Σύντομη Εκτίμηση της Alzheimer [AQS-3]

Σκοπός Ερωτηματολογίου (κλίμακας)

Ο κύριος σκοπός του εργαλείου Alzheimer’s Quick Screen (AQS) είναι η σύντομη και αποτελεσματική εκτίμηση της ικανότητας για αυτοματισμό και της ταχύτητας επεξεργασίας οπτικο-σημασιολογικών ερεθισμάτων, καθώς και της λειτουργίας της εργαζόμενης μνήμης και της γνωστικής λειτουργίας του βρεγματογραφικού λοβού. Απευθύνεται σε επαγγελματίες υγείας με ελάχιστη εκπαίδευση και χρησιμοποιείται κυρίως για τη διάγνωση ήπιων γνωστικών διαταραχών και την πρώιμη ανίχνευση άνοιας τύπου Alzheimer σε άτομα τρίτης ηλικίας. Παράλληλα, συμβάλλει στη διαφορική διάγνωση μεταξύ γνωστικά υγιών ατόμων και ατόμων με νευροεκφυλιστικές διαταραχές. Το εργαλείο έχει εφαρμοστεί ευρέως τόσο σε διεθνείς όσο και σε ελληνικές μελέτες, ενώ η χρήση του σε κλινικά και ερευνητικά περιβάλλοντα το καθιστά μία γρήγορη και αξιόπιστη επιλογή για την αρχική εκτίμηση νοητικής έκπτωσης.

Ανάλυση Ερωτηματολογίου (κλίμακας)

Το εργαλείο Alzheimer’s Quick Screen (AQS) κατασκευάστηκε από τους Wiig, Nielsen, Minthon και Warkentin το 2002 και εξελίχθηκε με την επιστημονική συμβολή Ελλήνων ερευνητών, όπως η Μ. Τσολάκη και η Φ. Τσάνταλη. Πρόκειται για μια σύντομη δοκιμασία διάρκειας 3 έως 5 λεπτών, η οποία βασίζεται στην παρουσίαση τριών διαδοχικών καρτελών. Η πρώτη καρτέλα αφορά την κατονομασία χρωμάτων, η δεύτερη την κατονομασία σχημάτων και η τρίτη την κατονομασία χρωμάτων και σχημάτων διαδοχικά. Η διαδικασία αξιοποιεί την οπτική και σημασιολογική αναγνώριση με σκοπό την ανίχνευση διαταραχών στη βραχύχρονη μνήμη, την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών και τη λειτουργία του βρεγματογραφικού λοβού. Η χρήση του τεστ δεν απαιτεί εξειδικευμένη εκπαίδευση, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα εύχρηστο σε κλινικά περιβάλλοντα.

Βαθμολόγηση Ερωτήσεων

Η βαθμολόγηση του εργαλείου βασίζεται αποκλειστικά στον χρόνο απόκρισης του εξεταζομένου, ο οποίος καταγράφεται σε δευτερόλεπτα για κάθε καρτέλα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην τρίτη καρτέλα, που περιλαμβάνει συνδυαστική κατονομασία χρωμάτων και σχημάτων, καθώς είναι και η πιο απαιτητική γνωστικά. Στο ελληνικό δείγμα έχει οριστεί ως σημείο αποκοπής (cut-off) ο χρόνος των 100 δευτερολέπτων για την τρίτη καρτέλα. Οι επιδόσεις αξιολογούνται με βάση το συνολικό χρόνο απόκρισης, όπου ένας μικρότερος χρόνος υποδηλώνει καλύτερη γνωστική λειτουργία και ταχύτερη επεξεργασία των πληροφοριών.

Στατιστική Ανάλυση

Οι τιμές του τεστ προκύπτουν από τον χρόνο απόκρισης και μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το δείγμα. Ο ελάχιστος χρόνος έχει παρατηρηθεί να κυμαίνεται περίπου στα 30 με 40 δευτερόλεπτα, ενώ ο μέγιστος χρόνος εξαρτάται από τη βαρύτητα της γνωστικής έκπτωσης. Για την τρίτη καρτέλα, το προκαθορισμένο όριο των 100 δευτερολέπτων αποτελεί τον διαχωριστικό δείκτη μεταξύ φυσιολογικής και παθολογικής απόδοσης. Για παράδειγμα, εάν ο εξεταζόμενος ολοκληρώσει την τρίτη καρτέλα σε λιγότερο από 100 δευτερόλεπτα, αυτό θεωρείται ένδειξη φυσιολογικής γνωστικής λειτουργίας. Αντιθέτως, χρόνος μεγαλύτερος από 100 δευτερόλεπτα υποδηλώνει πιθανή γνωστική δυσλειτουργία, όπως στην περίπτωση της άνοιας τύπου Alzheimer.

Εγκυρότητα Ερωτηματολογίου (κλίμακας)

Η εγκυρότητα του AQS αποδεικνύεται ιδιαίτερα υψηλή, όπως καταγράφεται από τα δεδομένα του ελληνικού δείγματος που αξιολογήθηκαν σε μελέτες της Τσολάκη και των συνεργατών της. Η ευαισθησία για τη διάγνωση ασθενών με Alzheimer φθάνει το 100%, ενώ η ειδικότητα για τη διάκριση γνωστικά υγιών ατόμων φθάνει το 96,6%. Σε σύγκριση με το κλασικό εργαλείο MMSE (Mini Mental State Examination), το AQS παρουσιάζει υψηλή ευαισθησία της τάξης του 93,3%, ενώ η ειδικότητά του σε αυτή τη σύγκριση φθάνει το 69%. Τα δεδομένα αυτά αναδεικνύουν το AQS ως ένα ταχύ, αξιόπιστο και διαγνωστικά χρήσιμο εργαλείο, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις αρχόμενης άνοιας.

Αξιοπιστία Ερωτηματολογίου (κλίμακας)

Η αξιοπιστία του εργαλείου Alzheimer’s Quick Screen τεκμηριώνεται από τη σταθερή αναπαραγωγιμότητα των αποτελεσμάτων του σε πολλαπλές εφαρμογές. Η διεθνής και ελληνική βιβλιογραφία επιβεβαιώνει ότι το εργαλείο διαθέτει υψηλό δείκτη επαναληψιμότητας καθώς και εσωτερικής συνέπειας, καθιστώντας το κατάλληλο για κλινική χρήση και ερευνητικές εφαρμογές.

Βιβλιογραφία

Ελληνική Βιβλιογραφία

Τσολάκη, Μ., Τσάνταλη, Φ., Κιοσέογλου, Λ., Minthon, L., Wiig, E., Nielsen, P., Londos, E., & Warkentin, S. (2005, 31 Μαρτίου – 3 Απριλίου). Η διάγνωση της δυσλειτουργίας του βρεγματογραφικού λοβού σε 3 λεπτά. 4ο Παναλλήνιο Διεπιστημονικό Συνέδριο Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών, Θεσσαλονίκη.

Ξένη Βιβλιογραφία

Nielsen, N. P., Wiig, E. H., Warkentin, S., & Minthon, L. (2004). Clinical utility of colour-form naming in Alzheimer’s disease: Preliminary evidence. Perceptual and Motor Skills, 99, 1201–1204.

Wiig, E. H., Nielsen, N. P., Minthon, L., & Warkentin, S. (2002). Alzheimer’s Quick Test: Assessment of parietal function. San Antonio, TX: Psychological Corporation.

Tsolaki, M., Tsantali, E., Kiosseoglou, C., Minthon, L., Wiig, E. H., Nielsen, N. P., Londos, E., Erikson, C., & Warkentin, S. (in press). The ACT as a Useful Short Screening Test for Dementia: Validation Results from Two European Countries.