Κλίμακα Διαπροσωπικής Ικανότητας Αντίδρασης [IRI-28]

Περιγραφή

Η Κλίμακα Διαπροσωπικής Αντιδραστικότητας (Interpersonal Reactivity Index – IRI-28) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση της ενσυναίσθησης ως πολυδιάστατου χαρακτηριστικού της προσωπικότητας. Αναπτύχθηκε από τον Mark H. Davis (1980–1983) και περιλαμβάνει 28 ερωτήσεις, οι οποίες αξιολογούν τόσο τις γνωστικές όσο και τις συναισθηματικές διαστάσεις της ενσυναίσθησης. Η ελληνική έκδοση έχει μεταφραστεί και προσαρμοστεί από τους Τσίτσα και Μαλικιώση-Λοΐζου (2012).

Το εργαλείο εξετάζει τέσσερις διακριτές διαστάσεις της ενσυναίσθησης: Ενσυναίσθητο Ενδιαφέρον (Empathic Concern), που αφορά τα συναισθήματα συμπόνιας και φροντίδας προς τους άλλους, Υιοθέτηση της Οπτικής του Άλλου (Perspective Taking), η οποία αποτυπώνει την ικανότητα κατανόησης της οπτικής γωνίας των άλλων, Φαντασιακή Ενσυναίσθηση (Fantasy), που αναφέρεται στην τάση ταύτισης με φανταστικούς χαρακτήρες και καταστάσεις, και Προσωπική Δυσφορία (Personal Distress), η οποία αξιολογεί τα προσωπικά συναισθήματα άγχους ή δυσφορίας όταν το άτομο εκτίθεται στη δυσφορία των άλλων.

Η IRI-28 χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχολογία, στις επιστήμες υγείας, στην εκπαίδευση, στην κοινωνική ψυχολογία και στην έρευνα για τις διαπροσωπικές σχέσεις.

Στόχος

Βασικός στόχος της IRI-28 είναι η αξιόπιστη αξιολόγηση των γνωστικών και συναισθηματικών διαστάσεων της ενσυναίσθησης και η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο αυτές επηρεάζουν τη διαπροσωπική συμπεριφορά, την κοινωνική αλληλεπίδραση και τη συναισθηματική λειτουργικότητα του ατόμου. Η κλίμακα επιτρέπει τη διάκριση μεταξύ διαφορετικών μορφών ενσυναίσθησης και συμβάλλει στην κατανόηση της σχέσης τους με την ψυχική υγεία, την επαγγελματική συμπεριφορά, τη φροντίδα ασθενών, την κοινωνική προσαρμογή και την ποιότητα των διαπροσωπικών σχέσεων.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων της IRI-28 πραγματοποιείται μέσω του υπολογισμού ξεχωριστών βαθμολογιών για καθεμία από τις τέσσερις υποκλίμακες. Κάθε διάσταση αποτελείται από 7 ερωτήσεις, επιτρέποντας την ανεξάρτητη αξιολόγηση των γνωστικών και συναισθηματικών παραμέτρων της ενσυναίσθησης.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει περιγραφικά στατιστικά, υπολογισμό μέσων όρων και τυπικών αποκλίσεων, αναλύσεις αξιοπιστίας μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση, καθώς και αναλύσεις συσχέτισης με μεταβλητές όπως η συναισθηματική νοημοσύνη, η κοινωνική συμπεριφορά, η επαγγελματική εξουθένωση, η ψυχική ανθεκτικότητα και η ποιότητα ζωής.

Σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαλείου, δεν συνιστάται ο υπολογισμός μιας ενιαίας συνολικής βαθμολογίας, καθώς η ενσυναίσθηση αποτελείται από διακριτές γνωστικές και συναισθηματικές διαστάσεις που πρέπει να αξιολογούνται ξεχωριστά. Η συνένωση όλων των υποκλιμάκων, ιδιαίτερα της Προσωπικής Δυσφορίας, μπορεί να αλλοιώσει την ερμηνεία των αποτελεσμάτων.

Εγκυρότητα

Η IRI-28 αποτελεί μία από τις περισσότερο τεκμηριωμένες και χρησιμοποιούμενες κλίμακες ενσυναίσθησης διεθνώς. Η εγκυρότητα κατασκευής της έχει επιβεβαιωθεί σε μεγάλο αριθμό ερευνητικών εφαρμογών και θεωρείται ιδιαίτερα ικανοποιητική, υποστηρίζοντας την πολυδιάστατη προσέγγιση της ενσυναίσθησης που πρότεινε ο Davis.

Η δομική εγκυρότητα μπορεί να εξεταστεί μέσω διερευνητικής και επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης, ενώ η συγκλίνουσα εγκυρότητα αξιολογείται μέσω της συσχέτισής της με εργαλεία που μετρούν τη συναισθηματική νοημοσύνη, την κοινωνική ευαισθησία, την αλτρουιστική συμπεριφορά και τις διαπροσωπικές δεξιότητες.

Αξιοπιστία

Η IRI-28 παρουσιάζει ικανοποιητική έως υψηλή αξιοπιστία. Σύμφωνα με τους Konrath και συνεργάτες (2013), οι δείκτες εσωτερικής συνέπειας κυμαίνονται από Cronbach’s α = 0,70 έως 0,78, επιβεβαιώνοντας την καλή αξιοπιστία των επιμέρους υποκλιμάκων.

Η αξιοπιστία του εργαλείου έχει επιβεβαιωθεί σε διαφορετικούς πληθυσμούς και πολιτισμικά περιβάλλοντα, γεγονός που υποστηρίζει τη χρήση του τόσο στην έρευνα όσο και στην κλινική και εκπαιδευτική πράξη.

Βαθμονόμηση

Η IRI-28 αποτελείται από 28 δηλώσεις, οι οποίες απαντώνται μέσω πενταβάθμιας κλίμακας Likert, από 0 = «Δεν με περιγράφει καθόλου» έως 4 = «Με περιγράφει πάρα πολύ». Κάθε μία από τις τέσσερις υποκλίμακες περιλαμβάνει 7 ερωτήσεις, ενώ οι βαθμολογίες υπολογίζονται ξεχωριστά για κάθε διάσταση.

Οι υψηλότερες βαθμολογίες στις επιμέρους υποκλίμακες υποδηλώνουν υψηλότερα επίπεδα της αντίστοιχης διάστασης της ενσυναίσθησης. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να βασίζεται στο προφίλ των τεσσάρων διαστάσεων και όχι αποκλειστικά σε μία συνολική βαθμολογία.

Βιβλιογραφία

Davis, M. H. (1980). A Multidimensional Approach to Individual Differences in Empathy. JSAS Catalog of Selected Documents in Psychology, 10, 85.

Davis, M. H. (1983). Measuring Individual Differences in Empathy: Evidence for a Multidimensional Approach. Journal of Personality and Social Psychology, 44(1), 113–126.

De Corte, K., Buysse, A., Verhofstadt, L. L., Roeyers, H., Ponnet, K., & Davis, M. H. (2007). Measuring Empathic Tendencies: Reliability and Validity of the Dutch Version of the Interpersonal Reactivity Index. Psychologica Belgica, 47(4), 235–260.

Konrath, S., O’Brien, E. H., & Hsing, C. (2013). Changes in Dispositional Empathy in American College Students Over Time: A Meta-Analysis. Personality and Social Psychology Review, 15(2), 180–198.