Ερωτηματολόγιο Αξιολόγησης Σχέσεων Προσκόλλησης [RSQ-30]

Relationship Scales Questionnaire [RSQ-30]

Περιγραφή

Το Relationship Scales Questionnaire (RSQ-30) – Ερωτηματολόγιο Αξιολόγησης Σχέσεων Προσκόλλησης αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς που αναπτύχθηκε από τους D. W. Griffin και K. Bartholomew για την αξιολόγηση της προσκόλλησης στις στενές διαπροσωπικές σχέσεις. Η ελληνική προσαρμογή πραγματοποιήθηκε από τις Β. Δασκάλου και Ε. Συγκολλίτου. Βασικός σκοπός του εργαλείου είναι η διερεύνηση των δύο θεμελιωδών διαστάσεων της ενήλικης προσκόλλησης, του άγχους (attachment anxiety) και της αποφυγής (attachment avoidance), καθώς και η διερεύνηση διαφορετικών προτύπων προσκόλλησης.

Η θεωρία της προσκόλλησης υποστηρίζει ότι οι πρώιμες και μεταγενέστερες διαπροσωπικές εμπειρίες συμβάλλουν στη διαμόρφωση σχετικά σταθερών νοητικών αναπαραστάσεων για τον εαυτό και τους άλλους. Οι αναπαραστάσεις αυτές επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται την εγγύτητα, την εμπιστοσύνη, την απόρριψη, την εξάρτηση και τη συναισθηματική ασφάλεια στις στενές σχέσεις.

Το RSQ-30 επιτρέπει την προσέγγιση της ενήλικης προσκόλλησης τόσο διαστασιακά, μέσω του άγχους και της αποφυγής, όσο και μέσω προτύπων προσκόλλησης, προσφέροντας ένα χρήσιμο πλαίσιο για τη διερεύνηση των ατομικών διαφορών στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι δημιουργούν και διατηρούν στενές διαπροσωπικές σχέσεις.

Θεωρητικό Υπόβαθρο

Το θεωρητικό υπόβαθρο του RSQ-30 βασίζεται στην θεωρία της προσκόλλησης (attachment theory) και στη μεταγενέστερη εφαρμογή της στις σχέσεις των ενηλίκων. Κεντρική θέση κατέχει η αντίληψη ότι οι άνθρωποι αναπτύσσουν εσωτερικά μοντέλα για τον εαυτό και τους άλλους, τα οποία επηρεάζουν τις προσδοκίες και τις συμπεριφορές τους στις στενές σχέσεις.

Στο μοντέλο των Bartholomew και Horowitz, οι αναπαραστάσεις αυτές μπορούν να οργανωθούν γύρω από δύο βασικούς άξονες, την εικόνα του εαυτού και την εικόνα των άλλων. Από τον συνδυασμό τους προκύπτουν διαφορετικά πρότυπα προσκόλλησης, τα οποία συνδέονται με διαφορετικό βαθμό άνεσης απέναντι στην εγγύτητα, διαφορετική ανάγκη επιβεβαίωσης και διαφορετική ευαισθησία στην πιθανότητα απόρριψης.

Στο διαθέσιμο υλικό του RSQ-30 αναφέρονται τέσσερις τύποι προσκόλλησης: ασφαλής (secure), φοβική (fearful), έμμονη (preoccupied) και απορριπτική (dismissing) προσκόλληση. Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία δίνεται στις δύο ευρύτερες διαστάσεις του άγχους και της αποφυγής, οι οποίες επιτρέπουν περισσότερο συνεχή και διαστασιακή αξιολόγηση των χαρακτηριστικών προσκόλλησης.

Δομή και Χαρακτηριστικά

Το RSQ-30 αποτελείται από 30 ερωτήσεις αυτοαναφοράς. Τα στοιχεία του προέρχονται από προγενέστερα και καθιερωμένα εργαλεία αξιολόγησης της ενήλικης προσκόλλησης, συγκεκριμένα από το μέτρο προσκόλλησης των Hazan και Shaver, το Relationship Questionnaire των Bartholomew και Griffin και την Adult Attachment Scale των Collins και Read.

Οι συμμετέχοντες καλούνται να αξιολογήσουν κάθε δήλωση μέσω πενταβάθμιας κλίμακας. Η απάντησή τους πρέπει να αποτυπώνει τον βαθμό στον οποίο η συγκεκριμένη δήλωση αντανακλά τον προσωπικό τρόπο με τον οποίο σκέφτονται, αισθάνονται και συμπεριφέρονται στο πλαίσιο των στενών διαπροσωπικών σχέσεων.

Η συγκεκριμένη δομή επιτρέπει την ταυτόχρονη διερεύνηση διαφορετικών χαρακτηριστικών της προσκόλλησης χωρίς να περιορίζει την αξιολόγηση σε μία αποκλειστικά κατηγορική ταξινόμηση του εξεταζόμενου.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση του RSQ-30 μπορεί να επικεντρωθεί στις δύο βασικές διαστάσεις του άγχους και της αποφυγής, καθώς και στις βαθμολογίες που σχετίζονται με τα διαφορετικά πρότυπα προσκόλλησης. Η διάσταση του άγχους αντανακλά σε γενικές γραμμές την ανησυχία του ατόμου σχετικά με την απόρριψη, την εγκατάλειψη και τη διαθεσιμότητα των σημαντικών άλλων, ενώ η διάσταση της αποφυγής σχετίζεται με τη δυσφορία απέναντι στη συναισθηματική εγγύτητα και την τάση διατήρησης συναισθηματικής απόστασης.

Οι βαθμολογίες μπορούν να αξιοποιηθούν για τη διερεύνηση της σχέσης της προσκόλλησης με μεταβλητές όπως η ποιότητα των διαπροσωπικών και συντροφικών σχέσεων, η εμπιστοσύνη, η συναισθηματική ρύθμιση, η αυτοεκτίμηση, η ψυχολογική ευημερία, το άγχος και άλλες κοινωνικοψυχολογικές μεταβλητές.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει περιγραφικά στατιστικά, συντελεστές συσχέτισης Pearson ή Spearman, συγκρίσεις ομάδων μέσω Student’s t-test ή ANOVA, καθώς και μοντέλα πολλαπλής παλινδρόμησης. Για τη διερεύνηση της δομής του εργαλείου μπορούν να εφαρμοστούν Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (EFA) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (CFA).

Ελληνική Προσαρμογή

Στο διαθέσιμο υλικό αναφέρεται ότι η ελληνική προσαρμογή του RSQ-30 εξετάστηκε σε 460 ενήλικες ηλικίας 18 έως 25 ετών, με μέση ηλικία τα 21 έτη. Το δείγμα προερχόταν κυρίως από εκπαιδευτικές δομές των νομών Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής και από σχολές του ΤΕΙ Θεσσαλονίκης. Από τους συμμετέχοντες, 209 ήταν άνδρες, ποσοστό 45,4%, και 251 γυναίκες, ποσοστό 54,6%.

Η ύπαρξη ελληνικών δεδομένων αποτελεί σημαντικό στοιχείο για τη χρήση του εργαλείου στον ελληνικό πληθυσμό. Ωστόσο, κατά την εφαρμογή του σε πληθυσμούς που διαφέρουν σημαντικά ως προς την ηλικία ή άλλα κοινωνικοδημογραφικά χαρακτηριστικά από το αρχικό δείγμα προσαρμογής, απαιτείται προσεκτική ερμηνεία των αποτελεσμάτων.

Ψυχομετρικές Ιδιότητες

Η εξέταση της εγκυρότητας της ελληνικής προσαρμογής έδειξε ότι ένα μοντέλο δύο παραγόντων, το οποίο επικεντρώνεται στις διαστάσεις του άγχους και της αποφυγής, παρουσιάζει υποστηρικτικά αποτελέσματα. Ειδικότερα, για τη διάσταση της αποφυγής αναφέρονται ικανοποιητικές παραγοντικές φορτίσεις στα 8 από τα 10 σχετικά στοιχεία, ενώ για τη διάσταση του άγχους οι φορτίσεις εμφανίζονται παρόμοιες με εκείνες που προτείνονται από το σχετικό θεωρητικό μοντέλο.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται, ωστόσο, στην κατηγορική ερμηνεία των τεσσάρων τύπων προσκόλλησης. Σύμφωνα με το διαθέσιμο ελληνικό υλικό, οι τέσσερις τύποι που προτείνονται από τους αρχικούς κατασκευαστές δεν επιβεβαιώθηκαν πλήρως. Η παραγοντική ανάλυση και οι συσχετίσεις με τις διαστάσεις άγχους και αποφυγής ανέδειξαν τέσσερις διακριτούς τύπους, οι οποίοι διαφοροποιούνται από εκείνους του αρχικού μοντέλου. Το εύρημα αυτό καθιστά περισσότερο ασφαλή την έμφαση στις διαστασιακές βαθμολογίες άγχους και αποφυγής όταν το εργαλείο χρησιμοποιείται στο συγκεκριμένο πλαίσιο.

Ως προς την αξιοπιστία, η εσωτερική συνέπεια των δύο βασικών διαστάσεων αναφέρεται με δείκτες 0,83 για το άγχος και 0,60 για την αποφυγή. Για τους τέσσερις τύπους προσκόλλησης, οι δείκτες εσωτερικής αξιοπιστίας κυμαίνονται από 0,53 έως 0,74. Οι διαφοροποιήσεις αυτές πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την ερμηνεία των επιμέρους βαθμολογιών.

Βαθμολόγηση και Στατιστική Αξιολόγηση

Η βαθμολόγηση του RSQ-30 πραγματοποιείται μέσω πενταβάθμιας κλίμακας, με το διαθέσιμο ελληνικό υλικό να περιγράφει τις τιμές από 1 έως 5. Η αξιολόγηση των διαφορετικών διαστάσεων άγχους και αποφυγής, καθώς και των τύπων προσκόλλησης, προκύπτει από τον μέσο όρο των ερωτήσεων που αντιστοιχούν σε κάθε επιμέρους κλίμακα.

Η χρήση μέσων βαθμολογιών διευκολύνει τη σύγκριση μεταξύ των διαφορετικών διαστάσεων και επιτρέπει την ποσοτική αποτύπωση του βαθμού στον οποίο κάθε χαρακτηριστικό προσκόλλησης εκφράζεται στον εξεταζόμενο.

Σε ερευνητικές εφαρμογές συνιστάται να εξετάζεται η αξιοπιστία των επιμέρους διαστάσεων στο εκάστοτε δείγμα και, όταν διερευνάται η παραγοντική δομή, να εφαρμόζονται σύγχρονες τεχνικές EFA ή CFA. Σε συγκριτικές ή διαπολιτισμικές μελέτες μπορεί επίσης να εξετάζεται η ισοδυναμία μέτρησης (measurement invariance) πριν από την άμεση σύγκριση βαθμολογιών μεταξύ διαφορετικών ομάδων.

Στόχος και Εφαρμογές στην Έρευνα

Βασικός στόχος του RSQ-30 είναι η συστηματική διερεύνηση των ατομικών διαφορών που χαρακτηρίζουν τις στενές διαπροσωπικές σχέσεις και ειδικότερα των διαστάσεων του άγχους και της αποφυγής στην προσκόλληση.

Το εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην κοινωνική, συμβουλευτική, κλινική και αναπτυξιακή ψυχολογία, καθώς και σε μελέτες που αφορούν τις συντροφικές και οικογενειακές σχέσεις. Ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξέταση της σχέσης της προσκόλλησης με την ποιότητα των σχέσεων, τη συναισθηματική ρύθμιση, τη διαχείριση συγκρούσεων, την ψυχολογική προσαρμογή και την ευημερία.

Η σύντομη μορφή των 30 ερωτήσεων καθιστά το RSQ-30 κατάλληλο για ενσωμάτωση σε ευρύτερα ερευνητικά πρωτόκολλα. Παράλληλα, τα δεδομένα της ελληνικής προσαρμογής υποδεικνύουν ότι η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις ψυχομετρικές ιδιότητες των επιμέρους διαστάσεων και ιδιαίτερα τις επιφυλάξεις που προκύπτουν σχετικά με την αναπαραγωγή των τεσσάρων αρχικών κατηγοριών προσκόλλησης.

Το RSQ-30 δεν αποτελεί αυτοτελές διαγνωστικό εργαλείο. Οι βαθμολογίες του αποτυπώνουν χαρακτηριστικά και διαστάσεις της ενήλικης προσκόλλησης και πρέπει να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με το ερευνητικό, κοινωνικό ή ψυχολογικό πλαίσιο του εξεταζόμενου.

Βιβλιογραφία

Griffin, D., & Bartholomew, K. (1994). Models of the self and other: Fundamental dimensions underlying measures of adult attachment. Journal of Personality and Social Psychology, 67(3), 430–445.

Kurdek, L. A. (2002). On being insecure about the assessment of attachment styles. Journal of Social and Personal Relationships, 19(6), 811–834.