Κλίμακα Εμπειριών στις Κοντινές Σχέσεις [ECR-36]

Περιγραφή

Η Αναθεωρημένη Κλίμακα Βιωμάτων στις Κοντινές Σχέσεις (Experiences in Close Relationships – Revised, ECR-R-36) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα εργαλεία αυτοαναφοράς για την αξιολόγηση της προσκόλλησης στους ενήλικες. Αναπτύχθηκε από τους Fraley, Waller και Brennan (2000) και βασίζεται στο διαστασιακό μοντέλο της ενήλικης προσκόλλησης, σύμφωνα με το οποίο οι διαφορές στις στενές διαπροσωπικές σχέσεις εκφράζονται κυρίως μέσω δύο βασικών διαστάσεων: της Αποφυγής Προσκόλλησης και του Άγχους Προσκόλλησης. Η κλίμακα χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχολογική έρευνα, στη συμβουλευτική, στην ψυχοθεραπεία και στις επιστήμες υγείας για τη μελέτη των ρομαντικών σχέσεων, της συναισθηματικής λειτουργικότητας και της ποιότητας των διαπροσωπικών δεσμών.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η ECR-R βασίζεται στη θεωρία της προσκόλλησης (Attachment Theory), η οποία υποστηρίζει ότι οι πρώιμες σχέσεις με τους βασικούς φροντιστές διαμορφώνουν εσωτερικά μοντέλα λειτουργίας που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα δημιουργούν και διατηρούν στενές σχέσεις κατά την ενήλικη ζωή. Η διάσταση της Αποφυγής Προσκόλλησης αντανακλά τη δυσφορία απέναντι στη συναισθηματική εγγύτητα και την εξάρτηση από τους άλλους, ενώ η διάσταση του Άγχους Προσκόλλησης εκφράζει τον φόβο εγκατάλειψης, απόρριψης και μειωμένης αποδοχής. Οι δύο αυτές διαστάσεις αποτελούν τη βάση για τη μελέτη των διαφορών στην ποιότητα των διαπροσωπικών σχέσεων και της ψυχολογικής προσαρμογής.

Δομή και χαρακτηριστικά του ερωτηματολογίου

Η κλίμακα αποτελείται από 36 προτάσεις που αφορούν τις ερωτικές σχέσεις, συμπεριλαμβανομένου του γάμου. Οι δηλώσεις κατανέμονται σε δύο υποκλίμακες των 18 ερωτήσεων η καθεμία. Η πρώτη υποκλίμακα αξιολογεί την Αποφυγή Προσκόλλησης, ενώ η δεύτερη αξιολογεί το Άγχος Προσκόλλησης. Οι συμμετέχοντες καλούνται να δηλώσουν τον βαθμό στον οποίο κάθε πρόταση αντανακλά τη συνολική εμπειρία τους στις ρομαντικές σχέσεις χρησιμοποιώντας επταβάθμια κλίμακα τύπου Likert, από 1 («Διαφωνώ απόλυτα») έως 7 («Συμφωνώ απόλυτα»).

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η στατιστική επεξεργασία της ECR-R βασίζεται στον υπολογισμό του μέσου όρου των απαντήσεων για καθεμία από τις δύο υποκλίμακες, παρέχοντας δύο ανεξάρτητες βαθμολογίες που αντιστοιχούν στην Αποφυγή και στο Άγχος Προσκόλλησης. Οι βαθμολογίες αυτές χρησιμοποιούνται για τη διερεύνηση της σχέσης της προσκόλλησης με μεταβλητές όπως η ποιότητα των ρομαντικών σχέσεων, η ψυχική υγεία, η συναισθηματική ευημερία, η κοινωνική λειτουργικότητα και η διαπροσωπική συμπεριφορά. Στις ερευνητικές εφαρμογές χρησιμοποιούνται περιγραφικά στατιστικά μέτρα, συσχετίσεις, συγκρίσεις ομάδων, αναλύσεις παλινδρόμησης και πολυμεταβλητές τεχνικές, ανάλογα με τους στόχους της μελέτης.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η ελληνική έκδοση της ECR-R προσαρμόστηκε με τη διαδικασία της αντίστροφης ανεξάρτητης μετάφρασης και παρουσιάζει πολύ ικανοποιηλές ψυχομετρικές ιδιότητες. Η παραγοντική ανάλυση των 36 ερωτήσεων έδειξε ότι όλες οι δηλώσεις εμφάνισαν φορτίσεις μεγαλύτερες από 0,35 στον αναμενόμενο παράγοντα, ενώ καμία δεν παρουσίασε φορτίσεις μεγαλύτερες από 0,25 στον εναλλακτικό παράγοντα. Οι δύο παράγοντες εμφάνισαν μέτρια θετική συσχέτιση (r = 0,35). Η αξιοπιστία εσωτερικής συνέπειας ήταν ιδιαίτερα υψηλή, με Cronbach’s α = 0,91 τόσο για την υποκλίμακα της Αποφυγής όσο και για την υποκλίμακα του Άγχους Προσκόλλησης.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται μέσω επταβάθμιας κλίμακας Likert. Οι ερωτήσεις με περιττή αρίθμηση ανήκουν στην υποκλίμακα της Αποφυγής Προσκόλλησης, ενώ οι ερωτήσεις με ζυγή αρίθμηση ανήκουν στην υποκλίμακα του Άγχους Προσκόλλησης. Οι ερωτήσεις 3, 7, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 29, 31, 33 και 35 της υποκλίμακας Αποφυγής, καθώς και οι ερωτήσεις 18 και 22 της υποκλίμακας Άγχους, βαθμολογούνται με αντίστροφη κωδικοποίηση πριν από τον υπολογισμό του μέσου όρου κάθε υποκλίμακας.

Οι δύο βαθμολογίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως συνεχείς δείκτες προσκόλλησης ή να ερμηνευθούν συνδυαστικά. Σύμφωνα με την προσέγγιση που περιγράφεται στο εγχειρίδιο της ελληνικής προσαρμογής, ο συνδυασμός των δύο διαστάσεων μπορεί να οδηγήσει στην περιγραφή τεσσάρων προτύπων προσκόλλησης: του ασφαλούς, του υπερενασχολούμενου, του απορριπτικού και του φοβισμένου τύπου προσκόλλησης.

Πολιτισμική προσαρμογή

Η κλίμακα έχει προσαρμοστεί στην ελληνική γλώσσα μέσω της διαδικασίας της αντίστροφης ανεξάρτητης μετάφρασης, διασφαλίζοντας την εννοιολογική ισοδυναμία των δηλώσεων και τη δυνατότητα αξιόπιστης εφαρμογής της στον ελληνικό πληθυσμό. Η ελληνική προσαρμογή πραγματοποιήθηκε από τους Τσαγκαράκη, Καφέτσιο και Σταλίκα, ενώ η χρήση της έχει συμβάλει στη διερεύνηση της ενήλικης προσκόλλησης σε ελληνικούς ερευνητικούς και κλινικούς πληθυσμούς.

Στόχος και εφαρμογές

Βασικός στόχος της ECR-R είναι η αξιολόγηση της ενήλικης προσκόλλησης μέσα από τις δύο βασικές διαστάσεις της Αποφυγής και του Άγχους Προσκόλλησης. Η κλίμακα χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχολογική και ψυχοθεραπευτική έρευνα για τη μελέτη της ποιότητας των ρομαντικών σχέσεων, της οικογενειακής λειτουργικότητας, της συναισθηματικής ρύθμισης, της ψυχικής υγείας και της διαπροσωπικής συμπεριφοράς. Παράλληλα, αξιοποιείται στη συμβουλευτική και στην κλινική πράξη για την κατανόηση των δυσκολιών στις στενές σχέσεις και την υποστήριξη του σχεδιασμού κατάλληλων θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Βιβλιογραφία

Fraley, R. C., Waller, N. G., & Brennan, K. A. (2000). An item response theory analysis of self-report measures of adult attachment. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 350–365.

Sibley, C. G., & Liu, J. H. (2004). Short-term temporal stability and factor structure of the revised Experiences in Close Relationships (ECR-R) measure of adult attachment. Personality and Individual Differences, 36(4), 969–975.

Brennan, K. A., Clark, C. L., & Shaver, P. R. (1998). Self-report measurement of adult attachment: An integrative overview. In J. A. Simpson & W. S. Rholes (Eds.), Attachment Theory and Close Relationships (pp. 46–76). Guilford Press.

Ελληνική προσαρμογή: Τσαγκαράκης, Μ., Καφέτσιος, Κ., & Σταλίκας, Α.