εμφάνιση, διατήρηση και αντιμετώπιση των μετατραυματικών αντιδράσεων. Το εργαλείο χρησιμοποιείται για την καταγραφή της έντασης των συμπτωμάτων που εμφανίζονται μετά από έκθεση σε τραυματικά γεγονότα, όπως φυσικές καταστροφές, σοβαρά ατυχήματα, ενδοοικογενειακή βία, κακοποίηση, απώλεια αγαπημένων προσώπων, πολεμικές συγκρούσεις ή άλλες ιδιαίτερα στρεσογόνες εμπειρίες.

Η κλίμακα αξιολογεί τις βασικές διαστάσεις του μετατραυματικού στρες, όπως οι επαναβιώσεις του τραυματικού γεγονότος, η αποφυγή ερεθισμάτων που σχετίζονται με το τραύμα, οι αρνητικές αλλαγές στη σκέψη και το συναίσθημα, καθώς και η αυξημένη διέγερση και υπερεπαγρύπνηση. Παράλληλα, εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι οικογενειακές σχέσεις, η συναισθηματική υποστήριξη και η λειτουργικότητα της οικογένειας επηρεάζουν την προσαρμογή του παιδιού μετά το τραυματικό γεγονός.

Το CPTSD-20 FAMILY χρησιμοποιείται σε παιδοψυχιατρικές υπηρεσίες, δομές ψυχικής υγείας, νοσοκομεία, σχολικές μονάδες, κέντρα υποστήριξης παιδιών και ερευνητικά προγράμματα που αφορούν το παιδικό τραύμα και την ψυχική ανθεκτικότητα.

Στόχος

Βασικός στόχος του CPTSD-20 FAMILY είναι η έγκαιρη αναγνώριση και ποσοτική αξιολόγηση των συμπτωμάτων μετατραυματικού στρες στα παιδιά, καθώς και η διερεύνηση του προστατευτικού ή επιβαρυντικού ρόλου της οικογένειας στη μετατραυματική προσαρμογή.

Το εργαλείο συμβάλλει στον εντοπισμό παιδιών που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης PTSD, στη διαμόρφωση εξατομικευμένων θεραπευτικών παρεμβάσεων και στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ψυχοθεραπευτικών ή οικογενειακών προγραμμάτων παρέμβασης. Επιπλέον, χρησιμοποιείται για τη μελέτη της σχέσης του παιδικού τραύματος με το άγχος, την κατάθλιψη, τη συναισθηματική ρύθμιση, την ψυχική ανθεκτικότητα, τη σχολική προσαρμογή και τη συνολική ψυχοκοινωνική λειτουργικότητα.

Δομή και Βαθμολόγηση

Το CPTSD-20 FAMILY αποτελείται από 20 δηλώσεις, οι οποίες αξιολογούν τη συχνότητα ή την ένταση των μετατραυματικών συμπτωμάτων και των οικογενειακών παραγόντων που σχετίζονται με την αντιμετώπιση του τραυματικού γεγονότος. Οι απαντήσεις καταγράφονται συνήθως μέσω κλίμακας τύπου Likert, σύμφωνα με τις οδηγίες της αντίστοιχης έκδοσης του εργαλείου.

Οι επιμέρους βαθμολογίες υπολογίζονται για κάθε βασική διάσταση των μετατραυματικών αντιδράσεων και μπορούν να συνδυαστούν σε συνολικό δείκτη σοβαρότητας. Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν εντονότερα συμπτώματα μετατραυματικού στρες και μεγαλύτερη πιθανότητα ανάγκης για εξειδικευμένη κλινική αξιολόγηση, ενώ ευνοϊκότερο οικογενειακό περιβάλλον συνδέεται συνήθως με καλύτερη ψυχολογική προσαρμογή και ταχύτερη αποκατάσταση.

Στατιστική Ανάλυση

Η ψυχομετρική αξιολόγηση του CPTSD-20 FAMILY πραγματοποιείται μέσω του ελέγχου της εσωτερικής συνοχής με τους συντελεστές Cronbach’s α και McDonald’s ω, καθώς και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability). Η δομική εγκυρότητα διερευνάται με Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA), ενώ η συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα εξετάζονται μέσω συσχετίσεων με εργαλεία που αξιολογούν το παιδικό άγχος, την κατάθλιψη, τη συναισθηματική δυσκολία, την ψυχική ανθεκτικότητα, την οικογενειακή λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής.

Στις ερευνητικές εφαρμογές χρησιμοποιούνται περιγραφική στατιστική, συντελεστές Pearson ή Spearman, συγκρίσεις ομάδων με t-test, ANOVA, MANOVA ή μη παραμετρικούς ελέγχους, καθώς και αναλύσεις γραμμικής και λογιστικής παλινδρόμησης. Επιπλέον, εφαρμόζονται αναλύσεις διαμεσολάβησης και τροποποίησης (mediation–moderation analysis) και Μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM) για τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο η οικογενειακή υποστήριξη επηρεάζει τη σχέση μεταξύ τραυματικής εμπειρίας και μετατραυματικών συμπτωμάτων.

Εφαρμογές

Το CPTSD-20 FAMILY χρησιμοποιείται στην παιδοψυχιατρική, την κλινική ψυχολογία, την ψυχολογία του τραύματος, τη σχολική ψυχολογία και την οικογενειακή θεραπεία. Αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για παιδοψυχιάτρους, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, ειδικούς ψυχικής υγείας και ερευνητές που επιθυμούν να αξιολογήσουν τις επιπτώσεις τραυματικών εμπειριών στην παιδική ηλικία και τον ρόλο της οικογένειας στην αποκατάσταση.

Επιπλέον, αξιοποιείται στην αξιολόγηση παρεμβάσεων μετά από φυσικές καταστροφές, ατυχήματα, πολεμικές συγκρούσεις, κακοποίηση, παραμέληση, προσφυγικές εμπειρίες και άλλες μορφές παιδικού τραύματος, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη αποτελεσματικών προγραμμάτων πρόληψης και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης.

Βιβλιογραφία

Pynoos, R. S., Rodriguez, N., Steinberg, A. M., Stuber, M., & Frederick, C. (1998). UCLA PTSD Reaction Index for DSM-IV. UCLA Trauma Psychiatry Program.

Steinberg, A. M., Brymer, M. J., Decker, K. B., & Pynoos, R. S. (2004). The University of California at Los Angeles Post-traumatic Stress Disorder Reaction Index. Current Psychiatry Reports, 6(2), 96–100.

Scheeringa, M. S., Zeanah, C. H., Myers, L., & Putnam, F. W. (2003). New Findings on Alternative Criteria for PTSD in Preschool Children. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 42(5), 561–570.

Cohen, J. A., Mannarino, A. P., & Deblinger, E. (2017). Treating Trauma and Traumatic Grief in Children and Adolescents (2nd ed.). Guilford Press.

American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., Text Revision; DSM-5-TR). American Psychiatric Association.