Πηλίκο φάσματος ενσυναίσθησης εφήβων – Γονική έκδοση [AESQ-PV-40]

Περιγραφή

Το Adolescent Empathy Spectrum Quotient – Parent Version (AESQ-PV-40) αποτελεί ένα εξειδικευμένο ψυχομετρικό εργαλείο που αξιολογεί την ενσυναίσθηση των εφήβων μέσα από την οπτική των γονέων ή των κύριων φροντιστών τους. Η κλίμακα σχεδιάστηκε για να αποτυπώνει τον βαθμό στον οποίο ο έφηβος αναγνωρίζει, κατανοεί και ανταποκρίνεται στα συναισθήματα και στις ανάγκες των άλλων, προσφέροντας μια συμπληρωματική εκτίμηση σε σχέση με τις κλίμακες αυτοαναφοράς.

Το AESQ-PV-40 χρησιμοποιείται στην αναπτυξιακή και κλινική ψυχολογία, στην παιδοψυχιατρική, στη σχολική ψυχολογία, στην ειδική αγωγή και στην έρευνα της κοινωνικοσυναισθηματικής ανάπτυξης των εφήβων.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η ενσυναίσθηση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες κοινωνικογνωστικές δεξιότητες και αναφέρεται στην ικανότητα κατανόησης και ανταπόκρισης στα συναισθήματα, στις σκέψεις και στις εμπειρίες των άλλων ανθρώπων.

Το AESQ-PV-40 βασίζεται κυρίως στο θεωρητικό μοντέλο της ενσυναίσθησης του Simon Baron-Cohen, σύμφωνα με το οποίο η ενσυναίσθηση περιλαμβάνει δύο αλληλένδετες διαστάσεις. Η πρώτη αφορά τη γνωστική ενσυναίσθηση, δηλαδή την ικανότητα κατανόησης της οπτικής γωνίας και της συναισθηματικής κατάστασης των άλλων. Η δεύτερη αφορά τη συναισθηματική ενσυναίσθηση, δηλαδή την ικανότητα συναισθηματικής ανταπόκρισης και συμμετοχής στα βιώματα των άλλων.

Κατά την εφηβεία, η ανάπτυξη της ενσυναίσθησης συνδέεται με την κοινωνική προσαρμογή, τη δημιουργία υγιών διαπροσωπικών σχέσεων, τη συναισθηματική ωρίμανση, τη συνεργασία, τη μείωση της επιθετικότητας και την ανάπτυξη της ηθικής συμπεριφοράς.

Η αξιολόγηση από τους γονείς προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τις συμπεριφορές που εκδηλώνονται στο οικογενειακό περιβάλλον και συμπληρώνει τις πληροφορίες που προκύπτουν από την αυτοαναφορά ή την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών.

Τι αξιολογεί το εργαλείο

Το AESQ-PV-40 αξιολογεί τις βασικές διαστάσεις της ενσυναίσθησης κατά την εφηβική ηλικία.

Εξετάζει την ικανότητα του εφήβου να αναγνωρίζει τα συναισθήματα των άλλων, να κατανοεί τις σκέψεις και τις προθέσεις τους, να ανταποκρίνεται με ευαισθησία στις συναισθηματικές ανάγκες των ανθρώπων του περιβάλλοντός του, να εκδηλώνει ενδιαφέρον για την ευημερία των άλλων και να προσαρμόζει ανάλογα τη συμπεριφορά του.

Παράλληλα, αξιολογείται η κοινωνική ευαισθησία, η συναισθηματική ανταπόκριση, η κατανόηση των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων και η συνολική κοινωνικοσυναισθηματική λειτουργικότητα του εφήβου.

Τομείς εφαρμογής

Το AESQ-PV-40 χρησιμοποιείται στην παιδοψυχιατρική, στην κλινική ψυχολογία, στη σχολική ψυχολογία, στην ειδική αγωγή, στη συμβουλευτική οικογένειας και στην αναπτυξιακή έρευνα.

Εφαρμόζεται για την αξιολόγηση εφήβων τυπικής ανάπτυξης, αλλά και εφήβων με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας, συναισθηματικές δυσκολίες ή προβλήματα κοινωνικής προσαρμογής.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται σε ερευνητικά πρωτόκολλα που διερευνούν τη σχέση της ενσυναίσθησης με την κοινωνική λειτουργικότητα, την ψυχική υγεία, τις διαπροσωπικές σχέσεις, τη σχολική προσαρμογή και την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων.

Διαδικασία χορήγησης

Το AESQ-PV-40 αποτελείται από 40 δηλώσεις, στις οποίες οι γονείς αξιολογούν τη συμπεριφορά του εφήβου χρησιμοποιώντας κλίμακα τύπου Likert, δηλώνοντας τον βαθμό στον οποίο κάθε πρόταση ανταποκρίνεται στη συμπεριφορά του παιδιού τους.

Η συμπλήρωση απαιτεί περίπου 10 έως 15 λεπτά και μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο σε έντυπη όσο και σε ηλεκτρονική μορφή. Η διαδικασία είναι απλή και κατάλληλη για χρήση τόσο σε κλινικά όσο και σε ερευνητικά πλαίσια.

Βαθμολόγηση

Οι απαντήσεις μετατρέπονται σε αριθμητικές βαθμολογίες σύμφωνα με τις οδηγίες της κλίμακας και υπολογίζεται συνολικός δείκτης ενσυναίσθησης, ενώ σε ορισμένες εφαρμογές είναι δυνατόν να υπολογιστούν επιμέρους δείκτες γνωστικής και συναισθηματικής ενσυναίσθησης.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερο επίπεδο ενσυναίσθησης, καλύτερη κατανόηση των συναισθημάτων των άλλων και αποτελεσματικότερη κοινωνική προσαρμογή.

Αντίθετα, χαμηλότερες βαθμολογίες ενδέχεται να υποδηλώνουν δυσκολίες στην αναγνώριση ή στην ανταπόκριση στα συναισθήματα των άλλων, στοιχείο που μπορεί να σχετίζεται με δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις ή με συγκεκριμένες αναπτυξιακές διαταραχές.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πραγματοποιείται πάντοτε σε συνδυασμό με το αναπτυξιακό ιστορικό, την κλινική αξιολόγηση και άλλες πηγές πληροφοριών.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Το AESQ-PV-40 έχει αναπτυχθεί σύμφωνα με τις διεθνώς αποδεκτές αρχές ανάπτυξης ψυχομετρικών εργαλείων και παρουσιάζει ικανοποιημένες ψυχομετρικές ιδιότητες. Η αξιοπιστία του αξιολογείται μέσω της εσωτερικής συνέπειας (Cronbach’s α) και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability), ενώ η εγκυρότητα τεκμηριώνεται μέσω διερευνητικής και επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης, καθώς και μέσω σημαντικών συσχετίσεων με άλλες κλίμακες ενσυναίσθησης, κοινωνικής προσαρμογής και ψυχοκοινωνικής λειτουργικότητας.

Η χρήση αξιολόγησης από τους γονείς ενισχύει τη συνολική εγκυρότητα της εκτίμησης, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με εργαλεία αυτοαναφοράς ή αξιολόγησης από εκπαιδευτικούς.

Πλεονεκτήματα

Το AESQ-PV-40 αποτελεί ένα ολοκληρωμένο και εύχρηστο εργαλείο αξιολόγησης της ενσυναίσθησης κατά την εφηβεία μέσα από την οπτική των γονέων. Η δυνατότητα εκτίμησης της καθημερινής κοινωνικής συμπεριφοράς του εφήβου, η ισχυρή θεωρητική του βάση και η εφαρμογή του σε διαφορετικά κλινικά και ερευνητικά πλαίσια το καθιστούν ιδιαίτερα χρήσιμο για την αξιολόγηση της κοινωνικοσυναισθηματικής ανάπτυξης και τον σχεδιασμό εξατομικευμένων παρεμβάσεων.

Περιορισμοί

Το AESQ-PV-40 βασίζεται στις αντιλήψεις των γονέων και, συνεπώς, οι απαντήσεις ενδέχεται να επηρεάζονται από προσωπικές προσδοκίες, την ποιότητα της σχέσης γονέα–εφήβου ή από περιορισμένη παρατήρηση συμπεριφορών που εκδηλώνονται εκτός του οικογενειακού περιβάλλοντος. Επιπλέον, η ενσυναίσθηση αποτελεί μια σύνθετη και πολυδιάστατη έννοια που επηρεάζεται από πολιτισμικούς, οικογενειακούς και κοινωνικούς παράγοντες. Για τον λόγο αυτό, συνιστάται η χρήση του AESQ-PV-40 σε συνδυασμό με αξιολογήσεις αυτοαναφοράς, παρατηρήσεις εκπαιδευτικών και ολοκληρωμένη κλινική αξιολόγηση.

Βιβλιογραφία

Baron-Cohen, S., & Wheelwright, S. (2004). The Empathy Quotient: An investigation of adults with Asperger Syndrome or High Functioning Autism, and normal sex differences. Journal of Autism and Developmental Disorders, 34(2), 163–175.

Hoffman, M. L. (2000). Empathy and Moral Development: Implications for Caring and Justice. Cambridge University Press.

López-Pérez, B., & Rodríguez-Fernández, A. (2015). Empathy and its role in adolescent development. Journal of Adolescence, 42, 80–91.

Graziano, W. G., & Tobias, S. R. (2009). Empathy and its role in adolescent social adjustment. Social Development, 18(3), 387–406.