Περιγραφή

Η Κλίμακα Αξιολόγησης Στρατηγικών Αντιμετώπισης (Coping Strategies Assessment Scale – ETDC-54) αποτελεί ένα ολοκληρωμένο ψυχομετρικό εργαλείο που αξιολογεί τις στρατηγικές τις οποίες χρησιμοποιούν τα άτομα για να αντιμετωπίσουν στρεσογόνες καταστάσεις, απαιτητικά γεγονότα και καθημερινές δυσκολίες. Η κλίμακα βασίζεται στη θεωρία των μηχανισμών αντιμετώπισης (coping) και επιτρέπει τη συστηματική καταγραφή τόσο των προσαρμοστικών όσο και των δυσλειτουργικών τρόπων διαχείρισης του στρες.

Το εργαλείο αποτελείται από 54 δηλώσεις αυτοαναφοράς, μέσω των οποίων αξιολογούνται έξι βασικές στρατηγικές αντιμετώπισης: Εστίαση (Focusing), Κοινωνική Υποστήριξη (Social Support), Αποδοχή (Acceptance), Αλλαγή (Change/Transformation), Έλεγχος (Control) και Απόσυρση (Withdrawal). Οι στρατηγικές αυτές περιλαμβάνουν συνολικά 18 ειδικότερες τακτικές, οι οποίες διακρίνονται σε θετικές (προσαρμοστικές) και αρνητικές (μη προσαρμοστικές), παρέχοντας μία ολοκληρωμένη εικόνα του τρόπου με τον οποίο τα άτομα ανταποκρίνονται στις δυσκολίες της καθημερινής ζωής. Η θεωρητική βάση της κλίμακας προέρχεται από την Κλίμακα Αντιμετώπισης της Τουλούζης (Toulouse Coping Scale), η οποία στηρίζεται στο ψυχοδυναμικό μοντέλο της συναισθηματικής λειτουργίας.

Στόχος

Στόχος της ETDC-54 είναι η αξιόπιστη αξιολόγηση των στρατηγικών αντιμετώπισης που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι όταν έρχονται αντιμέτωποι με στρεσογόνες ή απαιτητικές καταστάσεις. Η κλίμακα συμβάλλει στην κατανόηση των ατομικών διαφορών στη διαχείριση του στρες, επιτρέποντας τη διερεύνηση της σχέσης των στρατηγικών αντιμετώπισης με την ψυχική υγεία, την ανθεκτικότητα, την αυτοαποτελεσματικότητα, την ποιότητα ζωής και την επαγγελματική ή ακαδημαϊκή προσαρμογή. Παράλληλα, χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ψυχολογικών, εκπαιδευτικών και συμβουλευτικών παρεμβάσεων.

Βαθμολόγηση

Η ETDC-54 χρησιμοποιεί πενταβάθμια κλίμακα Likert, στην οποία οι συμμετέχοντες δηλώνουν τη συχνότητα ή τον βαθμό με τον οποίο χρησιμοποιούν κάθε στρατηγική αντιμετώπισης (1 = Ποτέ έως 5 = Πάντα ή αντίστοιχη διαβάθμιση, ανάλογα με την έκδοση του εργαλείου). Οι βαθμολογίες υπολογίζονται τόσο για κάθε επιμέρους στρατηγική όσο και για τους συνολικούς δείκτες θετικών και αρνητικών στρατηγικών αντιμετώπισης. Υψηλότερες βαθμολογίες στις προσαρμοστικές στρατηγικές αντανακλούν αποτελεσματικότερη διαχείριση του στρες, ενώ υψηλές βαθμολογίες στις δυσλειτουργικές στρατηγικές ενδέχεται να υποδηλώνουν αυξημένη ψυχολογική επιβάρυνση ή δυσκολίες προσαρμογής.

Στατιστική Ανάλυση

Η στατιστική επεξεργασία της ETDC-54 περιλαμβάνει περιγραφικά στατιστικά μέτρα, έλεγχο της αξιοπιστίας μέσω των δεικτών Cronbach’s α και McDonald’s Ω, καθώς και αξιολόγηση της δομικής εγκυρότητας με Διερευνητική (Exploratory Factor Analysis) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis). Η αρχική ελληνική επικύρωση ανέδειξε πολύ υψηλή εσωτερική συνοχή (Cronbach’s α ≈ 0,92), ενώ μεταγενέστερες αναλύσεις επιβεβαίωσαν την καλή εννοιολογική εγκυρότητα του εργαλείου. Επιπλέον, εφαρμόζονται αναλύσεις συσχέτισης, t-test, ANOVA, MANOVA, καθώς και μοντέλα γραμμικής και λογιστικής παλινδρόμησης για τη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν την επιλογή στρατηγικών αντιμετώπισης.

Εφαρμογές

Η ETDC-54 χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική ψυχολογία, την ψυχολογία της υγείας, την εκπαιδευτική ψυχολογία, την εργασιακή ψυχολογία και την κοινωνική έρευνα. Εφαρμόζεται σε πληθυσμούς φοιτητών, επαγγελματιών υγείας, κοινωνικών λειτουργών, εκπαιδευτικών και γενικού πληθυσμού, καθώς και σε άτομα που αντιμετωπίζουν χρόνιες ασθένειες ή έντονες ψυχοπιεστικές καταστάσεις. Η κλίμακα αξιοποιείται τόσο για ερευνητικούς σκοπούς όσο και για τον σχεδιασμό παρεμβάσεων που στοχεύουν στην ενίσχυση της ψυχολογικής ανθεκτικότητας, της αποτελεσματικής διαχείρισης του στρες και της προαγωγής της ψυχικής υγείας.

Βιβλιογραφία

Sordes-Ader, F., Fisian, H., Esparbès, S., & Tap, P. (1995). Coping Strategies and Social Desirability. Apprentissage et Développement, 15–16, 165–173.

Tap, P., Esparbès, S., & Sordes, F. (1993). Presentation of the Echelle Toulousaine de Coping (Toulouse Coping Scale). Journées du Labo St. Crig.

Θεοδωράτου-Μπέκου, Μ. (2003). Ψυχολογική Ωριμότητα και Στρατηγικές Αντιμετώπισης. Διδακτορική Διατριβή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Puri, B. K., Miari, A., & Theodoratou, M. (2024). Brief Coping Scale (TCS-9): Optimising the assessment of coping strategies in healthcare workers. Health Psychology Research, 12, 94942.

Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, Appraisal, and Coping. Springer.