Ερωτηματολόγιο Φόβων (Fear Survey Schedule – FSS-90)

Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο Φόβων (Fear Survey Schedule – FSS-90) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση του εύρους και της έντασης των φόβων που σχετίζονται με αντικείμενα, καταστάσεις και καθημερινές εμπειρίες. Αναπτύχθηκε από τους Wolpe και Lang (1964) και χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική ψυχολογία, την ψυχιατρική και την ερευνητική πρακτική για την αξιολόγηση φοβικών αντιδράσεων και αγχωδών διαταραχών.

Η κλίμακα αποτελείται από 90 δηλώσεις αυτοαναφοράς, μέσω των οποίων οι συμμετέχοντες αξιολογούν τον βαθμό φόβου που τους προκαλούν συγκεκριμένα αντικείμενα ή καταστάσεις. Το εργαλείο καλύπτει ένα ευρύ φάσμα φοβιών, όπως:

• κοινωνικές φοβίες,
• φόβους που σχετίζονται με τραυματισμό, ασθένεια, μόλυνση και θάνατο,
• φόβους απέναντι σε επικίνδυνες ή απειλητικές καταστάσεις,
• ζωοφοβίες,
• αγοραφοβία και φόβους που σχετίζονται με τις μετακινήσεις και τα ταξίδια.

Το FSS-90 χρησιμοποιείται τόσο σε κλινικούς όσο και σε μη κλινικούς πληθυσμούς, επιτρέποντας την ολοκληρωμένη αξιολόγηση των φοβικών αντιδράσεων και της έντασής τους.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Οι απαντήσεις του ερωτηματολογίου αναλύονται σε επίπεδο επιμέρους υποκλιμάκων αλλά και συνολικής βαθμολογίας, επιτρέποντας την αναλυτική καταγραφή των διαφορετικών μορφών φόβου.

Το εργαλείο αξιοποιείται σε έρευνες που αφορούν:

• αγχώδεις διαταραχές,
• ειδικές φοβίες,
• κοινωνική φοβία,
• αγοραφοβία,
• διαταραχή πανικού,
• ψυχική υγεία ενηλίκων,
• ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις,
• γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT),
• θεραπεία έκθεσης και συστηματική απευαισθητοποίηση.

Στην ερευνητική πρακτική εφαρμόζονται συνήθως περιγραφική στατιστική, συγκρίσεις μεταξύ ομάδων (t-test, ANOVA), αναλύσεις συσχέτισης (Pearson ή Spearman), γραμμική ή λογιστική παλινδρόμηση, καθώς και ψυχομετρικοί έλεγχοι αξιοπιστίας και εγκυρότητας μέσω Cronbach’s α, διερευνητικής (EFA) και επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης (CFA).

Σκοπός

Βασικός σκοπός του Fear Survey Schedule (FSS-90) είναι η συστηματική αξιολόγηση του βαθμού και του είδους των φοβικών αντιδράσεων που εμφανίζει ένα άτομο, καθώς και η υποστήριξη της κλινικής αξιολόγησης των φοβικών διαταραχών.

Παράλληλα, το εργαλείο χρησιμοποιείται για τον σχεδιασμό και την αξιολόγηση θεραπευτικών παρεμβάσεων, ιδιαίτερα σε προγράμματα συστηματικής απευαισθητοποίησης, θεραπείας έκθεσης (Exposure Therapy) και άλλων γνωσιακών-συμπεριφορικών προσεγγίσεων που στοχεύουν στη σταδιακή μείωση των φοβικών αντιδράσεων.

Βαθμολόγηση

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται με πενταβάθμια κλίμακα Likert, όπου:

• 0 = Καθόλου
• 1 = Λίγο
• 2 = Μέτρια
• 3 = Πολύ
• 4 = Πάρα πολύ

Η βαθμολογία υπολογίζεται για κάθε επιμέρους κατηγορία φόβου, ενώ η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα όλων των απαντήσεων. Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη ένταση φοβικών αντιδράσεων και αυξημένο επίπεδο φοβικού άγχους.

Η ανάλυση μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο σε επίπεδο συνολικού δείκτη όσο και ανά υποκλίμακα, επιτρέποντας τον εντοπισμό των ειδικών κατηγοριών φόβου που εμφανίζουν τη μεγαλύτερη ένταση.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Το Fear Survey Schedule (FSS-90) παρουσιάζει ιδιαίτερα υψηλές ψυχομετρικές ιδιότητες και αποτελεί ένα από τα πλέον τεκμηριωμένα εργαλεία αξιολόγησης φοβικού άγχους.

Η ελληνική προσαρμογή έχει επιβεβαιώσει την ικανοποιητική συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα, αποδεικνύοντας ότι η κλίμακα μετρά αποτελεσματικά το φοβικό άγχος ανεξάρτητα από τα επίπεδα κατάθλιψης.

Επιπλέον, παρουσιάζει:

• Υψηλή αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest) με συντελεστή r = 0,89 για τη συνολική βαθμολογία και τιμές r = 0,80–0,90 στις επιμέρους υποκλίμακες.
• Εξαιρετική εσωτερική συνέπεια, με Cronbach’s α = 0,97 για τη συνολική κλίμακα και τιμές α = 0,80–0,90 για τις υποκλίμακες.

Τα χαρακτηριστικά αυτά καθιστούν το FSS-90 ιδιαίτερα αξιόπιστο εργαλείο τόσο για ερευνητικές εφαρμογές όσο και για την κλινική αξιολόγηση ενηλίκων.

Βιβλιογραφία

Mellon, R. (2000). A Greek-language inventory of fears: Psychometric and factor structure of self-reports of fear on the Hellenic Fear Survey Schedule. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 22(2), 233–254.

Wolpe, J., & Lang, P. J. (1964). A Fear Survey Schedule for use in behaviour therapy. Behaviour Research and Therapy.

Arrindell, W. A. (1980). Phobic dimensions: Reliability and generalizability across samples, gender and nations. Advances in Behaviour Research and Therapy.