Κλίμακα Αυτοαντίληψης Piers-Harris για Παιδιά [PHCSCS-80]

Περιγραφή Κλίμακας

Η Piers-Harris Children’s Self-Concept Scale [PHCSCS-80] αποτελεί κλίμακα αυτοαναφοράς που σχεδιάστηκε για την αξιολόγηση της αυτοαντίληψης παιδιών και εφήβων. Εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται και αξιολογούν τον εαυτό τους σε διαφορετικούς τομείς της καθημερινής τους ζωής.

Η κλίμακα περιλαμβάνει 80 σύντομες δηλώσεις, στις οποίες ο εξεταζόμενος απαντά με «Ναι» ή «Όχι», ανάλογα με το κατά πόσο θεωρεί ότι κάθε δήλωση τον αντιπροσωπεύει.

Η αυτοαντίληψη προσεγγίζεται ως πολυδιάστατη έννοια. Για τον λόγο αυτό, πέρα από τη συνολική βαθμολογία, το εργαλείο επιτρέπει την εξέταση διαφορετικών διαστάσεων που αφορούν τη συμπεριφορά, τη σχολική και νοητική αυτοαντίληψη, τη σωματική εικόνα, το άγχος, τη δημοτικότητα και το αίσθημα ευτυχίας και ικανοποίησης.

Η δομημένη και σχετικά απλή μορφή απάντησης καθιστά την κλίμακα κατάλληλη για εφαρμογή σε σχολικές και ερευνητικές συνθήκες, υπό την προϋπόθεση ότι ακολουθούνται οι προβλεπόμενες οδηγίες χορήγησης και βαθμολόγησης.

Στόχος

Κύριος στόχος της PHCSCS-80 είναι η ποσοτική αξιολόγηση της γενικής αυτοαντίληψης και επιμέρους χαρακτηριστικών της σε παιδιά και εφήβους.

Το εργαλείο επιτρέπει τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο το παιδί αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη της σχέσης της αυτοαντίληψης με μεταβλητές όπως η σχολική επίδοση, η κοινωνική προσαρμογή, οι διαπροσωπικές σχέσεις και άλλα χαρακτηριστικά της ψυχοκοινωνικής λειτουργικότητας.

Παράλληλα, η ανάλυση των επιμέρους διαστάσεων επιτρέπει μια περισσότερο διαφοροποιημένη προσέγγιση, καθώς ένα παιδί μπορεί να παρουσιάζει θετική αυτοαντίληψη σε έναν τομέα και χαμηλότερη σε κάποιον άλλο.

Δομή της Κλίμακας

Η PHCSCS-80 περιλαμβάνει έξι βασικές διαστάσεις της αυτοαντίληψης:

Συμπεριφορά (Behavior) – 15 δηλώσεις. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο το παιδί αντιλαμβάνεται και αξιολογεί τη συμπεριφορά του.

Νοητική και Σχολική Κατάσταση (Intellectual and School Status) – 16 δηλώσεις. Εξετάζει την αντίληψη του παιδιού για τις γνωστικές του ικανότητες και τη λειτουργία του στο σχολικό περιβάλλον.

Εξωτερική Εμφάνιση και Σωματικά Χαρακτηριστικά (Physical Appearance and Attributes) – 11 δηλώσεις. Αφορά την εικόνα που έχει το παιδί για την εμφάνιση και τα σωματικά χαρακτηριστικά του.

Άγχος (Anxiety) – 14 δηλώσεις. Εξετάζει συναισθήματα ανησυχίας, ανασφάλειας και άλλες σχετικές συναισθηματικές εμπειρίες.

Δημοτικότητα (Popularity) – 12 δηλώσεις. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο το παιδί αντιλαμβάνεται την κοινωνική αποδοχή και τις σχέσεις του με συνομηλίκους.

Ευτυχία και Ικανοποίηση (Happiness and Satisfaction) – 12 δηλώσεις. Αποτυπώνει τη γενικότερη αίσθηση ευτυχίας και ικανοποίησης του παιδιού από τον εαυτό και τη ζωή του.

Βαθμολόγηση

Η βαθμολόγηση της PHCSCS-80 βασίζεται στις απαντήσεις «Ναι» και «Όχι» στις 80 δηλώσεις της κλίμακας.

Κάθε απάντηση βαθμολογείται σύμφωνα με την προκαθορισμένη κατεύθυνση του αντίστοιχου στοιχείου. Επειδή ορισμένες δηλώσεις έχουν αντίστροφη διατύπωση, απαιτείται αντίστροφη κωδικοποίηση πριν από τον υπολογισμό των αντίστοιχων βαθμολογιών.

Μετά την κατάλληλη κωδικοποίηση μπορούν να υπολογιστούν οι βαθμολογίες των έξι επιμέρους διαστάσεων καθώς και μια συνολική βαθμολογία αυτοαντίληψης.

Υψηλότερη συνολική βαθμολογία αντιστοιχεί γενικά σε θετικότερη αυτοαντίληψη. Ωστόσο, η ερμηνεία πρέπει να πραγματοποιείται σύμφωνα με το επίσημο εγχειρίδιο και τα κατάλληλα δεδομένα αναφοράς για την έκδοση του εργαλείου που χρησιμοποιείται.

Αξιοπιστία

Η αξιοπιστία αποτελεί βασικό στοιχείο κατά την εφαρμογή της PHCSCS-80. Στην αναφερόμενη ελληνική εφαρμογή, οι συντελεστές εσωτερικής συνοχής Cronbach’s α για τις επιμέρους διαστάσεις παρουσίασαν διαφοροποιήσεις, με τιμές περίπου από 0,30 έως 0,68.

Οι διαφοροποιήσεις μεταξύ των υποκλιμάκων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την ερμηνεία των αποτελεσμάτων. Χαμηλότερες τιμές εσωτερικής συνοχής υποδεικνύουν ότι οι αντίστοιχες επιμέρους βαθμολογίες χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή όταν χρησιμοποιούνται αυτόνομα.

Η αξιοπιστία είναι σκόπιμο να επανεξετάζεται στο εκάστοτε δείγμα, καθώς μπορεί να επηρεάζεται από την ηλικία των συμμετεχόντων, τη γλώσσα, την πολιτισμική προσαρμογή και άλλα χαρακτηριστικά του πληθυσμού.

Εγκυρότητα

Η εγκυρότητα της κλίμακας έχει διερευνηθεί μέσα από διαφορετικές ψυχομετρικές προσεγγίσεις, όπως η εξέταση της σχέσης των βαθμολογιών με άλλες μεταβλητές και η διερεύνηση της εσωτερικής δομής του εργαλείου.

Η εγκυρότητα εννοιολογικής κατασκευής είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς εξετάζει κατά πόσο η κλίμακα αποτυπώνει πράγματι την έννοια της αυτοαντίληψης και τις επιμέρους διαστάσεις που θεωρητικά περιλαμβάνει.

Όταν η PHCSCS-80 χρησιμοποιείται σε διαφορετικό γλωσσικό ή πολιτισμικό περιβάλλον, είναι σημαντικό να αξιολογείται εκ νέου η ψυχομετρική συμπεριφορά της και να εξετάζεται κατά πόσο η αρχική δομή της αναπαράγεται στον νέο πληθυσμό.

Στατιστική Ανάλυση

Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων της PHCSCS-80 μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο σε επίπεδο συνολικής βαθμολογίας όσο και ξεχωριστά για τις έξι διαστάσεις.

Αρχικά μπορούν να υπολογιστούν μέσοι όροι, τυπικές αποκλίσεις, διάμεσοι και εύρη τιμών, ώστε να παρουσιαστεί η κατανομή της αυτοαντίληψης στο εξεταζόμενο δείγμα.

Η εσωτερική συνοχή μπορεί να διερευνηθεί με κατάλληλους δείκτες αξιοπιστίας. Επειδή τα στοιχεία έχουν διχοτομική μορφή απάντησης, μπορούν επίσης να εξεταστούν δείκτες αξιοπιστίας κατάλληλοι για δυαδικά δεδομένα.

Η παραγοντική δομή μπορεί να διερευνηθεί μέσω Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (EFA) ή Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (CFA), λαμβάνοντας υπόψη τη διχοτομική φύση των απαντήσεων κατά την επιλογή της κατάλληλης στατιστικής μεθόδου.

Οι συνολικές και επιμέρους βαθμολογίες μπορούν επιπλέον να χρησιμοποιηθούν σε συγκρίσεις μεταξύ ομάδων ή να συσχετιστούν με άλλες μεταβλητές, όπως η σχολική επίδοση, η ηλικία και κοινωνικοδημογραφικά ή εκπαιδευτικά χαρακτηριστικά.

Εφαρμογή σε Ελληνικό Δείγμα

Η κλίμακα έχει εφαρμοστεί σε αναφερόμενο δείγμα 151 Ελλήνων μαθητών Δημοτικού, ηλικίας 10 έως 12 ετών.

Η στατιστική επεξεργασία περιλάμβανε την εξέταση των βαθμολογιών και της εσωτερικής συνοχής των επιμέρους διαστάσεων. Η κατανομή των 80 στοιχείων στις έξι υποκλίμακες επέτρεψε τη διαφοροποιημένη διερεύνηση συγκεκριμένων περιοχών της αυτοαντίληψης.

Η χρήση ελληνικών δεδομένων παρουσιάζει ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον, ωστόσο η γενίκευση των αποτελεσμάτων πρέπει να γίνεται με προσοχή και σε συνάρτηση με τα χαρακτηριστικά και το μέγεθος του εκάστοτε δείγματος.

Εφαρμογές στην Έρευνα

Η PHCSCS-80 μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε έρευνες αναπτυξιακής και εκπαιδευτικής ψυχολογίας, καθώς και σε μελέτες που εξετάζουν την κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη παιδιών και εφήβων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ αυτοαντίληψης και σχολικής επίδοσης, καθώς η εικόνα που έχει το παιδί για τις ικανότητές του μπορεί να συνδέεται με τη συμμετοχή, τα κίνητρα και τη λειτουργία του στο εκπαιδευτικό περιβάλλον.

Η κλίμακα μπορεί επίσης να ενταχθεί σε διαχρονικές ή παρεμβατικές μελέτες, επιτρέποντας τη σύγκριση της αυτοαντίληψης σε διαφορετικές χρονικές στιγμές ή πριν και μετά την εφαρμογή ενός εκπαιδευτικού ή ψυχοκοινωνικού προγράμματος.

Συμπεράσματα

Η Piers-Harris Children’s Self-Concept Scale [PHCSCS-80] αποτελεί ένα καθιερωμένο εργαλείο για την πολυδιάστατη αξιολόγηση της αυτοαντίληψης παιδιών και εφήβων.

Η δυνατότητα υπολογισμού τόσο μιας συνολικής βαθμολογίας όσο και έξι επιμέρους διαστάσεων προσφέρει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα του τρόπου με τον οποίο το παιδί αντιλαμβάνεται τον εαυτό του.

Η αξιοποίησή της σε ερευνητικές εφαρμογές πρέπει να συνοδεύεται από κατάλληλο έλεγχο της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείται σε διαφορετικούς γλωσσικούς, πολιτισμικούς ή ηλικιακούς πληθυσμούς.

Βιβλιογραφία

Piers, E. V. (1997). Piers-Harris Children’s Self-Concept Scale: Revised Manual (9th ed.). Los Angeles, CA: Western Psychological Services.