Dieting Peer Competitiveness Scale [DPC-9]

Κλίμακα Ανταγωνιστικότητας μεταξύ Συνομηλίκων ως προς τη Δίαιτα

Περιγραφή

Η Dieting Peer Competitiveness Scale (DPC-9) είναι ένα ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση της ανταγωνιστικότητας μεταξύ των εφήβων κοριτσιών σχετικά με τη διατροφή, τη δίαιτα και την εικόνα του σώματος. Η κλίμακα διερευνά τον βαθμό στον οποίο οι συμμετέχουσες συγκρίνουν τις διατροφικές τους συμπεριφορές, το σωματικό τους βάρος και τη φυσική τους εμφάνιση με εκείνα των συνομηλίκων τους, αναδεικνύοντας τις κοινωνικές επιρροές που ενδέχεται να συμβάλλουν στην ανάπτυξη δυσλειτουργικών διατροφικών στάσεων.

Η DPC-9 βασίζεται στην παραδοχή ότι οι κοινωνικές συγκρίσεις αποτελούν σημαντικό παράγοντα διαμόρφωσης της εικόνας σώματος και των διατροφικών συνηθειών κατά την εφηβεία. Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιείται τόσο στην ψυχολογική έρευνα όσο και στην αξιολόγηση παραγόντων κινδύνου που σχετίζονται με τις διατροφικές διαταραχές.

Τι αξιολογεί

Η κλίμακα αξιολογεί δύο βασικές διαστάσεις της ανταγωνιστικότητας ως προς τη δίαιτα και την εικόνα σώματος:

Συγκρίσεις εξωτερικής εμφάνισης

Εξετάζει τον βαθμό στον οποίο οι έφηβες συγκρίνουν:

  • τη σωματική τους εμφάνιση,
  • το σωματικό βάρος,
  • την ελκυστικότητα,
  • τις διατροφικές τους επιλογές,

με τις αντίστοιχες των συνομηλίκων τους.

Κοινωνική ανταγωνιστικότητα στη δίαιτα

Αξιολογεί τη συμπεριφορά που σχετίζεται με:

  • τη σύγκριση των διαιτητικών συνηθειών άλλων κοριτσιών,
  • την τάση μίμησης ή υπεροχής ως προς τη δίαιτα,
  • την κοινωνική επιρροή στις επιλογές διατροφής.

Η κλίμακα συμβάλλει στον εντοπισμό ατόμων που παρουσιάζουν έντονη ενασχόληση με τη δίαιτα και την εικόνα σώματος, ακόμη και όταν οι συμπεριφορές αυτές συνοδεύονται από αρνητικές σωματικές ή ψυχολογικές συνέπειες.

Βαθμολόγηση

Η DPC-9 αποτελείται από 9 ερωτήματα, τα οποία οργανώνονται σε δύο παράγοντες.

Οι απαντήσεις δίνονται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert:

  • 1 = Διαφωνώ απόλυτα
  • 2 = Διαφωνώ
  • 3 = Ούτε συμφωνώ ούτε διαφωνώ
  • 4 = Συμφωνώ
  • 5 = Συμφωνώ απόλυτα

Ορισμένα ερωτήματα είναι ανεστραμμένα και απαιτούν αντίστροφη βαθμολόγηση πριν από τον υπολογισμό της συνολικής βαθμολογίας.

Η τελική βαθμολογία υπολογίζεται από τον μέσο όρο των απαντήσεων, με υψηλότερες τιμές να υποδηλώνουν μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα σχετικά με τη δίαιτα, την εξωτερική εμφάνιση και τις κοινωνικές συγκρίσεις.

Ανάλυση δεδομένων

Τα δεδομένα της DPC-9 μπορούν να αναλυθούν με πληθώρα στατιστικών μεθόδων, ανάλογα με τον σκοπό της μελέτης.

Συνήθως εφαρμόζονται:

  • περιγραφική στατιστική (μέσοι όροι, τυπικές αποκλίσεις, ποσοστά),
  • αξιολόγηση αξιοπιστίας με Cronbach’s α,
  • διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (EFA και CFA),
  • συγκρίσεις ομάδων με t-test, ANOVA ή μη παραμετρικούς ελέγχους,
  • αναλύσεις συσχέτισης (Pearson ή Spearman),
  • γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση,
  • μοντέλα διαμεσολάβησης και τροποποίησης (mediation και moderation analysis),
  • μοντέλα δομικών εξισώσεων (SEM), όταν εξετάζονται σύνθετες σχέσεις μεταξύ κοινωνικών συγκρίσεων, εικόνας σώματος και διατροφικών συμπεριφορών.

Η DPC-9 χρησιμοποιείται συχνά σε συνδυασμό με εργαλεία αξιολόγησης της δυσαρέσκειας για το σώμα, της αυτοεκτίμησης, της κοινωνικής σύγκρισης και των διατροφικών διαταραχών.

Εφαρμογές

Η κλίμακα χρησιμοποιείται σε:

  • Ψυχολογία Υγείας
  • Κλινική Ψυχολογία
  • Αναπτυξιακή Ψυχολογία
  • Σχολική Ψυχολογία
  • Διατροφική Συμπεριφορά
  • Έρευνα Διατροφικών Διαταραχών
  • Προγράμματα πρόληψης διαταραχών πρόσληψης τροφής
  • Επιδημιολογικές μελέτες σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες

Αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για την κατανόηση της επίδρασης των συνομηλίκων στη διαμόρφωση της εικόνας σώματος και των διατροφικών συνηθειών κατά την εφηβική ηλικία.

Ψυχομετρικά χαρακτηριστικά

Η αρχική έκδοση της DPC-9 παρουσιάζει ικανοποιητική εσωτερική συνοχή, με δείκτη Cronbach’s α = 0,77, γεγονός που υποδηλώνει καλή αξιοπιστία των μετρήσεων.

Η ελληνική προσαρμογή πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της αντίστροφης μετάφρασης (back-translation), ενώ η διαδικασία στάθμισης και ψυχομετρικής αξιολόγησης βρίσκεται σε τελικό στάδιο. Μέχρι την ολοκλήρωση της επικύρωσης, οι δείκτες αξιοπιστίας και εγκυρότητας της ελληνικής έκδοσης θα πρέπει να αναφέρονται με βάση τα αποτελέσματα της αντίστοιχης μελέτης.

Πλεονεκτήματα

Η DPC-9 παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα:

  • σύντομη και εύκολη συμπλήρωση,
  • αξιολόγηση κοινωνικών συγκρίσεων που σχετίζονται με τη δίαιτα,
  • κατάλληλη για εφήβους και νεαρές ενήλικες,
  • συμβάλλει στον εντοπισμό παραγόντων κινδύνου για διατροφικές διαταραχές,
  • μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο στην έρευνα όσο και σε προγράμματα πρόληψης.

Περιορισμοί

Η DPC-9 αποτελεί εργαλείο αυτοαναφοράς και οι απαντήσεις ενδέχεται να επηρεάζονται από την κοινωνικά επιθυμητή συμπεριφορά ή από υποκειμενικές αντιλήψεις των συμμετεχουσών. Επιπλέον, η κλίμακα αξιολογεί κυρίως την κοινωνική ανταγωνιστικότητα ως προς τη δίαιτα και δεν αποτελεί διαγνωστικό εργαλείο για τις διατροφικές διαταραχές. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων θα πρέπει να πραγματοποιείται σε συνδυασμό με άλλα έγκυρα ψυχομετρικά εργαλεία και την κλινική αξιολόγηση.

Βιβλιογραφία

Huon, G. F., Piira, T., Hayne, A., & Strong, K. G. (2002). Assessing body and eating peer-focused comparisons: The Dieting Peer Competitiveness (DPC) Scale. European Eating Disorders Review, 10, 428–446.

Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117–140.

Stice, E. (2002). Risk and maintenance factors for eating pathology: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 128(5), 825–848.