Ερωτηματολόγιο Λειτουργικής Αξιολόγησης της Γενικής Θεραπείας Καρκίνου (Functional Assessment of Cancer Therapy – General, FACT-G-27)

Περιγραφή

Το Functional Assessment of Cancer Therapy – General (FACT-G-27) αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα και ευρέως χρησιμοποιούμενα ερωτηματολόγια αξιολόγησης της ποιότητας ζωής ασθενών με καρκίνο. Αναπτύχθηκε από τον David Cella και τους συνεργάτες του στο πλαίσιο του συστήματος Functional Assessment of Chronic Illness Therapy (FACIT), με σκοπό την ολοκληρωμένη αποτίμηση της σχετιζόμενης με την υγεία ποιότητας ζωής (Health-Related Quality of Life – HRQoL) σε άτομα που υποβάλλονται σε αντικαρκινική θεραπεία. Το FACT-G αποτελεί τον βασικό πυρήνα όλων των ειδικών εργαλείων FACT που έχουν αναπτυχθεί για διαφορετικούς τύπους καρκίνου και χρησιμοποιείται διεθνώς τόσο στην κλινική πρακτική όσο και στις κλινικές δοκιμές.

Το ερωτηματολόγιο περιλαμβάνει 27 ερωτήσεις και αξιολογεί τέσσερις βασικές διαστάσεις της ποιότητας ζωής:

  • Φυσική Ευεξία (Physical Well-Being – PWB), που αποτυπώνει τη σωματική κατάσταση, τον πόνο, την κόπωση και τα συμπτώματα της νόσου.
  • Κοινωνική / Οικογενειακή Ευεξία (Social/Family Well-Being – SWB), η οποία εξετάζει την υποστήριξη από την οικογένεια και το κοινωνικό περιβάλλον.
  • Συναισθηματική Ευεξία (Emotional Well-Being – EWB), που αξιολογεί συναισθήματα όπως άγχος, φόβος, ανησυχία και ψυχολογική επιβάρυνση.
  • Λειτουργική Ευεξία (Functional Well-Being – FWB), η οποία διερευνά την ικανότητα του ατόμου να ανταποκρίνεται στις καθημερινές του δραστηριότητες και να διατηρεί την αυτονομία του.

Η συμπλήρωσή του απαιτεί συνήθως 5–10 λεπτά, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα πρακτικό για χρήση τόσο σε ερευνητικά πρωτόκολλα όσο και στην καθημερινή κλινική παρακολούθηση ασθενών.

Στόχος

Βασικός στόχος του FACT-G-27 είναι η αντικειμενική και πολυδιάστατη αξιολόγηση της ποιότητας ζωής των ατόμων που πάσχουν από καρκίνο.

Ειδικότερα, το εργαλείο χρησιμοποιείται για:

  • την εκτίμηση του συνολικού αντίκτυπου της νόσου στην καθημερινή ζωή,
  • την αξιολόγηση των ανεπιθύμητων ενεργειών της αντικαρκινικής θεραπείας,
  • την παρακολούθηση της πορείας των ασθενών κατά τη διάρκεια της θεραπείας,
  • τη σύγκριση διαφορετικών θεραπευτικών παρεμβάσεων,
  • την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας νέων αντικαρκινικών θεραπειών,
  • τη λήψη κλινικών αποφάσεων με επίκεντρο τον ασθενή,
  • την επιστημονική έρευνα σχετικά με την ποιότητα ζωής και τα αποτελέσματα της θεραπείας.

Βαθμολόγηση

Το FACT-G-27 αποτελείται από 27 δηλώσεις, οι οποίες βαθμολογούνται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert από 0 (Καθόλου) έως 4 (Πάρα πολύ).

Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα των τεσσάρων υποκλιμάκων. Ορισμένα ερωτήματα βαθμολογούνται αντίστροφα (reverse scoring), σύμφωνα με τις οδηγίες του συστήματος FACIT, ώστε όλες οι βαθμολογίες να έχουν κοινή κατεύθυνση ερμηνείας.

Η μέγιστη συνολική βαθμολογία είναι 108 μονάδες.

  • Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν καλύτερη ποιότητα ζωής.
  • Χαμηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν μεγαλύτερη επιβάρυνση από τη νόσο και τη θεραπεία.

Ψυχομετρικά χαρακτηριστικά

Το FACT-G-27 παρουσιάζει εξαιρετικά ψυχομετρικά χαρακτηριστικά και θεωρείται ένα από τα πλέον αξιόπιστα εργαλεία αξιολόγησης της ποιότητας ζωής στην ογκολογία.

Μελέτες έχουν τεκμηριώσει:

  • υψηλή εσωτερική συνέπεια (Cronbach’s α),
  • πολύ καλή αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability),
  • ισχυρή συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα,
  • ευαισθησία στην ανίχνευση κλινικά σημαντικών αλλαγών,
  • δυνατότητα διάκρισης μεταξύ ασθενών διαφορετικού σταδίου νόσου και λειτουργικής κατάστασης.

Η αξιοπιστία και η εγκυρότητα του FACT-G έχουν επιβεβαιωθεί σε πολυάριθμες χώρες και πολιτισμικά περιβάλλοντα, ενώ το εργαλείο έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από 60 γλώσσες και χρησιμοποιείται σε χιλιάδες ερευνητικές μελέτες διεθνώς.

Εφαρμογές

Το FACT-G-27 χρησιμοποιείται ευρέως σε:

  • κλινικές δοκιμές νέων αντικαρκινικών φαρμάκων,
  • αξιολόγηση της ποιότητας ζωής ασθενών με όλους τους τύπους καρκίνου,
  • παρακολούθηση ασθενών κατά τη διάρκεια χημειοθεραπείας, ανοσοθεραπείας και ακτινοθεραπείας,
  • υπηρεσίες παρηγορικής φροντίδας,
  • ογκολογικά νοσοκομεία και εξειδικευμένα κέντρα,
  • επιδημιολογικές μελέτες,
  • έρευνες εκβάσεων υγείας (patient-reported outcomes),
  • αξιολόγηση παρεμβάσεων που στοχεύουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Η διεθνής αναγνώριση του εργαλείου το καθιστά σημείο αναφοράς στην αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της ογκολογικής φροντίδας και στη σύγκριση θεραπευτικών στρατηγικών.

Βιβλιογραφία

Cella, D. F., Tulsky, D. S., Gray, G., et al. (1993). The Functional Assessment of Cancer Therapy Scale: Development and Validation of the General Measure. Journal of Clinical Oncology, 11(3), 570–579.

Bonomi, A. E., Cella, D. F., et al. (1996). Multilingual Translation of the Functional Assessment of Cancer Therapy (FACT) Quality of Life Measurement System. Quality of Life Research, 5(3), 309–320.

Victorson, D., Barocas, J., Song, J., & Cella, D. (2008). Reliability Across Studies From the Functional Assessment of Cancer Therapy-General (FACT-G) and Its Subscales. Quality of Life Research, 17(9), 1137–1146.

Webster, K., Cella, D., & Yost, K. (2003). The Functional Assessment of Chronic Illness Therapy (FACIT) Measurement System: Properties, Applications and Interpretation. Health and Quality of Life Outcomes.