Αθλητική ζυγαριά κινήτρων [SMS-70]

Περιγραφή

Η Κλίμακα Αθλητικού Κινήτρου (Sport Motivation Scale – SMS-70) παρουσιάζεται ως εργαλείο αξιολόγησης των διαφορετικών παραγόντων που επηρεάζουν την παρακίνηση, τη συμμετοχή και τη δέσμευση των αθλητών στην αθλητική δραστηριότητα. Η συγκεκριμένη εκδοχή περιλαμβάνει 70 δηλώσεις, μέσω των οποίων επιχειρείται η διερεύνηση διαφορετικών πηγών και μορφών αθλητικού κινήτρου.

Το θεωρητικό πλαίσιο της κλίμακας συνδέεται με τη Θεωρία Αυτοκαθορισμού (Self-Determination Theory – SDT) των Deci και Ryan. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, τα κίνητρα δεν διαφοροποιούνται μόνο ως προς την έντασή τους αλλά και ως προς την ποιότητά τους και τον βαθμό στον οποίο η συμπεριφορά γίνεται αντιληπτή ως προσωπικά επιλεγμένη και αυτοκαθοριζόμενη.

Η αξιολόγηση των αθλητικών κινήτρων έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι λόγοι για τους οποίους ένα άτομο συμμετέχει στον αθλητισμό μπορούν να συνδέονται με τη συνέχιση της συμμετοχής, την προσπάθεια, την ικανοποίηση, την ψυχολογική ευημερία και την αθλητική απόδοση.

Θεωρητικό Υπόβαθρο

Η Θεωρία Αυτοκαθορισμού διακρίνει διαφορετικές μορφές παρακίνησης κατά μήκος ενός συνεχούς αυτοκαθορισμού. Στο περισσότερο αυτοκαθοριζόμενο άκρο βρίσκεται η εσωτερική παρακίνηση (intrinsic motivation), κατά την οποία το άτομο συμμετέχει σε μια δραστηριότητα επειδή τη θεωρεί ενδιαφέρουσα, ευχάριστη ή προσωπικά ικανοποιητική.

Η εξωτερική παρακίνηση (extrinsic motivation) αφορά τη συμμετοχή που συνδέεται με αποτελέσματα διαφορετικά από την ίδια τη δραστηριότητα. Ωστόσο, η εξωτερική παρακίνηση δεν αποτελεί ενιαία κατηγορία. Μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με τον βαθμό στον οποίο οι λόγοι συμμετοχής έχουν εσωτερικευθεί και ενσωματωθεί στις προσωπικές αξίες και στους στόχους του ατόμου.

Στο άλλο άκρο βρίσκεται η έλλειψη παρακίνησης (amotivation), κατά την οποία το άτομο δεν αντιλαμβάνεται σαφή σύνδεση μεταξύ της συμπεριφοράς του και των αποτελεσμάτων της ή δεν αναγνωρίζει επαρκείς λόγους για τη συνέχιση της δραστηριότητας.

Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει μια περισσότερο ολοκληρωμένη κατανόηση της αθλητικής παρακίνησης από μια απλή διάκριση μεταξύ «υψηλού» και «χαμηλού» κινήτρου.

Δομή και Χαρακτηριστικά

Σύμφωνα με το παρεχόμενο υλικό, η SMS-70 αποτελείται από 70 δηλώσεις, οι οποίες εξετάζουν διαφορετικές πτυχές των κινήτρων των αθλητών. Το περιεχόμενο αφορά τόσο εσωτερικές όσο και εξωτερικές πηγές παρακίνησης και μπορεί να περιλαμβάνει παράγοντες που σχετίζονται με την ευχαρίστηση από την αθλητική δραστηριότητα, την επίτευξη και βελτίωση της απόδοσης, την κοινωνική αναγνώριση και άλλους λόγους συμμετοχής στον αθλητισμό.

Οι συμμετέχοντες καλούνται να αξιολογήσουν τις δηλώσεις χρησιμοποιώντας πενταβάθμια κλίμακα τύπου Likert, από 1 = «Καθόλου συμφωνώ» έως 5 = «Πολύ συμφωνώ».

Η ύπαρξη πολλών στοιχείων επιτρέπει την αναλυτικότερη εξέταση διαφορετικών πηγών αθλητικής παρακίνησης. Ωστόσο, για τον υπολογισμό συγκεκριμένων υποκλιμάκων πρέπει να χρησιμοποιείται η επίσημη δομή της συγκεκριμένης έκδοσης και η αντιστοίχιση των 70 στοιχείων στις αντίστοιχες διαστάσεις.

Στόχος

Βασικός στόχος της SMS-70 είναι η λεπτομερής διερεύνηση των λόγων που οδηγούν τα άτομα να συμμετέχουν και να παραμένουν ενεργά στον αθλητισμό.

Το εργαλείο επιδιώκει να διαφοροποιήσει τις περισσότερο εσωτερικές και αυτοκαθοριζόμενες μορφές κινήτρου από τις περισσότερο εξωτερικά ρυθμιζόμενες μορφές παρακίνησης. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να προσφέρει μια περισσότερο ολοκληρωμένη εικόνα σχετικά με το γιατί ένας αθλητής προπονείται, αγωνίζεται και επιδιώκει συγκεκριμένους αθλητικούς στόχους.

Παράλληλα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον εντοπισμό συγκεκριμένων πηγών παρακίνησης και για τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο διαφορετικά είδη κινήτρων συνδέονται με την αθλητική συμπεριφορά και την ψυχολογική εμπειρία του αθλητή.

Βαθμολόγηση

Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, οι 70 δηλώσεις βαθμολογούνται σε κλίμακα Likert πέντε σημείων, με τιμές από 1 έως 5.

Η ανάλυση μπορεί να πραγματοποιείται μέσω του υπολογισμού των βαθμολογιών που αντιστοιχούν στους διαφορετικούς παράγοντες κινήτρου. Όταν χρησιμοποιούνται επιμέρους υποκλίμακες, είναι προτιμότερο να υπολογίζεται η αντίστοιχη βαθμολογία για κάθε διάσταση σύμφωνα με το επίσημο κλειδί βαθμολόγησης.

Υψηλότερη βαθμολογία σε μια συγκεκριμένη διάσταση υποδηλώνει μεγαλύτερη παρουσία του αντίστοιχου τύπου κινήτρου. Επομένως, δεν είναι επιστημονικά ορθό να ερμηνεύεται απλώς ένα υψηλότερο συνολικό σκορ ως “καλύτερη παρακίνηση”, καθώς διαφορετικές μορφές κινήτρου έχουν διαφορετικό θεωρητικό περιεχόμενο.

Για την ακριβή βαθμολόγηση απαιτείται η χρήση της επίσημης αντιστοίχισης των στοιχείων στις επιμέρους διαστάσεις και η εφαρμογή τυχόν ειδικών κανόνων κωδικοποίησης της συγκεκριμένης έκδοσης.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων μπορεί αρχικά να περιλαμβάνει μέσους όρους, τυπικές αποκλίσεις, διάμεσο και εύρος τιμών για κάθε διάσταση αθλητικής παρακίνησης. Η παρουσίαση ξεχωριστών βαθμολογιών για τις διαφορετικές μορφές κινήτρου μπορεί να προσφέρει ένα αναλυτικότερο προφίλ παρακίνησης του αθλητή.

Οι διαφορές μεταξύ δύο ομάδων μπορούν να εξεταστούν μέσω Student’s t-test ή κατάλληλης μη παραμετρικής δοκιμασίας, ενώ για περισσότερες ομάδες μπορούν να εφαρμοστούν ANOVA ή αντίστοιχες μη παραμετρικές μέθοδοι. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να διερευνηθούν πιθανές διαφοροποιήσεις ανάλογα με το φύλο, την ηλικία, το αγωνιστικό επίπεδο ή το είδος του αθλήματος.

Οι σχέσεις μεταξύ των διαφορετικών μορφών παρακίνησης και μεταβλητών όπως η αθλητική απόδοση, η ικανοποίηση, η δέσμευση και η πρόθεση συνέχισης της συμμετοχής μπορούν να διερευνηθούν μέσω συντελεστών Pearson ή Spearman και μοντέλων πολλαπλής παλινδρόμησης.

Σε περισσότερο σύνθετες έρευνες μπορούν να χρησιμοποιηθούν μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM) για την εξέταση των σχέσεων μεταξύ του περιβάλλοντος παρακίνησης, των μορφών αυτοκαθορισμού και των αθλητικών αποτελεσμάτων.

Ψυχομετρική Αξιολόγηση

Η αξιοπιστία των επιμέρους διαστάσεων μπορεί να εξετάζεται μέσω του Cronbach’s α και συμπληρωματικά μέσω του McDonald’s ω. Οι συγκεκριμένοι δείκτες πρέπει να υπολογίζονται χωριστά για κάθε θεωρητικά διακριτή διάσταση και όχι μόνο για το σύνολο των στοιχείων.

Η παραγοντική δομή μπορεί να εξεταστεί μέσω Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (EFA) και, όταν υπάρχει προκαθορισμένο θεωρητικό μοντέλο, μέσω Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (CFA).

Η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να διερευνηθεί εξετάζοντας τις σχέσεις των διαστάσεων του αθλητικού κινήτρου με συναφείς έννοιες, όπως η αθλητική δέσμευση, η ικανοποίηση βασικών ψυχολογικών αναγκών και η πρόθεση συνέχισης της συμμετοχής. Αντίστοιχα, η διακριτή εγκυρότητα αφορά την επαρκή διαφοροποίηση μεταξύ θεωρητικά διαφορετικών μορφών παρακίνησης.

Εφαρμογές στην Αθλητική Έρευνα

Η SMS-70 μπορεί να αξιοποιηθεί στην αθλητική ψυχολογία, την προπονητική, τη φυσική αγωγή και την έρευνα της αθλητικής συμπεριφοράς. Η αξιολόγηση των κινήτρων μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση των παραγόντων που ενισχύουν ή περιορίζουν τη συμμετοχή ενός αθλητή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διερεύνηση της σχέσης των κινήτρων με την αθλητική δέσμευση, την απόδοση, την ευχαρίστηση, την αυτοπεποίθηση, την επαγγελματική ή αθλητική εξουθένωση και την εγκατάλειψη της αθλητικής δραστηριότητας.

Τα αποτελέσματα μπορούν επίσης να αξιοποιηθούν για την ανάπτυξη προπονητικών περιβαλλόντων που υποστηρίζουν περισσότερο αυτοκαθοριζόμενες μορφές παρακίνησης. Η συμπεριφορά του προπονητή, η παροχή αυτονομίας, η αίσθηση ικανότητας και η ποιότητα των κοινωνικών σχέσεων μπορούν να αποτελέσουν σημαντικές μεταβλητές σε τέτοιες έρευνες.

Σε διαχρονικές μελέτες μπορεί να εξεταστεί η εξέλιξη των κινήτρων κατά τη διάρκεια μιας αγωνιστικής περιόδου ή η σχέση τους με τη μακροχρόνια παραμονή στον αθλητισμό.

Η κλίμακα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως διαγνωστικό εργαλείο ούτε να θεωρείται ότι μια μεμονωμένη βαθμολογία χαρακτηρίζει συνολικά την προσωπικότητα ή την αθλητική ικανότητα ενός ατόμου. Η αξία της βρίσκεται κυρίως στην αποτύπωση διαφορετικών μορφών παρακίνησης και στη διερεύνηση των σχέσεών τους με άλλες αθλητικές και ψυχολογικές μεταβλητές.

Σημείωση για την Ονομασία SMS-70

Χρειάζεται προσοχή ως προς την ακριβή ταυτοποίηση της συγκεκριμένης έκδοσης. Η ευρέως τεκμηριωμένη Sport Motivation Scale (SMS) των Pelletier και συνεργατών, η οποία βασίζεται στη Θεωρία Αυτοκαθορισμού, δεν πρέπει να συγχέεται αυτομάτως με μια έκδοση 70 στοιχείων. Επίσης, η βιβλιογραφική αναφορά των Vallerand et al. (1992) που περιλαμβάνεται στο αρχικό υλικό αφορά την Academic Motivation Scale και όχι την ανάπτυξη της Sport Motivation Scale.

Επομένως, πριν από επιστημονική ή επαγγελματική χρήση της ονομασίας SMS-70, είναι απαραίτητο να επιβεβαιωθούν η πρωτογενής πηγή της συγκεκριμένης έκδοσης των 70 στοιχείων, η ακριβής παραγοντική δομή, το σύστημα βαθμολόγησης και οι αντίστοιχες ψυχομετρικές ιδιότητες. Η επισήμανση αυτή είναι σημαντική ώστε να μην αποδοθούν στη συγκεκριμένη έκδοση χαρακτηριστικά άλλων μορφών της Sport Motivation Scale.

Συμπέρασμα

Η Sport Motivation Scale [SMS-70], όπως περιγράφεται στο διαθέσιμο υλικό, αποτελεί εργαλείο 70 στοιχείων που αποσκοπεί στη διερεύνηση διαφορετικών μορφών και πηγών αθλητικής παρακίνησης. Το θεωρητικό της πλαίσιο βασίζεται στη διάκριση μεταξύ περισσότερο και λιγότερο αυτοκαθοριζόμενων μορφών κινήτρου και επιτρέπει τη διερεύνηση των λόγων που οδηγούν ένα άτομο να συμμετέχει και να παραμένει στον αθλητισμό.

Η αξιολόγηση των διαφορετικών διαστάσεων μπορεί να προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για την αθλητική ψυχολογία και την προπονητική πρακτική. Για την ακριβή εφαρμογή της συγκεκριμένης έκδοσης SMS-70, ωστόσο, απαιτείται επιβεβαίωση της πρωτογενούς πηγής και του επίσημου συστήματος βαθμολόγησης.

Βιβλιογραφία

Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic Motivation and Self-Determination in Human Behavior. New York: Plenum Press.

Pelletier, L. G., Fortier, M. S., Vallerand, R. J., & Brière, N. M. (2001). Associations among perceived autonomy support, forms of self-regulation, and persistence: A prospective study. Motivation and Emotion, 25(4), 279–306.

Ryan, R. M., & Connell, J. P. (1989). Perceived locus of causality and internalization: Examining reasons for acting in two domains. Journal of Personality and Social Psychology, 57(5), 749–761.

Vallerand, R. J., Pelletier, L. G., Blais, M. R., Brière, N. M., Senécal, C., & Vallières, É. F. (1992). The Academic Motivation Scale: A measure of intrinsic, extrinsic, and amotivation in education. Educational and Psychological Measurement, 52(4), 1003–1017.

Gagné, M., & Deci, E. L. (2005). Self-determination theory and work motivation. Journal of Organizational Behavior, 26(4), 331–362.