Διεθνές Ερωτηματολόγιο Φυσικής Δραστηριότητας (International Physical Activity Questionnaire – IPAQ)

Περιγραφή

Το Διεθνές Ερωτηματολόγιο Φυσικής Δραστηριότητας (International Physical Activity Questionnaire – IPAQ) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα και επιστημονικά τεκμηριωμένα εργαλεία αυτοαναφοράς για την αξιολόγηση της φυσικής δραστηριότητας και της καθιστικής συμπεριφοράς στον ενήλικο πληθυσμό. Αναπτύχθηκε στο πλαίσιο διεθνούς ερευνητικής συνεργασίας με στόχο τη δημιουργία ενός τυποποιημένου εργαλείου που επιτρέπει τη συγκρίσιμη μέτρηση των επιπέδων φυσικής δραστηριότητας μεταξύ διαφορετικών χωρών και πληθυσμών.

Το IPAQ διατίθεται σε δύο βασικές μορφές, τη Σύντομη Έκδοση (IPAQ-Short Form) και τη Μακρά Έκδοση (IPAQ-Long Form). Το ερωτηματολόγιο καταγράφει τη συχνότητα, τη διάρκεια και την ένταση της φυσικής δραστηριότητας που πραγματοποίησε το άτομο κατά τις τελευταίες επτά ημέρες, καλύπτοντας διαφορετικούς τομείς της καθημερινότητας, όπως η εργασία, οι μετακινήσεις, οι οικιακές δραστηριότητες και ο ελεύθερος χρόνος. Παράλληλα, αξιολογεί τον χρόνο παραμονής σε καθιστή θέση, παρέχοντας σημαντικές πληροφορίες για την καθιστική συμπεριφορά, η οποία αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για την υγεία.

Το IPAQ έχει μεταφραστεί και επικυρωθεί σε δεκάδες γλώσσες και χρησιμοποιείται ευρέως στην επιδημιολογία, τη δημόσια υγεία, την αθλητιατρική, την κλινική πράξη, την αποκατάσταση και την έρευνα άσκησης, αποτελώντας βασικό εργαλείο παρακολούθησης των επιπέδων φυσικής δραστηριότητας στον γενικό πληθυσμό.

Ανάλυση και Χρήση των Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων του IPAQ πραγματοποιείται σύμφωνα με το επίσημο πρωτόκολλο βαθμολόγησης του εργαλείου, μέσω του υπολογισμού της συχνότητας, της διάρκειας και της έντασης των δραστηριοτήτων που αναφέρει ο συμμετέχων. Τα δεδομένα μετατρέπονται σε Μεταβολικά Ισοδύναμα ανά λεπτό και εβδομάδα (MET-minutes/week), επιτρέποντας την ποσοτική εκτίμηση της συνολικής φυσικής δραστηριότητας.

Το εργαλείο αξιολογεί τρεις βασικές κατηγορίες φυσικής δραστηριότητας:

έντονη φυσική δραστηριότητα,
μέτριας έντασης φυσική δραστηριότητα,
βάδισμα.

Παράλληλα, καταγράφεται ο ημερήσιος χρόνος καθιστικής συμπεριφοράς, προσφέροντας μία ολοκληρωμένη εικόνα του συνολικού προφίλ φυσικής δραστηριότητας και αδράνειας.

Οι συμμετέχοντες μπορούν να ταξινομηθούν σε τρία επίπεδα φυσικής δραστηριότητας (χαμηλό, μέτριο και υψηλό) σύμφωνα με τα διεθνώς καθιερωμένα κριτήρια του IPAQ.

Σε ερευνητικό επίπεδο, οι βαθμολογίες του IPAQ μπορούν να συσχετιστούν με μεταβλητές όπως:

η καρδιαγγειακή υγεία,
ο δείκτης μάζας σώματος (BMI),
η παχυσαρκία,
ο σακχαρώδης διαβήτης,
η υπέρταση,
το μεταβολικό σύνδρομο,
η φυσική κατάσταση,
η μυϊκή δύναμη,
η ποιότητα ζωής,
η ψυχική υγεία,
η κατάθλιψη,
το άγχος,
η ποιότητα του ύπνου,
οι μυοσκελετικές παθήσεις,
η υγιής γήρανση και
η συνολική θνησιμότητα.

Η ψυχομετρική αξιολόγηση του IPAQ περιλαμβάνει τον έλεγχο της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability), της εσωτερικής συνοχής, καθώς και της κριτηριακής εγκυρότητας, μέσω σύγκρισης με αντικειμενικές μεθόδους μέτρησης, όπως επιταχυνσιόμετρα, βηματόμετρα και συσκευές καταγραφής καρδιακής συχνότητας. Ανάλογα με τους στόχους της μελέτης, μπορούν επίσης να εφαρμοστούν αναλύσεις συσχέτισης, πολλαπλή γραμμική ή λογιστική παλινδρόμηση, ανεξάρτητα t-tests, ANOVA, MANOVA και Μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM).

Σκοπός

Βασικός σκοπός του Διεθνούς Ερωτηματολογίου Φυσικής Δραστηριότητας (IPAQ) είναι η αξιόπιστη, έγκυρη και διεθνώς συγκρίσιμη αξιολόγηση των επιπέδων φυσικής δραστηριότητας και της καθιστικής συμπεριφοράς στον ενήλικο πληθυσμό.

Το εργαλείο υποστηρίζει ερευνητές, επαγγελματίες υγείας, επιστήμονες άσκησης και φορείς δημόσιας υγείας στην παρακολούθηση των συνηθειών φυσικής δραστηριότητας, στον εντοπισμό πληθυσμών με χαμηλά επίπεδα άσκησης και στην αξιολόγηση παρεμβάσεων που στοχεύουν στην προαγωγή της υγείας και της σωματικής δραστηριότητας. Επιπλέον, χρησιμοποιείται εκτενώς σε εθνικά και διεθνή συστήματα επιδημιολογικής επιτήρησης για τη διαμόρφωση πολιτικών δημόσιας υγείας και την προώθηση ενός ενεργού τρόπου ζωής.

Βαθμολόγηση

Το International Physical Activity Questionnaire (IPAQ) βαθμολογείται σύμφωνα με το επίσημο πρωτόκολλο βαθμολόγησης του οργανισμού IPAQ, συνδυάζοντας τη συχνότητα (ημέρες/εβδομάδα) και τη διάρκεια (λεπτά/ημέρα) του βαδίσματος, της μέτριας και της έντονης φυσικής δραστηριότητας που πραγματοποιήθηκαν κατά τις τελευταίες επτά ημέρες.

Κάθε κατηγορία δραστηριότητας αντιστοιχεί σε συγκεκριμένη τιμή MET (Metabolic Equivalent of Task) και οι επιμέρους βαθμολογίες αθροίζονται ώστε να προκύψει η συνολική φυσική δραστηριότητα σε MET-minutes ανά εβδομάδα (MET-min/week).

Με βάση τη συνολική βαθμολογία, οι συμμετέχοντες κατατάσσονται σε μία από τις ακόλουθες κατηγορίες:

Χαμηλό επίπεδο φυσικής δραστηριότητας
Μέτριο επίπεδο φυσικής δραστηριότητας
Υψηλό επίπεδο φυσικής δραστηριότητας

Παράλληλα, καταγράφεται ο συνολικός χρόνος παραμονής σε καθιστή θέση, ο οποίος αξιολογείται ανεξάρτητα από τη συνολική φυσική δραστηριότητα, καθώς αποτελεί σημαντικό δείκτη κινδύνου για την εμφάνιση χρόνιων νοσημάτων. Υψηλότερες τιμές MET-min/week υποδηλώνουν αυξημένο επίπεδο φυσικής δραστηριότητας, ενώ περισσότερες ώρες καθιστικής συμπεριφοράς συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο δυσμενών επιπτώσεων στην υγεία. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πραγματοποιείται σύμφωνα με τις επίσημες οδηγίες βαθμολόγησης του IPAQ.

Βιβλιογραφία

Craig, C. L., Marshall, A. L., Sjöström, M., Bauman, A. E., Booth, M. L., Ainsworth, B. E., et al. (2003). International Physical Activity Questionnaire: 12-Country Reliability and Validity. Medicine & Science in Sports & Exercise, 35(8), 1381–1395.

Gordon, N. F., & Scibek, J. (2005). The International Physical Activity Questionnaire and Its Application in Clinical Settings. Journal of Cardiopulmonary Rehabilitation and Prevention, 25(3), 175–182.

Kriska, A. M., & Knowler, W. C. (2007). Using the IPAQ to Measure Physical Activity: Insights from the Diabetes Prevention Program. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 4, 41.