Επίπεδο Εκφρασμένων Συναισθημάτων [LEE-60]

Περιγραφή

Η Κλίμακα Επιπέδου Εκφρασμένων Συναισθημάτων (Level of Expressed Emotion – LEE) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς που αξιολογεί τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται και βιώνουν την έκφραση συναισθημάτων στο οικογενειακό ή ευρύτερο διαπροσωπικό τους περιβάλλον. Η έννοια των εκφρασμένων συναισθημάτων (Expressed Emotion – EE) αναφέρεται κυρίως στην παρουσία έντονης κριτικής, εχθρότητας, υπερβολικού ελέγχου και περιορισμένης συναισθηματικής υποστήριξης στις στενές διαπροσωπικές σχέσεις, παράγοντες που έχουν συνδεθεί με την πορεία και την υποτροπή διαφόρων ψυχικών διαταραχών.

Η κλίμακα LEE αξιολογεί τέσσερις βασικές διαστάσεις: Κριτική (Criticism), Έλλειψη Συναισθηματικής Υποστήριξης (Lack of Emotional Support), Έλεγχο (Intrusiveness/Control) και Εχθρότητα (Hostility). Χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική ψυχολογία, την ψυχιατρική, την οικογενειακή θεραπεία και την έρευνα για την κατανόηση της επίδρασης του οικογενειακού περιβάλλοντος στην ψυχική υγεία.

Στόχος

Βασικός στόχος της LEE είναι η αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται ότι δέχεται αρνητικά εκφρασμένα συναισθήματα από σημαντικά πρόσωπα του οικογενειακού ή κοινωνικού του περιβάλλοντος. Η κλίμακα συμβάλλει στην κατανόηση της επίδρασης της κριτικής, της συναισθηματικής απόρριψης, του υπερβολικού ελέγχου και της περιορισμένης υποστήριξης στην ψυχική ευημερία, στην προσαρμογή και στην πορεία ψυχικών διαταραχών.

Παράλληλα, αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για τον σχεδιασμό οικογενειακών παρεμβάσεων, την αξιολόγηση θεραπευτικών προγραμμάτων και τη διερεύνηση της σχέσης των εκφρασμένων συναισθημάτων με την υποτροπή ψυχικών διαταραχών, όπως η σχιζοφρένεια, η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων της LEE βασίζεται στον υπολογισμό επιμέρους βαθμολογιών για καθεμία από τις τέσσερις υποκλίμακες, καθώς και στη συνολική αξιολόγηση του επιπέδου των εκφρασμένων συναισθημάτων. Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη αντίληψη αρνητικής συναισθηματικής έκφρασης στο οικογενειακό ή διαπροσωπικό περιβάλλον.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει περιγραφικά στατιστικά (μέσοι όροι, τυπικές αποκλίσεις), αναλύσεις αξιοπιστίας μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, διερευνητική ή επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση, αναλύσεις συσχέτισης (Pearson ή Spearman), συγκρίσεις μεταξύ ομάδων (Student’s t-test, ANOVA ή μη παραμετρικές δοκιμασίες), καθώς και αναλύσεις παλινδρόμησης για τη διερεύνηση της σχέσης των εκφρασμένων συναισθημάτων με μεταβλητές όπως η σοβαρότητα της ψυχικής διαταραχής, το άγχος, η κατάθλιψη, η συναισθηματική δυσφορία και η ποιότητα ζωής.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην έρευνα για την αξιολόγηση της συναισθηματικής ατμόσφαιρας μέσα στην οικογένεια και των επιδράσεών της στην ψυχική υγεία.

Ψυχομετρικές Ιδιότητες

Η αξιολόγηση των ψυχομετρικών χαρακτηριστικών της LEE περιλαμβάνει τον έλεγχο της εσωτερικής συνέπειας μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, καθώς και την εξέταση της δομικής εγκυρότητας με τη χρήση παραγοντικής ανάλυσης. Επιπλέον, εφαρμόζονται διαδικασίες διασταυρούμενης επικύρωσης (cross-validation) σε διαφορετικούς πληθυσμούς και δείγματα, ώστε να διασφαλίζεται η δυνατότητα γενίκευσης των αποτελεσμάτων.

Ωστόσο, στο διαθέσιμο υλικό δεν παρατίθενται συγκεκριμένοι αριθμητικοί δείκτες αξιοπιστίας ή εγκυρότητας, όπως τιμές Cronbach’s α ή δείκτες παραγοντικής προσαρμογής. Επομένως, δεν είναι δυνατή η παράθεση συγκεκριμένων ψυχομετρικών τιμών πέραν της περιγραφής των διαδικασιών αξιολόγησης.

Βαθμονόμηση

Η LEE βαθμολογείται μέσω κλίμακας τύπου Likert, όπου οι συμμετέχοντες αξιολογούν τον βαθμό στον οποίο συμφωνούν με κάθε δήλωση σχετικά με το οικογενειακό ή διαπροσωπικό τους περιβάλλον. Οι απαντήσεις αθροίζονται για τον υπολογισμό των επιμέρους υποκλιμάκων και της συνολικής βαθμολογίας των εκφρασμένων συναισθημάτων.

Η διαδικασία βαθμονόμησης περιλαμβάνει την εκτίμηση της αξιοπιστίας μέσω του Cronbach’s α, την επιβεβαίωση της δομής της κλίμακας μέσω παραγοντικής ανάλυσης και τη διασταυρούμενη επικύρωση σε διαφορετικούς πληθυσμούς, με στόχο τη διασφάλιση της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας του εργαλείου. Υψηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν υψηλότερα επίπεδα αντιλαμβανόμενης κριτικής, εχθρότητας, ελέγχου ή μειωμένης συναισθηματικής υποστήριξης.

Βιβλιογραφία

Cole, J. D., & Kazarian, S. S. (1988). The Level of Expressed Emotion Scale: A New Measure of Expressed Emotion. Journal of Clinical Psychology, 44(3), 392–397.

Hooley, J. M., & Parker, H. A. (2006). Measuring Expressed Emotion: An Evaluation of the Shortcuts. Journal of Family Psychology, 20(3), 386–396.

Leff, J., & Vaughn, C. (1985). Expressed Emotion in Families: Its Significance for Mental Illness. Guilford Press.