Περιγραφή

Η Λίστα Ελέγχου Ρύθμισης Συναισθημάτων (Emotion Regulation Checklist – ERC-24) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση της συναισθηματικής ρύθμισης και της συναισθηματικής αντιδραστικότητας σε παιδιά σχολικής και προσχολικής ηλικίας. Αναπτύχθηκε από τους Shields και Cicchetti (1997) με σκοπό να παρέχει μια ολοκληρωμένη εικόνα της ικανότητας των παιδιών να αναγνωρίζουν, να εκφράζουν και να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τα συναισθήματά τους στο οικογενειακό, σχολικό και κοινωνικό περιβάλλον.

Η κλίμακα αποτελείται από 24 δηλώσεις, οι οποίες συμπληρώνονται από γονείς, εκπαιδευτικούς ή άλλους φροντιστές που γνωρίζουν καλά το παιδί. Το ERC-24 αξιολογεί δύο βασικές διαστάσεις:

  • Συναισθηματική Ρύθμιση (Emotion Regulation): αφορά την ικανότητα του παιδιού να ελέγχει τα συναισθήματά του, να προσαρμόζει τη συμπεριφορά του στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος και να εκφράζει κατάλληλα τα συναισθήματά του.
  • Συναισθηματική Αστάθεια / Αρνητικότητα (Lability/Negativity): αξιολογεί την ευερεθιστότητα, τη συναισθηματική αστάθεια, τις έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις και τη δυσκολία διαχείρισης αρνητικών συναισθημάτων.

Η συναισθηματική ρύθμιση αποτελεί βασικό αναπτυξιακό μηχανισμό που επηρεάζει την κοινωνική προσαρμογή, τις διαπροσωπικές σχέσεις, τη σχολική επίδοση και την ψυχική υγεία των παιδιών. Για τον λόγο αυτό, το ERC-24 χρησιμοποιείται ευρέως τόσο στην έρευνα όσο και στην κλινική και εκπαιδευτική πράξη.

Στόχος

Βασικός στόχος του ERC-24 είναι η αξιόπιστη αξιολόγηση της ικανότητας των παιδιών να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τα συναισθήματά τους και να ανταποκρίνονται κατάλληλα σε συναισθηματικά φορτισμένες καταστάσεις. Η κλίμακα χρησιμοποιείται για την πρώιμη ανίχνευση δυσκολιών στη συναισθηματική ανάπτυξη, την αξιολόγηση της κοινωνικοσυναισθηματικής λειτουργικότητας και τον σχεδιασμό εξατομικευμένων εκπαιδευτικών ή θεραπευτικών παρεμβάσεων. Παράλληλα, συμβάλλει στη μελέτη της σχέσης της συναισθηματικής ρύθμισης με τη σχολική προσαρμογή, τις διαταραχές συμπεριφοράς, το άγχος, την κατάθλιψη, τη ΔΕΠ-Υ, τις διαταραχές του αυτιστικού φάσματος και άλλες αναπτυξιακές ή ψυχικές δυσκολίες.

Βαθμολόγηση

Το ERC-24 αποτελείται από 24 δηλώσεις, οι οποίες βαθμολογούνται από τον αξιολογητή σε κλίμακα Likert τεσσάρων ή πέντε σημείων, ανάλογα με την έκδοση του εργαλείου. Οι επιλογές απάντησης κυμαίνονται από «Ποτέ» έως «Πολύ συχνά».

Οι απαντήσεις αθροίζονται ώστε να υπολογιστούν δύο επιμέρους βαθμολογίες:

  • Emotion Regulation (Συναισθηματική Ρύθμιση)
  • Lability/Negativity (Συναισθηματική Αστάθεια / Αρνητικότητα)

Υψηλότερες βαθμολογίες στην υποκλίμακα Emotion Regulation υποδηλώνουν καλύτερη ικανότητα συναισθηματικού ελέγχου και προσαρμογής, ενώ υψηλότερες βαθμολογίες στην υποκλίμακα Lability/Negativity υποδηλώνουν μεγαλύτερη συναισθηματική αστάθεια, ευερεθιστότητα και δυσκολίες στη διαχείριση των συναισθημάτων. Σε αρκετές εφαρμογές υπολογίζεται και συνολικός δείκτης συναισθηματικής λειτουργικότητας.

Στατιστική Ανάλυση

Η ψυχομετρική αξιολόγηση του ERC-24 περιλαμβάνει περιγραφικά στατιστικά μέτρα, έλεγχο της αξιοπιστίας μέσω των δεικτών Cronbach’s α και McDonald’s Ω, καθώς και διερεύνηση της δομικής εγκυρότητας με Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA). Οι περισσότερες διεθνείς μελέτες επιβεβαιώνουν τη διπαραγοντική δομή του εργαλείου και αναφέρουν ικανοποιημένη έως υψηλή εσωτερική συνοχή, με τους συντελεστές Cronbach’s α να κυμαίνονται συνήθως μεταξύ 0,70 και 0,90 για τις δύο υποκλίμακες.

Η εγκυρότητα του εργαλείου διερευνάται μέσω συγκλίνουσας και διακριτής εγκυρότητας, καθώς και με αναλύσεις συσχέτισης με δείκτες κοινωνικής προσαρμογής, ψυχοπαθολογίας και εκτελεστικών λειτουργιών. Σε ερευνητικά πρωτόκολλα εφαρμόζονται επίσης t-test, ANOVA, MANOVA, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, καθώς και Structural Equation Modeling (SEM) για τη μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν τη συναισθηματική ρύθμιση.

Εφαρμογές

Το ERC-24 χρησιμοποιείται ευρέως στην αναπτυξιακή ψυχολογία, στην κλινική παιδοψυχολογία, στην ειδική αγωγή, στη σχολική ψυχολογία και στην παιδοψυχιατρική. Εφαρμόζεται για την αξιολόγηση παιδιών τυπικής ανάπτυξης, καθώς και παιδιών με διαταραχές αυτιστικού φάσματος, ΔΕΠ-Υ, αγχώδεις διαταραχές, συναισθηματικές δυσκολίες και προβλήματα συμπεριφοράς.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται τόσο για διαγνωστικούς και ερευνητικούς σκοπούς όσο και για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ψυχοεκπαιδευτικών και θεραπευτικών παρεμβάσεων που στοχεύουν στη βελτίωση της συναισθηματικής αυτορρύθμισης, της κοινωνικής προσαρμογής και της ψυχικής ευημερίας των παιδιών.

Βιβλιογραφία

Shields, A., & Cicchetti, D. (1997). Emotion regulation among school-age children: The development and validation of a new criterion Q-sort scale. Developmental Psychology, 33(6), 906–916.

Shields, A., & Cicchetti, D. (1998). Reactive aggression among maltreated children: The contributions of attention and emotion dysregulation. Journal of Clinical Child Psychology, 27(4), 381–395.

Zeman, J., Cassano, M., Perry-Parrish, C., & Stegall, S. (2006). Emotion regulation in children and adolescents. Journal of Child and Family Studies, 15(1), 83–94.

Cole, P. M., Martin, S. E., & Dennis, T. A. (2004). Emotion regulation as a scientific construct: Methodological challenges and directions for child development research. Child Development, 75(2), 317–333.

Eisenberg, N., Spinrad, T. L., & Eggum, N. D. (2010). Emotion-related self-regulation and its relation to children’s maladjustment. Annual Review of Clinical Psychology, 6, 495–525.