Κλίμακα Διερεύνησης της Γέννησης των Παραληρηματικών Ιδεών κατά την Ενδοσυνεδριακή Διαδικασία (IIDF-25)

Περιγραφή

Η Κλίμακα Διερεύνησης της Γέννησης των Παραληρηματικών Ιδεών κατά την Ενδοσυνεδριακή Διαδικασία (Investigation of In-Session Delusion Formation Scale – IIDF-25) αποτελεί ένα εξειδικευμένο ψυχομετρικό εργαλείο που αναπτύχθηκε για τη συστηματική αξιολόγηση των ενδοσυνεδριακών ψυχοθεραπευτικών διεργασιών που συνδέονται με την εμφάνιση και τη διαμόρφωση παραληρηματικών ιδεών σε άτομα με ψυχωτικές διαταραχές. Η κλίμακα δημιουργήθηκε από τους Ζγαντζούρη και Νέστορος (1999) στο πλαίσιο της έρευνας των ψυχοθεραπευτικών διαδικασιών στη σχιζοφρένεια παρανοϊκού τύπου και στη σχιζοσυναισθηματική διαταραχή.

Η IIDF-25 αποτελείται από 25 ερωτήματα, τα οποία αξιολογούν τους πιθανούς ψυχολογικούς μηχανισμούς που συμβάλλουν στη γένεση, την ενεργοποίηση και τη διατήρηση των παραληρηματικών ιδεών κατά τη διάρκεια της ψυχοθεραπευτικής συνεδρίας. Το εργαλείο χρησιμοποιείται αποκλειστικά στο θεραπευτικό πλαίσιο και εστιάζει στην παρατήρηση των θεραπευτικών αλληλεπιδράσεων, των γνωστικών και συναισθηματικών διεργασιών του ασθενούς, καθώς και των ενδοσυνεδριακών γεγονότων που σχετίζονται με την ανάπτυξη παραληρηματικού περιεχομένου.

Οι απαντήσεις καταγράφονται σε επταβάθμια κλίμακα Likert, από «Διαφωνώ πλήρως» έως «Συμφωνώ πλήρως», επιτρέποντας την ποσοτική εκτίμηση του βαθμού συμφωνίας του εξωτερικού αξιολογητή σχετικά με την παρουσία συγκεκριμένων μηχανισμών δημιουργίας παραληρηματικών ιδεών.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται κυρίως σε:

  • Κλινική Ψυχολογία
  • Ψυχοθεραπεία Ψυχώσεων
  • Ψυχιατρική
  • Ψυχοπαθολογία
  • Έρευνα ψυχωτικών διαταραχών
  • Ψυχοθεραπευτική έρευνα διεργασιών (Psychotherapy Process Research)
  • Ακαδημαϊκή και κλινική έρευνα

Η εφαρμογή της IIDF-25 συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση των ψυχοθεραπευτικών μηχανισμών που σχετίζονται με τη δημιουργία των παραληρηματικών ιδεών, παρέχοντας σημαντικές πληροφορίες για τη μελέτη της ψυχοδυναμικής των ψυχώσεων και την αξιολόγηση της θεραπευτικής διαδικασίας.

Στόχος

Βασικός στόχος της IIDF-25 είναι η αξιόπιστη και συστηματική διερεύνηση των ψυχοθεραπευτικών διεργασιών που σχετίζονται με την εμφάνιση και την ανάπτυξη παραληρηματικών ιδεών κατά τη διάρκεια των θεραπευτικών συνεδριών.

Ειδικότερα, η κλίμακα επιδιώκει να:

  • αξιολογήσει τους ενδοσυνεδριακούς μηχανισμούς δημιουργίας παραληρηματικών ιδεών,
  • διερευνήσει τις γνωστικές και συναισθηματικές διεργασίες που συνοδεύουν την εμφάνιση παραληρηματικού περιεχομένου,
  • καταγράψει τη δυναμική της θεραπευτικής αλληλεπίδρασης κατά τη διάρκεια των συνεδριών,
  • υποστηρίξει την κατανόηση της ψυχοπαθολογίας της σχιζοφρένειας και της σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής,
  • διευκολύνει την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων,
  • συμβάλει στην επιστημονική έρευνα των θεραπευτικών διαδικασιών στις ψυχώσεις,
  • υποστηρίξει την ανάπτυξη αποτελεσματικότερων θεραπευτικών προσεγγίσεων για άτομα με ψυχωτικές διαταραχές.

Η IIDF-25 χρησιμοποιείται αποκλειστικά στο πλαίσιο της ψυχοθεραπευτικής αξιολόγησης και συμπληρώνεται για κάθε ασθενή ξεχωριστά, λαμβάνοντας υπόψη το ιδιαίτερο θεραπευτικό πλαίσιο και τα ενδοσυνεδριακά γεγονότα.

Βαθμολόγηση

Η IIDF-25 αποτελείται από 25 ερωτήματα, τα οποία βαθμολογούνται σε επταβάθμια κλίμακα Likert, με τιμές που κυμαίνονται από «Διαφωνώ πλήρως» έως «Συμφωνώ πλήρως».

Για κάθε μηχανισμό δημιουργίας παραληρηματικών ιδεών υπολογίζεται μία μέση βαθμολογία, η οποία προκύπτει από τον μέσο όρο των επιμέρους ερωτημάτων που αντιστοιχούν στον συγκεκριμένο μηχανισμό.

Οι υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη συμφωνία του αξιολογητή ότι ο συγκεκριμένος μηχανισμός εμφανίστηκε κατά τη διάρκεια της θεραπευτικής συνεδρίας, ενώ οι χαμηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μικρότερη παρουσία ή απουσία του αντίστοιχου μηχανισμού.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πραγματοποιείται πάντοτε στο πλαίσιο της συνολικής κλινικής αξιολόγησης, λαμβάνοντας υπόψη τη θεραπευτική πορεία, τα χαρακτηριστικά του ασθενούς και το περιεχόμενο της συνεδρίας. Η IIDF-25 δεν αποτελεί διαγνωστικό εργαλείο, αλλά μέσο διερεύνησης ψυχοθεραπευτικών διεργασιών.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων της IIDF-25 περιλαμβάνει περιγραφικές, ψυχομετρικές και επαγωγικές στατιστικές τεχνικές, με στόχο τόσο την αξιολόγηση των ψυχομετρικών ιδιοτήτων της κλίμακας όσο και τη διερεύνηση των θεραπευτικών μηχανισμών που σχετίζονται με τη δημιουργία παραληρηματικών ιδεών.

Περιγραφική Στατιστική

Η αρχική ανάλυση περιλαμβάνει:

  • Μέσο όρο (Mean)
  • Διάμεση τιμή (Median)
  • Τυπική Απόκλιση (Standard Deviation)
  • Ελάχιστη και μέγιστη τιμή
  • Εύρος τιμών
  • Συχνότητες και ποσοστά

Ανάλυση Αξιοπιστίας

Η αξιοπιστία της IIDF-25 μπορεί να αξιολογηθεί μέσω:

  • Cronbach’s Alpha
  • McDonald’s Omega
  • Corrected Item–Total Correlations
  • Split-Half Reliability
  • Διαχρονικής αξιοπιστίας (Test–Retest Reliability), όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενες αξιολογήσεις.

Σύμφωνα με την αρχική ανάπτυξη της κλίμακας, παρουσιάζεται ικανοποιητική εσωτερική συνοχή και συνέπεια μεταξύ των επιμέρους προτάσεων, ενώ η αξιοπιστία ενισχύεται όταν οι αξιολογήσεις βασίζονται σε πολλαπλές θεραπευτικές συνεδρίες και όχι σε μία μόνο συνεδρία.

Έλεγχος Εγκυρότητας

Η διαθέσιμη τεκμηρίωση αναφέρει ότι η IIDF-25 παρουσιάζει:

  • Εγκυρότητα περιεχομένου (Content Validity)
  • Φαινομενική εγκυρότητα (Face Validity)

Λόγω της απουσίας αντίστοιχων εργαλείων κατά τον χρόνο ανάπτυξής της, δεν έχει τεκμηριωθεί εγκυρότητα κριτηρίου (Criterion Validity).

Σε μελλοντικές εφαρμογές μπορούν να αξιοποιηθούν:

  • Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (EFA)
  • Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (CFA)
  • Συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα

για περαιτέρω ψυχομετρική διερεύνηση.

Συγκρίσεις Ομάδων

Η IIDF-25 μπορεί να χρησιμοποιηθεί για συγκρίσεις μεταξύ:

  • διαφορετικών διαγνωστικών ομάδων,
  • διαφορετικών θεραπευτικών προσεγγίσεων,
  • διαδοχικών θεραπευτικών συνεδριών,
  • σταδίων της θεραπείας,

μέσω:

  • Independent Samples t-test
  • Paired Samples t-test
  • Analysis of Variance (ANOVA)
  • Mann–Whitney U Test
  • Kruskal–Wallis Test
  • Analysis of Covariance (ANCOVA)

Συσχετίσεις

Οι βαθμολογίες της IIDF-25 μπορούν να συσχετιστούν με μεταβλητές όπως:

  • ένταση παραληρηματικών ιδεών,
  • ψυχωτική συμπτωματολογία,
  • θεραπευτική συμμαχία,
  • λειτουργικότητα,
  • ψυχοπαθολογία,
  • γνωστική λειτουργία,
  • ποιότητα ζωής,
  • θεραπευτική έκβαση.

Οι σχέσεις αυτές εξετάζονται κυρίως μέσω των συντελεστών Pearson ή Spearman.

Προγνωστικά Μοντέλα

Σε σύγχρονες ερευνητικές εφαρμογές μπορούν να χρησιμοποιηθούν:

  • Γραμμική Παλινδρόμηση (Linear Regression)
  • Πολλαπλή Παλινδρόμηση (Multiple Regression)
  • Πολυεπίπεδα Μοντέλα (Multilevel Models), ιδιαίτερα όταν αναλύονται πολλαπλές συνεδρίες ανά ασθενή
  • Δομικά Μοντέλα Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM)

Οι αναλύσεις αυτές επιτρέπουν τη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν την εμφάνιση παραληρηματικών ιδεών κατά τη διάρκεια της ψυχοθεραπείας και την αξιολόγηση των θεραπευτικών μηχανισμών αλλαγής.

Βιβλιογραφία

Ελληνική Βιβλιογραφία

  • Ζγαντζούρη, Κ. (2000). Ψυχοθεραπευτικές διαδικασίες στις ψυχώσεις: Η γένεση των παραληρηματικών ιδεών στη σχιζοφρένεια παρανοϊκού τύπου και στη σχιζοσυναισθηματική διαταραχή (Διδακτορική διατριβή). Πανεπιστήμιο Κρήτης, Τμήμα Ψυχολογίας.

Ξένη Βιβλιογραφία

  • Zgantzouri, K. A., & Nestoros, J. N. (2000). Psychotherapy Process Research in Schizophrenia Paranoid Type: The Investigation of Delusion Formation Through the Evaluation of In-Session Events. Proceedings of the 13th International Symposium for the Psychological Treatments of Schizophrenia and Other Psychoses, Stavanger, Norway.
  • American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., Text Revision; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.
  • Freeman, D. (2016). Persecutory Delusions: A Cognitive Perspective on Understanding and Treatment. The Lancet Psychiatry, 3(7), 685–692.
  • Garety, P. A., Kuipers, E., Fowler, D., Freeman, D., & Bebbington, P. E. (2001). A Cognitive Model of the Positive Symptoms of Psychosis. Psychological Medicine, 31(2), 189–195.