Ερωτηματολόγιο Φόβου [FQ-18]

Ερωτηματολόγιο Φόβου (Fear Questionnaire – FQ)

Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο Φόβου (Fear Questionnaire – FQ) αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα και ευρέως χρησιμοποιούμενα εργαλεία αυτοαναφοράς για την αξιολόγηση των φοβικών συμπτωμάτων και της αποφυγής καταστάσεων που σχετίζονται με το άγχος. Αναπτύχθηκε από τους Marks και Mathews (1979) με σκοπό την ταχεία αλλά αξιόπιστη εκτίμηση της σοβαρότητας των φοβιών σε κλινικούς και ερευνητικούς πληθυσμούς.

Η κλίμακα αξιολογεί κυρίως τρεις βασικές διαστάσεις του φόβου: αγοραφοβία, κοινωνική φοβία και φοβία αίματος ή τραυματισμού, ενώ παράλληλα παρέχει συνολική εικόνα της λειτουργικής επιβάρυνσης που προκαλούν οι φοβικές αντιδράσεις στην καθημερινή ζωή. Χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχολογία, την ψυχιατρική, τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία και την έρευνα για τις αγχώδεις διαταραχές.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Το Fear Questionnaire περιλαμβάνει ερωτήματα που εξετάζουν την ένταση του φόβου και τον βαθμό αποφυγής συγκεκριμένων καταστάσεων. Οι συμμετέχοντες αξιολογούν την εμπειρία τους χρησιμοποιώντας προκαθορισμένη κλίμακα απαντήσεων, επιτρέποντας την ποσοτική αποτύπωση των φοβικών συμπτωμάτων.

Η στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο σε επίπεδο συνολικής βαθμολογίας όσο και ανά επιμέρους υποκλίμακα. Στις ερευνητικές εφαρμογές αξιολογούνται συνήθως η αξιοπιστία της κλίμακας (Cronbach’s α), η παραγοντική εγκυρότητα μέσω διερευνητικής ή επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης, καθώς και οι σχέσεις του FQ με άλλες ψυχομετρικές κλίμακες άγχους, κατάθλιψης και ποιότητας ζωής.

Τα δεδομένα που προκύπτουν μπορούν να αξιοποιηθούν για:

• την ανίχνευση φοβικών διαταραχών,
• την εκτίμηση της σοβαρότητας των συμπτωμάτων,
• την αξιολόγηση της λειτουργικής επίδρασης των φόβων στην καθημερινότητα,
• την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας ψυχοθεραπευτικών ή φαρμακευτικών παρεμβάσεων,
• τη σύγκριση διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων σε ερευνητικά πρωτόκολλα.

Σκοπός

Βασικός σκοπός του Fear Questionnaire (FQ) είναι η αντικειμενική αξιολόγηση της έντασης και της συχνότητας των φοβικών αντιδράσεων που μπορεί να περιορίζουν την κοινωνική, επαγγελματική και προσωπική λειτουργικότητα του ατόμου.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται για την πρώιμη αναγνώριση αγχωδών διαταραχών, τη διαγνωστική υποστήριξη, τον σχεδιασμό εξατομικευμένων θεραπευτικών παρεμβάσεων και την παρακολούθηση της πορείας των ασθενών κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Παράλληλα, αποτελεί σημαντικό ερευνητικό εργαλείο για τη μελέτη των φοβιών και των αγχωδών διαταραχών σε διαφορετικούς πληθυσμούς.

Βαθμολόγηση

Οι συμμετέχοντες βαθμολογούν τον βαθμό φόβου ή αποφυγής που βιώνουν σε κάθε κατάσταση χρησιμοποιώντας διαβαθμισμένη κλίμακα απαντήσεων. Οι επιμέρους βαθμολογίες αθροίζονται ώστε να προκύψουν οι βαθμολογίες των υποκλιμάκων και η συνολική βαθμολογία του εργαλείου.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη ένταση φοβικών συμπτωμάτων και αυξημένο επίπεδο λειτουργικής δυσκολίας. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πραγματοποιείται σύμφωνα με τις οδηγίες των δημιουργών της κλίμακας ή τα διαθέσιμα πρότυπα του εκάστοτε πληθυσμού, ενώ σε ερευνητικά πρωτόκολλα χρησιμοποιείται συχνά για συγκρίσεις μεταξύ ομάδων και αξιολόγηση μεταβολών πριν και μετά από θεραπευτικές παρεμβάσεις.

Βιβλιογραφία

Cox, B. J., Parker, J. D. A., & Swinson, R. P. (1996). Confirmatory factor analysis of the Fear Questionnaire in panic disorder with agoraphobia: Evidence for a three-factor model. Behaviour Research and Therapy, 34(8), 689–693.

Marks, I. M., & Mathews, A. M. (1979). Brief standard self-rating for phobic patients. Behaviour Research and Therapy, 17(3), 263–267.

Oei, T. P. S., & Moylan, A. (1994). The Fear Questionnaire: A review. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 25(4), 337–346.