Περιγραφή

Η Calgary Depression Scale for Schizophrenia (CDSS) αποτελεί ένα εξειδικευμένο ψυχομετρικό εργαλείο που αναπτύχθηκε για την αξιόπιστη αξιολόγηση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων σε άτομα με σχιζοφρένεια και άλλες διαταραχές του φάσματος της ψύχωσης. Δημιουργήθηκε από τους Donald Addington, Jean Addington και Anthony Maticka-Tyndale με στόχο να διαχωρίζει τα συμπτώματα της κατάθλιψης από τα αρνητικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας και τις ανεπιθύμητες ενέργειες της αντιψυχωσικής αγωγής.

Η CDSS θεωρείται σήμερα ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία αξιολόγησης της κατάθλιψης σε ασθενείς με σχιζοφρένεια και χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχιατρική, την κλινική ψυχολογία, τη νοσηλευτική ψυχικής υγείας και την ερευνητική μελέτη των ψυχωτικών διαταραχών. Η εξειδίκευσή της επιτρέπει ακριβέστερη κλινική εκτίμηση συγκριτικά με γενικές κλίμακες κατάθλιψης.

Σκοπός της κλίμακας

Βασικός σκοπός της CDSS είναι η αναγνώριση και η ποσοτική αξιολόγηση της κατάθλιψης σε άτομα με σχιζοφρένεια, χωρίς να επηρεάζεται από την παρουσία αρνητικών συμπτωμάτων, γνωστικών ελλειμμάτων ή εξωπυραμιδικών ανεπιθύμητων ενεργειών της φαρμακευτικής αγωγής.

Η κλίμακα επιτρέπει στους επαγγελματίες ψυχικής υγείας να εκτιμήσουν τη σοβαρότητα των καταθλιπτικών συμπτωμάτων, να παρακολουθήσουν την πορεία του ασθενούς κατά τη διάρκεια της θεραπείας και να αξιολογήσουν την αποτελεσματικότητα φαρμακευτικών ή ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων. Επιπλέον, συμβάλλει στον έγκαιρο εντοπισμό ασθενών με αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονικού ιδεασμού ή σημαντικής λειτουργικής έκπτωσης.

Τι αξιολογεί η CDSS

Η CDSS διερευνά βασικές διαστάσεις της καταθλιπτικής συμπτωματολογίας που εμφανίζονται σε άτομα με σχιζοφρένεια.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η καταθλιπτική διάθεση, τα αισθήματα απελπισίας και ενοχής, η αυτοϋποτίμηση, η ψυχική απόγνωση, οι αυτοκτονικές σκέψεις, η πρωινή κατάθλιψη, η πρόωρη αφύπνιση και οι παρατηρούμενες εκδηλώσεις κατάθλιψης κατά τη διάρκεια της κλινικής συνέντευξης.

Η αξιολόγηση πραγματοποιείται μέσω ημιδομημένης συνέντευξης από εκπαιδευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας, γεγονός που ενισχύει την εγκυρότητα των αποτελεσμάτων και μειώνει την πιθανότητα εσφαλμένης εκτίμησης.

Δομή και βαθμολόγηση

Η CDSS αποτελείται από 9 κλινικά αξιολογούμενα στοιχεία, τα οποία βαθμολογούνται σε τετραβάθμια κλίμακα από 0 έως 3, όπου οι υψηλότερες βαθμολογίες αντιστοιχούν σε μεγαλύτερη σοβαρότητα των καταθλιπτικών συμπτωμάτων.

Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα όλων των επιμέρους στοιχείων και χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της έντασης της κατάθλιψης. Σε αρκετές κλινικές μελέτες έχουν προταθεί συγκεκριμένα όρια βαθμολογίας (cut-off scores) για την πιθανή παρουσία κλινικά σημαντικής κατάθλιψης, πάντοτε σε συνδυασμό με την ολοκληρωμένη ψυχιατρική αξιολόγηση.

Ανάλυση δεδομένων

Τα δεδομένα της CDSS μπορούν να αναλυθούν με ένα ευρύ φάσμα στατιστικών τεχνικών ανάλογα με τους στόχους της έρευνας ή της κλινικής αξιολόγησης.

Σε περιγραφικό επίπεδο υπολογίζονται μέσοι όροι, διάμεσοι, τυπικές αποκλίσεις και εύρη τιμών της συνολικής βαθμολογίας και των επιμέρους στοιχείων. Η αξιοπιστία του εργαλείου εξετάζεται μέσω του δείκτη Cronbach’s α, ενώ η δομική εγκυρότητα αξιολογείται με διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (Exploratory και Confirmatory Factor Analysis).

Επιπλέον, εφαρμόζονται αναλύσεις συσχέτισης, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, καθώς και μοντέλα δομικών εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM) για τη διερεύνηση της σχέσης της κατάθλιψης με τη βαρύτητα της ψύχωσης, τα αρνητικά συμπτώματα, τη γνωστική λειτουργία, την ποιότητα ζωής και τη λειτουργικότητα των ασθενών.

Η CDSS χρησιμοποιείται επίσης σε κλινικές δοκιμές για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας αντικαταθλιπτικών ή αντιψυχωσικών θεραπειών, καθώς και σε διαχρονικές μελέτες παρακολούθησης της πορείας των ασθενών.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η CDSS παρουσιάζει εξαιρετικές ψυχομετρικές ιδιότητες και θεωρείται διεθνώς το πρότυπο εργαλείο αξιολόγησης της κατάθλιψης σε άτομα με σχιζοφρένεια.

Μελέτες έχουν τεκμηριώσει υψηλή αξιοπιστία εσωτερικής συνέπειας, πολύ καλή αξιοπιστία μεταξύ αξιολογητών (inter-rater reliability), υψηλή αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability) και ισχυρή συγκλίνουσα εγκυρότητα με άλλες κλίμακες κατάθλιψης. Παράλληλα, η κλίμακα εμφανίζει εξαιρετική διακριτική εγκυρότητα, καθώς διαφοροποιεί αποτελεσματικά τα καταθλιπτικά συμπτώματα από τα αρνητικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας.

Εφαρμογές στην έρευνα και στην κλινική πράξη

Η CDSS χρησιμοποιείται ευρέως σε ψυχιατρικές κλινικές, μονάδες ψυχικής υγείας, πανεπιστημιακά νοσοκομεία και ερευνητικά κέντρα.

Αποτελεί βασικό εργαλείο για την εκτίμηση της κατάθλιψης σε ασθενείς με σχιζοφρένεια, την παρακολούθηση της πορείας της θεραπείας, τη διερεύνηση της σχέσης της κατάθλιψης με την αυτοκτονικότητα, τη λειτουργική αποκατάσταση και την ποιότητα ζωής, καθώς και για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας νέων θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Βιβλιογραφία

Addington, D., Addington, J., & Maticka-Tyndale, E. (1990). Assessing depression in schizophrenia: The Calgary Depression Scale. British Journal of Psychiatry, 157(1), 89–94.

Addington, D., & Addington, J. (1993). Depression rating scales and schizophrenia: A review. Schizophrenia Research, 8(3), 199–207.

Miller, T. J., & McGlashan, T. H. (1994). The Calgary Depression Scale for Schizophrenia: An evaluation of the scale. Schizophrenia Research, 14(1), 39–47.

Müller, M. J., & Szegedi, A. (2002). Effects of atypical antipsychotics on depressive symptoms in schizophrenia: A review. Schizophrenia Research, 53(3), 193–201.

Siris, S. G. (2000). Depression in schizophrenia: Perspective in the era of atypical antipsychotic agents. American Journal of Psychiatry, 157(9), 1379–1389.