Ερωτηματολόγιο Διαταραχής Μετά από Ψυχοτραυματικό Στρες [PTSD Checklist-17]

PTSD Checklist for DSM-5 (PCL-5)

Περιγραφή

Το PTSD Checklist for DSM-5 (PCL-5) είναι ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς για την αξιολόγηση της παρουσίας και της βαρύτητας των συμπτωμάτων της Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες (Posttraumatic Stress Disorder – PTSD). Αποτελείται από 20 ερωτήσεις, οι οποίες αντιστοιχούν στα συμπτώματα της PTSD σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια του DSM-5.

Η κλίμακα μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο σε κλινικό όσο και σε ερευνητικό πλαίσιο για την ανίχνευση πιθανών περιπτώσεων PTSD, την εκτίμηση της σοβαρότητας των συμπτωμάτων και την παρακολούθηση των μεταβολών τους κατά τη διάρκεια ή μετά από μια θεραπευτική παρέμβαση. Δεν υποκαθιστά, ωστόσο, την ολοκληρωμένη κλινική διάγνωση· η δομημένη κλινική συνέντευξη, όπως η Clinician-Administered PTSD Scale for DSM-5 (CAPS-5), παραμένει το πρότυπο αναφοράς για τη διάγνωση της διαταραχής.

Στόχος

Βασικός στόχος του PCL-5 είναι η συστηματική και ποσοτικοποιημένη αποτύπωση των συμπτωμάτων μετατραυματικού στρες. Η χρήση του επιτρέπει την αρχική ανίχνευση ατόμων που ενδέχεται να παρουσιάζουν PTSD, την αξιολόγηση της έντασης της συμπτωματολογίας και την παρακολούθηση της κλινικής πορείας ή της ανταπόκρισης σε θεραπευτικές παρεμβάσεις. Η αρχική έκδοση του κειμένου επίσης αναφέρει τη χρήση του σε κλινικούς και ερευνητικούς πληθυσμούς.

Δομή και Διαστάσεις

Οι 20 ερωτήσεις του PCL-5 οργανώνονται σύμφωνα με τις τέσσερις βασικές ομάδες συμπτωμάτων του DSM-5:

Επαναβίωση ή παρεισφρητικά συμπτώματα (Intrusion/Re-experiencing): περιλαμβάνονται ανεπιθύμητες αναμνήσεις του τραυματικού γεγονότος, εφιάλτες, αναδρομές και έντονες ψυχολογικές ή σωματικές αντιδράσεις σε υπενθυμίσεις του τραύματος.

Αποφυγή (Avoidance): αφορά την προσπάθεια αποφυγής σκέψεων, συναισθημάτων, καταστάσεων, ανθρώπων ή άλλων ερεθισμάτων που συνδέονται με την τραυματική εμπειρία.

Αρνητικές μεταβολές στις γνωστικές λειτουργίες και στη διάθεση (Negative Alterations in Cognitions and Mood): περιλαμβάνονται αρνητικές αντιλήψεις για τον εαυτό ή τον κόσμο, συναισθήματα ενοχής, μειωμένο ενδιαφέρον, αποστασιοποίηση και δυσκολίες ανάκλησης σημαντικών στοιχείων του τραυματικού γεγονότος.

Μεταβολές στη διέγερση και την αντιδραστικότητα (Alterations in Arousal and Reactivity): περιλαμβάνονται ευερεθιστότητα, υπερεπαγρύπνηση, διαταραχές ύπνου, προβλήματα συγκέντρωσης και άλλες αυξημένες αντιδράσεις διέγερσης. Οι τέσσερις αυτές διαστάσεις αποτυπώνονται και στο αρχικό υλικό του εργαλείου.

Τρόπος Συμπλήρωσης

Οι συμμετέχοντες αξιολογούν σε ποιο βαθμό ενοχλήθηκαν από κάθε σύμπτωμα κατά τον τελευταίο μήνα, χρησιμοποιώντας πενταβάθμια κλίμακα Likert από 0 έως 4. Οι επιλογές κυμαίνονται από «Καθόλου» έως «Εξαιρετικά».

Η συμπλήρωση του εργαλείου είναι σύντομη και, σύμφωνα με το National Center for PTSD, απαιτεί συνήθως περίπου 5–10 λεπτά.

Βαθμολόγηση και Ερμηνεία

Η συνολική βαθμολογία υπολογίζεται με την άθροιση των απαντήσεων στις 20 ερωτήσεις και μπορεί να κυμαίνεται από 0 έως 80. Υψηλότερες τιμές υποδηλώνουν μεγαλύτερη βαρύτητα συμπτωμάτων μετατραυματικού στρες.

Είναι επίσης δυνατός ο υπολογισμός επιμέρους βαθμολογιών για κάθε ομάδα συμπτωμάτων του DSM-5. Για την εκτίμηση πιθανής PTSD, η σύγχρονη καθοδήγηση αναφέρει ότι συνολικές βαθμολογίες περίπου 31–33 μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως ενδεικτικά όρια σε αρκετούς πληθυσμούς. Το κατάλληλο όριο, όμως, εξαρτάται από τον πληθυσμό, το πλαίσιο και τον σκοπό της αξιολόγησης και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απόλυτο διαγνωστικό κριτήριο.

Εναλλακτικά, μπορεί να εξεταστεί η αντιστοίχιση των απαντήσεων στα κριτήρια του DSM-5, θεωρώντας ως θετικά τα συμπτώματα που βαθμολογούνται με 2 («Μέτρια») ή περισσότερο και εφαρμόζοντας τον προβλεπόμενο συνδυασμό συμπτωμάτων ανά ομάδα.

Ψυχομετρικές Ιδιότητες

Το PCL-5 παρουσιάζει ισχυρά ψυχομετρικά χαρακτηριστικά. Η αρχική ψυχομετρική αξιολόγηση των Blevins et al. (2015) κατέδειξε υψηλή εσωτερική συνέπεια (Cronbach’s α = .94), ικανοποιητική αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (r = .82) και ισχυρές ενδείξεις συγκλίνουσας και διακριτής εγκυρότητας.

Μεταγενέστερες έρευνες επιβεβαίωσαν τη χρησιμότητα του εργαλείου και σε κλινικούς πληθυσμούς, μεταξύ άλλων σε βετεράνους, υποστηρίζοντας την εφαρμογή του τόσο στην έρευνα όσο και στην κλινική παρακολούθηση.

Εφαρμογές

Το PCL-5 μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ερευνητικές μελέτες, υπηρεσίες ψυχικής υγείας, κλινικές παρακολούθησης τραύματος και θεραπευτικά προγράμματα. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για τη μέτρηση της σοβαρότητας της PTSD, τη διαχρονική παρακολούθηση των συμπτωμάτων και την αξιολόγηση πιθανών μεταβολών μετά από θεραπευτικές παρεμβάσεις.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να πραγματοποιείται με προσοχή και, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείται για κλινικούς σκοπούς, να εντάσσεται σε ευρύτερη αξιολόγηση από κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Βιβλιογραφία

Blevins, C. A., Weathers, F. W., Davis, M. T., Witte, T. K., & Domino, J. L. (2015). The Posttraumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5 (PCL-5): Development and initial psychometric evaluation. Journal of Traumatic Stress, 28(6), 489–498.

Bovin, M. J., Marx, B. P., Weathers, F. W., Gallagher, M. W., Rodriguez, P., Schnurr, P. P., & Keane, T. M. (2016). Psychometric properties of the PTSD Checklist for Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders–Fifth Edition (PCL-5) in veterans. Psychological Assessment, 28(11), 1379–1391.

Weathers, F. W., Litz, B. T., Keane, T. M., Palmieri, P. A., Marx, B. P., & Schnurr, P. P. (2013). The PTSD Checklist for DSM-5 (PCL-5). National Center for PTSD.