Περιγραφή Κλίμακας

Η Compensatory Health Belief Scale (CHBS) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο που αξιολογεί τις αντισταθμιστικές πεποιθήσεις σχετικά με την υγεία, δηλαδή την τάση των ατόμων να θεωρούν ότι οι αρνητικές συνέπειες μιας ανθυγιεινής συμπεριφοράς μπορούν να εξουδετερωθούν μέσω μιας διαφορετικής υγιεινής συμπεριφοράς. Οι πεποιθήσεις αυτές λειτουργούν συχνά ως γνωστικός μηχανισμός που μειώνει την ψυχολογική ασυμφωνία μεταξύ των προθέσεων για υγιεινή ζωή και της πραγματικής συμπεριφοράς.

Η κλίμακα διερευνά κατά πόσο το άτομο πιστεύει ότι ενέργειες όπως η σωματική άσκηση, η υγιεινή διατροφή ή άλλες συμπεριφορές προαγωγής της υγείας μπορούν να αντισταθμίσουν επιβλαβείς συνήθειες, όπως η υπερκατανάλωση τροφής, το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ ή η έλλειψη φυσικής δραστηριότητας. Οι αντισταθμιστικές αυτές πεποιθήσεις επηρεάζουν σημαντικά τη λήψη αποφάσεων που σχετίζονται με την υγεία και αποτελούν αντικείμενο μελέτης στη συμπεριφορική ιατρική, την ψυχολογία της υγείας και την επιδημιολογική έρευνα.

Στόχος της Κλίμακας

Σκοπός της CHBS είναι η ποσοτική αξιολόγηση των αντισταθμιστικών πεποιθήσεων που επηρεάζουν τις συμπεριφορές υγείας. Η κλίμακα επιτρέπει την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι γνωστικές διεργασίες επηρεάζουν τη συμμόρφωση σε υγιεινές πρακτικές και την υιοθέτηση ή διατήρηση ανθυγιεινών συνηθειών.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται σε μελέτες που εξετάζουν τη διατροφή, τη φυσική δραστηριότητα, τον έλεγχο του σωματικού βάρους, το κάπνισμα, την κατανάλωση αλκοόλ, τη συμμόρφωση σε θεραπευτικά πρωτόκολλα και γενικότερα τις συμπεριφορές πρόληψης και προαγωγής της υγείας. Παράλληλα, αξιοποιείται για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας εκπαιδευτικών και συμβουλευτικών παρεμβάσεων που στοχεύουν στην τροποποίηση συμπεριφορών υγείας.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Η CHBS παρουσιάζει ικανοποιημένες ψυχομετρικές ιδιότητες και έχει χρησιμοποιηθεί σε πληθώρα διεθνών ερευνητικών πρωτοκόλλων. Η αξιοπιστία της εξετάζεται συνήθως μέσω του Cronbach’s α, του McDonald’s ω και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability), ενώ η εγκυρότητα κατασκευής διερευνάται με παραγοντικές αναλύσεις και συσχετίσεις με άλλες κλίμακες συμπεριφορών υγείας, αυτορρύθμισης και κινήτρων.

Η κλίμακα παρουσιάζει ικανοποιητική συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα, καθώς οι βαθμολογίες της συσχετίζονται με μεταβλητές όπως η αυτορρύθμιση, η πρόθεση αλλαγής συμπεριφοράς, η συμμόρφωση στις ιατρικές οδηγίες, η αντίληψη κινδύνου και η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων προαγωγής της υγείας.

Βαθμονόμηση

Η CHBS αποτελείται από δηλώσεις που αξιολογούνται σε κλίμακα τύπου Likert, μέσω της οποίας οι συμμετέχοντες εκφράζουν τον βαθμό συμφωνίας τους με κάθε πρόταση.

Η συνολική βαθμολογία υπολογίζεται από το άθροισμα ή τον μέσο όρο των επιμέρους απαντήσεων, σύμφωνα με τις οδηγίες βαθμολόγησης της εκάστοτε έκδοσης της κλίμακας. Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν ισχυρότερες αντισταθμιστικές πεποιθήσεις σχετικά με τις συμπεριφορές υγείας και μεγαλύτερη πιθανότητα το άτομο να θεωρεί ότι μια υγιεινή συμπεριφορά μπορεί να εξουδετερώσει τις επιπτώσεις μιας ανθυγιεινής επιλογής.

Ανάλυση Δεδομένων

Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων της CHBS ξεκινά με τον υπολογισμό περιγραφικών στατιστικών δεικτών, όπως ο μέσος όρος, η τυπική απόκλιση, η ασυμμετρία και η κύρτωση για κάθε ερώτημα και για τη συνολική βαθμολογία της κλίμακας.

Η αξιοπιστία του εργαλείου αξιολογείται μέσω των συντελεστών Cronbach’s α, McDonald’s ω και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων. Η δομική εγκυρότητα μπορεί να διερευνηθεί με Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA), ενώ η συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα εξετάζονται μέσω συσχετίσεων με συναφείς ψυχομετρικές κλίμακες.

Ανάλογα με τον σχεδιασμό της έρευνας, η CHBS μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε αναλύσεις συσχέτισης, συγκρίσεις ομάδων, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, καθώς και σε Μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM). Οι αναλύσεις αυτές επιτρέπουν τη διερεύνηση των γνωστικών μηχανισμών που επηρεάζουν τις συμπεριφορές υγείας και συμβάλλουν στην ανάπτυξη αποτελεσματικότερων παρεμβάσεων πρόληψης και προαγωγής της υγείας.

Βιβλιογραφία

Knäuper, B., Rabiau, M., Cohen, O., & Patriciu, N. (2004). Compensatory Health Beliefs: Scale development and psychometric properties. Psychology & Health, 19(5), 607–624.

Rabiau, M., Knäuper, B., & Miquelon, P. (2006). The eternal quest for optimal balance between maximizing pleasure and minimizing harm: The Compensatory Health Beliefs Model. British Journal of Health Psychology, 11(1), 139–153.

Radtke, T., Scholz, U., Keller, R., & Hornung, R. (2011). Smoking is okay as long as I eat healthily: Compensatory Health Beliefs and their role for intentions and smoking behaviour. Psychology & Health, 26(7), 896–909.

Amrein, M., Rackow, P., Inauen, J., & Knäuper, B. (2023). Compensatory Health Beliefs and health behaviour: A systematic review of empirical findings. Health Psychology Review, 17(2), 254–279.