Ερωτηματολόγιο Οδοντιατρικών Σχέσεων για Φοβικούς και Μη Φοβικούς Οδοντιατρικούς Ασθενείς (ΕΡΟΣ-36)

Περιγραφή της Κλίμακας

Το Ερωτηματολόγιο Οδοντιατρικών Σχέσεων (ΕΡΟΣ-36) είναι ένα ψυχομετρικό εργαλείο που αναπτύχθηκε για να αξιολογήσει τις αντιλήψεις και τις στάσεις των οδοντιατρικών ασθενών σχετικά με τη σχέση οδοντιάτρου–ασθενούς, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις διαφορές μεταξύ ατόμων με οδοντιατρικό φόβο και εκείνων που δεν εμφανίζουν φοβικές αντιδράσεις. Η κλίμακα αναπτύχθηκε από την Αράβου (2008) και χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν την εμπιστοσύνη, την επικοινωνία και την ποιότητα της θεραπευτικής σχέσης στο οδοντιατρικό περιβάλλον.

Η αξιολόγηση της σχέσης μεταξύ οδοντιάτρου και ασθενούς αποτελεί σημαντικό στοιχείο της σύγχρονης οδοντιατρικής φροντίδας, καθώς η ποιότητα της επικοινωνίας και η αποτελεσματική διαχείριση του άγχους συμβάλλουν στην αύξηση της συμμόρφωσης στη θεραπεία, στη μείωση του οδοντιατρικού φόβου και στη βελτίωση της συνολικής εμπειρίας του ασθενούς.

Τι αξιολογεί η Κλίμακα;

Το ΕΡΟΣ-36 αξιολογεί τις αντιλήψεις των ασθενών σχετικά με τη σχέση τους με τον οδοντίατρο και τους παράγοντες που επηρεάζουν την ποιότητα της οδοντιατρικής φροντίδας.

Ειδικότερα εξετάζει:

  • την ποιότητα της επικοινωνίας μεταξύ οδοντιάτρου και ασθενούς,
  • τον τρόπο διαχείρισης του άγχους και του οδοντιατρικού φόβου,
  • ζητήματα βιοηθικής κατά την παροχή οδοντιατρικής φροντίδας,
  • την επαγγελματική επάρκεια του οδοντιάτρου,
  • τις διαφορές στις αντιλήψεις μεταξύ φοβικών και μη φοβικών ασθενών.

Η κλίμακα επιτρέπει την αναγνώριση στοιχείων της θεραπευτικής σχέσης που ενδέχεται να επηρεάζουν την εμπειρία και τη συνεργασία του ασθενούς κατά τη διάρκεια της οδοντιατρικής θεραπείας.

Δομή της Κλίμακας

Το ΕΡΟΣ-36 αποτελείται από 36 ερωτήσεις, οι οποίες οργανώνονται σε τέσσερις εννοιολογικές διαστάσεις:

  • Επικοινωνία οδοντιάτρου–ασθενούς
  • Χειρισμός του άγχους του ασθενούς
  • Βιοηθική
  • Επάρκεια του οδοντιάτρου

Τα ερωτήματα περιλαμβάνουν τόσο διατυπώσεις υπέρ των ασθενών όσο και υπέρ των οδοντιάτρων, καθώς και θετικά και αρνητικά διατυπωμένες προτάσεις, ώστε να αποτυπώνεται ολοκληρωμένα η αντίληψη των συμμετεχόντων για τη θεραπευτική σχέση.

Βαθμονόμηση της Κλίμακας

Η αξιολόγηση πραγματοποιείται σε δύο επίπεδα.

Αρχικά, ο οδοντιατρικός φόβος εκτιμάται με συνολικό σκορ από 5 έως 25, όπου:

  • 19–25 βαθμοί υποδηλώνουν ότι ο συμμετέχων χαρακτηρίζεται ως φοβικός ασθενής.

Οι απαντήσεις των 36 ερωτήσεων καταγράφονται σε επταβάθμια κλίμακα Guttman, όπου:

  • 1 = Απόλυτη διαφωνία
  • 7 = Απόλυτη συμφωνία.

Κατά τη στατιστική επεξεργασία, οι βαθμολογίες των έμμεσα διατυπωμένων ερωτήσεων αντιστρέφονται, ώστε όλες οι μεταβλητές να έχουν κοινή κατεύθυνση και να είναι δυνατός ο υπολογισμός των επιμέρους και συνολικών δεικτών της κλίμακας.

Ερμηνεία των αποτελεσμάτων

Το ΕΡΟΣ-36 επιτρέπει την αξιολόγηση:

  • της ποιότητας της θεραπευτικής σχέσης οδοντιάτρου–ασθενούς,
  • της αποτελεσματικότητας της επικοινωνίας,
  • του τρόπου αντιμετώπισης του οδοντιατρικού άγχους,
  • της αντίληψης για την επαγγελματική επάρκεια του οδοντιάτρου,
  • της συμμόρφωσης με βασικές αρχές βιοηθικής,
  • των διαφορών μεταξύ φοβικών και μη φοβικών ασθενών.

Υψηλότερες βαθμολογίες στις αντίστοιχες υποκλίμακες υποδηλώνουν θετικότερες αντιλήψεις για τη σχέση με τον οδοντίατρο και μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη θεραπευτική διαδικασία. Παράλληλα, η ταξινόμηση των συμμετεχόντων ως φοβικών ή μη φοβικών επιτρέπει τη σύγκριση των δύο ομάδων και τη διερεύνηση των παραγόντων που σχετίζονται με τον οδοντιατρικό φόβο.

Εγκυρότητα και Αξιοπιστία

Σύμφωνα με το παρεχόμενο υλικό, το ΕΡΟΣ-36 παρουσιάζει ικανοποιητική φαινομενική εγκυρότητα, ενώ η εσωτερική συνοχή του εργαλείου αξιολογήθηκε ως ικανοποιητική με Cronbach’s α = 0,78, γεγονός που υποδηλώνει καλή αξιοπιστία των μετρήσεων. Η μετάφραση και η στάθμιση του ερωτηματολογίου πραγματοποιήθηκαν από την Αράβου (2008).

Εφαρμογές στην έρευνα

Το ΕΡΟΣ-36 χρησιμοποιείται σε έρευνες που αφορούν:

  • τον οδοντιατρικό φόβο,
  • το άγχος κατά την οδοντιατρική θεραπεία,
  • τη σχέση οδοντιάτρου–ασθενούς,
  • την επικοινωνία στις υπηρεσίες υγείας,
  • την ικανοποίηση των ασθενών,
  • τη βιοηθική στην οδοντιατρική,
  • τη συμμόρφωση στη θεραπεία,
  • την ψυχολογία της υγείας,
  • την ποιότητα των υπηρεσιών οδοντιατρικής φροντίδας,
  • την αξιολόγηση παρεμβάσεων για τη μείωση του οδοντιατρικού φόβου.

Η εφαρμογή του εργαλείου συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση των ψυχοκοινωνικών παραγόντων που επηρεάζουν τη θεραπευτική συνεργασία, διευκολύνοντας τον σχεδιασμό παρεμβάσεων που ενισχύουν την εμπιστοσύνη, την αποτελεσματική επικοινωνία και την ποιότητα της οδοντιατρικής φροντίδας.

Βιβλιογραφία

Αράβου, Σ. (2008). Διαδικασίες επιρροής οδοντιατρικά φοβικών και μη φοβικών ασθενών.

Μακρή, Χ. (2019). Ψυχοκοινωνικά χαρακτηριστικά φοβικών ασθενών στο οδοντιατρείο.